II SA/Rz 1202/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. S. K. w terminie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że brak zwolnienia z opłaty pozbawi go prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Nie posiadają żadnych przedstawiających większą wartość składników majątkowych, utrzymując się z pobieranych emerytur (w przypadku skarżącego wraz ze świadczeniem pielęgnacyjnym) w wysokości odpowiednio 1110 i 850 zł. Z dochodów tych opłacają czynsz za mieszkanie – wraz z należnościami za wodę i kanalizację oraz wywóz śmieci wynosi on 810 zł., ponoszą opłaty za gaz – w miesiącach zimowych ok. 350 zł. i energię elektryczną - 60 zł. oraz dokonują zakupu leków – ok. 150 zł. /wszystkie wydatki przedstawione są w rozliczeniu miesięcznym/. Pozostałą kwotę przeznaczają na skromne wyżywienie. W wyniku wezwania, skarżący nadesłał kserokopie rachunków/ faktur potwierdzających wysokość wskazanych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wyciągi z rachunku bankowego swojego i żony (z saldem na dzień 10 grudnia 2013 r. odpowiednio 672 zł. i -45 zł.). Oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest więc sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji, tj. wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania). Wydatki wyszczególnione kwotowo przez skarżącego (czynsz, energia elektryczna, gaz, lekarstwa) należy uznać jako spełniające to kryterium, a tym samym nie kwalifikujące się do okresowego zaniechania lub znaczącego ograniczenia. Ich suma daje kwotę ok. 1370 zł. miesięcznie, co zgodnie z oświadczeniem oznaczałoby wydatkowanie pozostałej kwoty (ok. 590 zł.) na zakup żywności, co również należy do wskazanej powyżej grupy wydatków o charakterze niezbędnym. Z nadesłanych przez skarżącego w wyniku wezwania wyciągów z rachunków bankowych wynika jednak okoliczność spłaty przez niego kredytu w kwocie 206 zł., zaś przez żonę w wysokości 101 zł. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12), wydatki z tytułu spłaty zobowiązań finansowych (kredytów, pożyczek) co do zasady nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, gdyż sam fakt ich zaciągnięcia dowodzi w miarę dobrej kondycji finansowej i posiadania zdolności kredytowej, tj. możliwości ich spłaty niezależnie od wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Także w przypadku wnioskodawcy dowodzi to nadwyżki dochodów nad wydatkami o charakterze koniecznym, przemawiając za odmową przyznania mu prawa pomocy. Istotne jest także to, że w złożonym przez siebie oświadczeniu nie ujawnił on tych zobowiązań, celów ich zaciągnięcia, długości okresów pozostałych jeszcze do spłaty i to w sytuacji, gdy stałe miesięczne wydatki z tego tytułu w łącznej wysokości ponad 300 zł. przekraczają wysokość płatnego jednorazowo wpisu od skargi (dotyczy to także pozostałych kosztów sądowych, które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości, a wśród których do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. w przypadku oddalenia skargi oraz w takiej samej wysokości wpis od skargi kasacyjnej w przypadku zamiaru jej wniesienia). Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, okoliczności dotyczące jego przyznania nie mogą budzić żadnych wątpliwości. W kontekście wynikającego z art. 199 P.p.s.a. ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (odnoszącego się do wszystkich posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i stałe dochody), dostrzeżono jednak potencjalne zagrożenie dla koniecznego utrzymania skarżącego i żony wynikające z potrzeby wygospodarowania przez nich środków na opłacenie kosztów sądowych w stosunkowo krótkim okresie czasu, zwłaszcza wobec relatywnie wysokich opłat związanych z użytkowaniem mieszkania i zwiększonych w okresie zimowym kosztów jego ogrzewania. W tych okolicznościach za zasadne uznano zwolnienie skarżącego od tych kosztów w ½ części, co w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w sprawie i nie spowoduje zagrożenia podstawowych potrzeb życiowych (oznacza to, że z tytułu wpisu od skargi – warunkującego nadanie je dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie - będzie on zobowiązany do uiszczenia kwoty 100 zł., a w odniesieniu do pozostałych wymienionych przypadków – o ile wogóle będzie taka konieczność – po 50 zł.). Nie są to kwoty wygórowane, których jednorazowe i rozłożone w czasie poniesienie przy wskazanym poziomie dochodów i wydatków przekraczałby jego możliwości finansowe (podkreślenia również wymaga przy tym, że wraz z żoną nie ma innych osób na swoim utrzymaniu). Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.