II SA/Rz 1188/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę J. C. na postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...]. Dołączonym do sporządzonej przez adwokata skargi kasacyjnej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF – J. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (z analogicznym wnioskiem, złożonym w takich samych okolicznościach w toczącej się jednocześnie w takim samym przedmiocie sprawie II SA/Rz 1187/15 wystąpiła jego żona). Skarżący w uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację finansową swojej rodziny (żona i 2,5-letni syn), w związku z którą nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku dla jej niezbędnego utrzymania. Z dochodów uzyskiwanych przez niego z wynagrodzenia za pracę (1286 zł) oraz z działalności gospodarczej żony (1000 zł) spłacają kredyt hipoteczny i pożyczkę (raty w wysokości 750 i 204 zł), opłacają czynsz za mieszkanie (525 zł), rachunki za energię elektryczną i centralne ogrzewanie (105 i 150 zł) oraz przedszkole dla syna (209 zł). Pozostałe środki w całości przeznaczane są na inne niezbędne potrzeby: żywność, środki czystości, odzież, paliwo. Jako posiadany majątek zostało wykazane mieszkanie o pow. 69 m². W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wnioskodawca wskazał, że wraz z żoną często są zmuszeni korzystać z finansowego wsparcia najbliższej rodziny (najczęściej jego matki, która pokryła też wydatki związane z wpisem od skargi i ustanowieniem adwokata), wyzbywać się składników majątkowych lub likwidować polisy ubezpieczeniowe. Miesięcznie na zakup żywności dla 3 osób przeznaczają ok. 600 zł. Kredyt na zajmowane mieszkanie został zaciągnięty w listopadzie 2012 r., zaś pożyczka – przeznaczona na zakup sprzętu AGD – we wrześniu 2015 r. (okres jej spłaty to 30 miesięcy). Skarżący wraz ze swoją matką są właścicielami samochodu Mitsubishi Carisma z 1998 r.; miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem wynoszą ok. 100 – 150 zł. Jako załączniki zostały dołączone wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego żony za okres od 1 sierpnia do 18 listopada 2015 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. J. C. warunku tego nie spełnił. Mimo powoływania się na trudną sytuację finansową podyktowaną ponoszonymi wydatkami, w tym zwłaszcza spłatą zaciągniętych zobowiązań finansowych, faktycznie nie wykazał, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych swoich lub członków rodziny nie mógłby zaspokoić w związku z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych (w praktyce dotyczy to wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł). Udzielone informacje potwierdzają, że wszystkie obciążające ich wydatki są na bieżąco regulowane, mimo że deklarowane przez niego i żonę dochody w łącznej wysokości 2286 zł miesięcznie jawią się jako nieadekwatne względem wszystkich wymienionych obciążeń finansowych; suma kwotowo wyszczególnionych wydatków daje kwotę 2693 zł, nie licząc nakładów na zakup środków czystości, odzieży, czy innych doraźnie występujących, np. związanych z leczeniem. Skarżący co prawda powołał się na częste korzystanie z finansowego wsparcia matki, niemniej jednak w tej sytuacji należy stwierdzić, że musiałoby mieć ono stały, comiesięczny i bezzwrotny charakter oraz dotyczyć stosunkowo znaczących, co najmniej kilkusetzłotowych kwot. Okoliczności te, chociażby poprzez odniesienie do możliwości płatniczych matki (uzyskiwanych przez nią dochodów) nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione, tak samo jak wyzbywanie się składników majątkowych z przeznaczeniem na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Przedstawione wyciągi z rachunków bankowych potwierdzają co prawda fakt kilkukrotnych wpływów ze sprzedaży za pośrednictwem platform internetowych, niemniej nie wynika z nich w ogóle, jakich transakcji (przedmiotów) dotyczyły (w tym samym czasie zresztą, w taki sam sposób, kilkunastokrotnie zrealizowane zostały transakcje zakupowe, których koszt nie został uwzględniony w wykazanych wydatkach). Podobna uwaga odnosi się sygnalizowanej "likwidacji polis ubezpieczeniowych"; wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy wskazuje wprawdzie na wypłatę przez towarzystwo ubezpieczeń na jego rzecz 28 września 2015 r. kwoty 3744 zł, niemniej tytuł wypłaty określony jako "świadczenie" nie pozwala na przyjęcie, że było to związane z likwidacją polisy (równocześnie nie wyjaśniono, na co zostały wykorzystane te środki, a z analizy pozostałych informacji wynika, że zbiegło się to w czasie z zaciągnięciem pożyczki i zakupem sprzętu AGD). W tej sytuacji wyraźnego podkreślenia wymaga, że przez uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12. Pod pojęciem tym nie kryją się jednak wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji (w szczególności są to opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty zakupu żywności, środków czystości, wydatki na leczenie). W odniesieniu do wnioskodawcy za takie bez wątpienia należy uznać wydatki na zakup żywności, środków czystości, opłaty za mieszkanie i tzw. media, przedszkole dla syna. Mimo że co do zasady nie zalicza się do nich zaciągniętych we własnym imieniu i interesie zobowiązań finansowych, w przypadku skarżącego za uzasadnione można jeszcze uznać stanowiącą stosunkowo znaczące obciążenie finansowe spłatę kredytu hipotecznego, który dotyczy zajmowanego przez niego i rodzinę mieszkania. Zupełnie odmiennie należy jednak postrzegać wymóg spłaty pożyczki zaciągniętej na zakup sprzętu AGD, co odzwierciedla m.in. postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1468/14; zgodnie z jego treścią, obciążenia finansowe powstałe w wyniku zaciągnięcia zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Jak już wspomniano wyżej, takie zagrożenie nie zostało przez skarżącego wykazane, a w przypadku wspomnianej pożyczki nie wykazano nawet, jakich przedmiotów dotyczył zakup i czy był on faktycznie niezbędny. W tym kontekście nie może umknąć uwadze, że niezbędny do zaciągnięcia kredytu /pożyczki wymóg posiadania zdolności kredytowej wskazuje na płynność finansową, zabezpieczającą jej spłatę. Ponadto została ona zaciągnięta już po wszczęciu postępowań sądowych zarówno przez skarżącego jak i jego żonę, mimo że powinni się wtedy liczyć z wymogiem poniesienia kosztów postępowania sądowego. Przyznanie w tej sytuacji pierwszeństwa jej spłacie służyłoby zabezpieczaniu /poprawie stanu majątkowego skarżącego, co wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Przyjmując taki tok rozumowania należałoby stwierdzić, że ustawowy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) nabierałby wyjątkowego charakteru wobec powszechnej potrzeby uwzględniania wniosków o przyznanie prawa pomocy, gdyż niewątpliwie zawsze znalazłyby się wydatki, które w subiektywnym przekonaniu osoby wnioskującej byłyby dla niej ważniejsze i na które bardziej skłonna byłaby przeznaczyć posiadane środki. Tak samo jak zobowiązania cywilnoprawne (kredyty, pożyczki), z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi co do zasady nie korzystają koszty utrzymania pojazdów mechanicznych (w przypadku skarżącego 100 – 150 zł/m-c) oraz opłat telefonicznych i za korzystanie z cyfrowych platform telewizyjnych /telewizji kablowej (płatności z tych tytułów wynikają z wyciągów z rachunków bankowych). W przedstawionych okolicznościach brak jest zatem podstaw do uznania, by w związku z wymogiem jednorazowego poniesienia kosztów sądowych (opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł) wnioskodawcy i jego rodziny dotyczyło zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.