II SA/Rz 1188/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ NSA Maria Piórkowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi E.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [..] z [..] października 2012 r. nr [..], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [..] z [..] października 2012 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odmawiając stronie przyznania żądanego świadczenia z tytułu opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jej szwagierką ( J.S., Wójt Gminy [..] uznał, że wnioskodawczyni nie należy do ustawowego kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm., dalej zwana: "Uśr") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: _@POCZ@__@KON@_1) matce albo ojcu, _@POCZ@__@KON@_2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej zwana: "K.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, _@POCZ@__@KON@_3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skoro E.S. nie jest zobowiązana alimentacyjnie względem J.S., to nie przysługuje jej żądane świadczenie, pomimo że faktycznie sprawuje opiekę nad szwagierką. W odwołaniu od ww. decyzji strona podniosła, że z J.S. mieszka od 17 lat, a opiekuje się nią od 7 lat, przy czym od 12 lipca 2012 r. jest jej opiekunem prawnym. Mąż strony, a brat J.S. pracuje zawodowo i nie może opiekować się siostrą. Odwołująca się podkreśliła, że sprawuje opiekę nad J.S. w pełnym zakresie. Decyzją z 23 października 2012 r. SKO w [..], działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwana: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a Uśr, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Cytując treść art. 17 ust. 1 pkt 1 – 3 Uśr Kolegium przedstawiło pozytywne przesłanki ustawowe określające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Za bezsporne uznało, że J.S. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mieszka ona wraz z wnioskodawczynią i jej mężem oraz piątką dzieci. E.S. sprawuje nad nią faktyczną opiekę. Kolegium podkreśliło jednak, że osoby inne niż ojciec i matka dziecka mają prawo do świadczenia tylko wówczas, gdy ciąży na nich obowiązek alimentacyjny. Mając na względzie dyspozycję art. 128 i art. 144 K.r.o. wymogu tego odwołująca się nie spełnia. J.S. jest siostrą męża wnioskodawczyni, zatem nie należy do jej krewnych w linii prostej. W skardze na decyzję z 23 października 2012 r. wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie pełnomocnik E.S. sformułował zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 pkt 2 Uśr przez zawężenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie do krewnych obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu K.r.o. Pełnomocnik skarżącej wywodząc "rażące naruszenie szeregu przepisów" zarzuca, że SKO w [..] poprzestało wyłącznie na wykładni językowej art. 17 ust. 1 pkt 2 Uśr, zamiast kontynuować wykładnię powołanego przepisu stosując dyrektywy pozajęzykowe, w tym funkcjonalną. W ten sposób z naruszeniem Konstytucji RP dojść miało do zawężenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie do krewnych obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu K.r.o. Powoduje to nieuzasadnioną nierówność wobec prawa tych członków rodziny, którzy nie zostali obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym, ale dobrowolnie poświęcają się opiece rezygnując z aktywności zawodowej i zarobkowej. Stanowisko takie ma być aprobowane w cytowanych w skardze orzeczeniach sądów administracyjnych. Na tej podstawie skarżąca domaga się uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi odwoławczemu oraz zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli poddana jest decyzja SKO w [..], które utrzymało w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowanej przez nią opieki nad swą szwagierką, która jest niepełnosprawna i wymaga takiej opieki. Obowiązujące przepisy prawa, a to Uśr, w sposób dostatecznie wyraźny określają krąg osób, którym takie świadczenie może zostać przyznane. Z mocy art. 17 ust. 1 Uśr prawo to mają: matka lub ojciec, inna osoba, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny lub opiekun faktyczny dziecka. Dalsze przepisy K.r.o. wskazują na kolejność w spełnianiu obowiązku alimentacyjnego. Prawidłowo organ I