II SA/Rz 1159/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o zmianę prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1159/14 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. J., J. J. i J. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem - p o s t a n a w i a - odmówić zmiany postanowienia. II SA/Rz 1159/14 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi wniesionej wspólnie przez B. J., J. J. i J. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lipca 2014 r. nr [...], wydana w sprawie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. Skarżący zostali wezwani solidarnie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W terminie do uiszczenia wpisu B. J. zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 24 października 2014 r. referendarz sądowy WSA, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie (k. 30-32). Od tego postanowienia B. J. reprezentowana przez adwokata wniosła sprzeciw. Postanowieniem z 27 listopada 2014 r. WSA odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 43-47) NSA postanowieniem z 14 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 1406/14 oddalił zażalenie B. J. (k. 63-68). Postanowieniem z 23 stycznia 2015 r. WSA odrzucił skargę B. J., J. J. i J. J. z uwagi na nie nadesłanie wymaganych odpisów skargi (k. 76-78). Pełnomocnik skarżących złożył skargę kasacyjną od ww. postanowienia WSA, a następnie w piśmie z 5 lutego 2015 r. zatytułowanym jako "zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego z 10 lutego 2015 r." (k. 97) - wniósł o zmianę postanowienia WSA z 27 listopada 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy - przez zwolnienie B. J. od wpisu sądowego. Pismem z 25 lutego 2015 r. WSA wezwał pełnomocnika strony do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W odpowiedzi skarżąca złożyła do Sądu wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF. WSA postanowieniem z 19 marca 2015 r. odmówił zmiany postanowienia z 27 listopada 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. NSA postanowieniem z 12 maja 2015 r. sygn. II OZ 413/15 oddalił zażalenie B. J. na ww. postanowienie WSA z 19 marca 2015 r. WSA zarządzaniem z 18 maja 2015 r. po raz kolejny wezwał solidarnie skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. W terminie do uiszczenia wpisu B. J. zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy - został już rozpoznany prawomocnym postanowieniem WSA z 27 listopada 2014 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Ww. rozstrzygnięcie WSA zostało poddane ocenie przez NSA, które postanowieniem z 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1406/14 oddaliło zażalenie B. J. Niezależnie od tego WSA postanowieniem z 19 marca 2015 r. po rozpatrzeniu wniosku B. J. o zmianę prawomocnego postanowienia WSA z 27 listopada 2014 r. odmówił zmiany tego rozstrzygnięcia. NSA postanowieniem z 12 maja 2015 r. sygn. II OZ 413/15 oddalił zażalenie B. J. na ww. postanowienie WSA z 19 marca 2015 r. W tej konfiguracji procesowej złożony po raz trzeci przez pełnomocnika skarżącej wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych należy również rozpatrzyć na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), zgodnie z jego treścią: postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten pozwala zatem na uchylenie lub zmianę orzeczenia, wskutek zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. II OZ 132/14). Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznawany w niniejszej sprawie ponowny wniosek B. J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, stanowi zatem prawo pomocy w zakresie częściowym. Według dotychczasowych ustaleń wynika, że skarżąca mieszka samotnie, a posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 87 m². Wnioskodawczyni wskazała, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 1800 zł miesięcznie, a wydatki obejmują: 1) wyżywienie 400-500 zł, 2) opłaty eksploatacyjne 700-800 zł, (w sezonie zimowym 1000-1200 zł), 3) kredyt na remont domu 500 zł, 4) wyżywienie czterech psów 400-500 zł. Skarżąca oświadczała, że jej wydatki przekraczają dochód, dlatego co miesiąc musi zapożyczać się u dzieci. W ponownie złożonym wniosku PPF (który wpłynął do WSA 28 maja 2015 r., k. 154-155) skarżąca podała, że jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Wysokość otrzymywanej przez nią emerytury jest konsumowana przez wydatki związane z codziennym życiem oraz utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nadto wnioskodawczyni w przypadku niedoboru środków jest zmuszona zapożyczać się u swoich dzieci. Wskazała, że jej dochód stanowi emerytura. Podkreślenia wymaga, że skarżąca, ma zapewnione warunki mieszkaniowe i stosunkowo wysokie dochody, które zabezpieczają jej podstawowe potrzeby życiowe, a Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek informacji uzasadniających by cierpiała ona niedostatek, oraz że nie stać ją na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. W związku z powyższym środki finansowe jakie skarżąca otrzymuje z tytułu emerytury powinna w pierwszej kolejności przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb, w tym pokrycie kosztów postępowania sądowego. Przypomnieć należy, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. II FZ 281/2013). Nadto ponownie należy zwrócić uwagę, że fakt współposiadania przez skarżącą domu z 6 arową działką, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Wyjaśnienia wymaga również, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć "zachwianie" sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych [...], natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/2011). To jednak z pewnością do wydatków tych nie należy pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem 4 psów, na które przeznacza kwotę 400-500 zł. Podkreślenia wymaga, że w ponownym wniosku o prawo pomocy strona nie przedstawiła informacji, które by świadczyły o pogorszeniu jej sytuacji materialnej. Nie należy tracić z pola widzenia, że w przypadku braku wykazania przez stronę, że uległy zmianie okoliczności sprawy art. 165 P.p.s.a. nie może mieć zastosowania. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu jej sytuacji finansowej, w związku z powyższym Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane przesłanki przemawiające za zmianą okoliczności sprawy, uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia WSA z 27 listopada 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana stronie, w sytuacji gdy nie zostały spełnione wymagane przesłanki. Osiągany przez skarżącą dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia solidarnie (z dwoma skarżącymi) wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Z uwagi na brak przesłanek do zmiany wcześniejszego postanowienia w zakresie prawa pomocy, Sąd na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.