instancji, a później organ odwoławczy dostrzegli, że w świetle przepisów K.r.o. skarżąca nie jest zobowiązaną do alimentacji względem J.S., swojej szwagierki. Z mocy art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Między skarżącą, a J.S. istnieje powinowactwo, nie zaś pokrewieństwo, ta okoliczność jest bezsporna. Obowiązek alimentacji spoczywa na rodzeństwie J.S., z akt sprawy wynika, że J.S. ma pięciu braci, którzy w świetle przepisów prawa są zobowiązani do jej alimentacji, o ile znajduje się ona w niedostatku. W przekonaniu skarżącej dojść miało w sprawie do błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 Uśr poprzez zawężenie kręgu osób, które mogłyby skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i ograniczenie tego kręgu tylko do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Uznając wykładnię językową za niewystarczającą strona skarżąca eksponuje konieczność sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej, przytaczając na wsparcie swych wywodów orzeczenie WSA w Gorzowie Wielkopolskim (nie zaś w Białymstoku, jak to w skardze sformułowano) – II SA/Go 202/12, LEX nr 1145773, a także inne orzeczenia sądów administracyjnych. Zarzutu sformułowanego w skardze Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela. Możliwość sięgnięcia do wykładni funkcjonalnej zaistnieje wówczas, gdy wykładnia językowa budzi wątpliwości. W wyroku z 10 maja 2011 r. I OSK 2149/11 (cbosa. nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) stwierdził, że w sytuacji, gdy z woli ustawodawcy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został wyznaczony w sposób precyzyjny, a odczytanie sensu przepisu nie nastręcza trudności interpretacyjnych, to sąd administracyjny, w drodze wykładni prokonstytucyjnej nie ma kompetencji ani do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w wyniku zabiegu interpretacyjnego nowej normy prawnej, ani do orzekania o zgodności z Konstytucją określonego rozwiązania ustawowego, polegającego na nieobjęciu zapisami ustawy innych jeszcze osób. W ocenie orzekającego Sądu wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 2 Uśr nie nastręcza wątpliwości interpretacyjnych, przeto dokonywanie wykładni rozszerzającej cyt. przepisu nie byłoby uprawnione. Podkreślić należy, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji art. 17 ust. 1 a Uśr stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, co stanowi dodatkowe potwierdzenie prawidłowości wykładni przepisów prawa zaprezentowanej przez orzekające w sprawie organy. Z tego względu Sąd nie podziela wywodów zawartych w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim przywołanego w skardze. Podmiot, którego wiąże stosunek powinowactwa z osobą wymagającą opieki, a o której stanowi art. 17 ust. 1 Uśr, nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Takie stanowisko zresztą prezentowane jest w judykaturze (por. wyroki NSA z 29 listopada 2012 r., I OSK 962/12, z 9 sierpnia 2012 r., I OSK 329/12, cbosa.nsa.gov.pl). Skarżącą do przyznania świadczenie pielęgnacyjnego nie uprawniało także i to, że jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionej J.S. Z mocy art. 175 K.r.o. do takiej opieki stosuje się odpowiednio przepisy o opiece nad małoletnim, z tego względu opiekun może ubiegać się przed sądem opiekuńczym o przyznanie stosownego wynagrodzenia w myśl art. 162 K.r.o. Zgodnie z § 3 cyt. przepisu "Wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której opieka została ustanowiona, a jeżeli osoba ta nie ma odpowiednich dochodów lub majątku, wynagrodzenie jest pokrywane ze środków publicznych na podstawie przepisów o pomocy społecznej". Opiekun może również żądać od pozostającego pod opieką zwrotu nakładów i wydatków związanych ze sprawowaniem opieki. Do roszczeń z tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 163 § 1 K.r.o.). Nadmienić należy, że w judykaturze sam fakt pełnienie funkcji opiekuna, przy braku obowiązku alimentacyjnego, także nie stanowił przesłanki do przyjęcia, że osoba taka ma prawo do świadczenie pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 9 lutego 2011 r., I OSK 1710/10, cbosa.nsa.gov.pl). Z tych względów skargę, jako nieuzasadnioną, oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa.