II SA/Rz 1265/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi T. K. reprezentowanego przez kuratora adwokata M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją z dnia [..] lipca 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium, SKO) po rozpoznaniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego utrzymało ją w mocy, podając w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, w dacie orzekania Sądu obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 27 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859), określanej następnie jako "u.p.u.a.". Z uzasadnienia skarżonej decyzji, jak i z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] przyznał J. G. – przedstawicielce ustawowej M. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na wymienioną osobę uprawnioną w związku z bezskutecznością egzekucji alimentów, ustalonych w kwocie 300 zł miesięcznie wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia 17 sierpnia 2007 r. sygn. akt [...], na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Powołując się na brzmienie art. 27 ust. 2 u.p.u.a. Prezydent Miasta [...] - decyzją z dnia 12 maja 2015 r. - orzekł o zwrocie przez T. K. kwoty 3600 zł wypłaconej osobie uprawnionej tj. M. K. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. K. reprezentowany przez kuratora dla osoby nieobecnej – adwokata M. L., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Podkreślono, że wobec treści art. 27 ust. 2 u.p.u.a. oraz art. 140 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, roszczenie względem dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej przedawnia się z upływem trzech lat. Z uwagi więc na to, że wydana w sprawie decyzja dotyczy zwrotu kwoty wypłaconej uprawnionemu w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., to roszczenie względem T. K. uległo w części przedawnieniu. Odwołanie zarzuca nadto naruszenie zasad postępowania administracyjnego przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, czego skutkiem są całkowicie dowolne i nieuprawnione ustalenia faktyczne. Zinterpretowanie zaś wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego jej interesu i doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia. Poza tym podniesiono, że, uzasadnienie decyzji nie zawiera precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej, co uniemożliwia zapoznanie się z motywami działania organu i ustosunkowanie się do nich. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. SKO utrzymało w mocy zakwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ zacytował brzmienie art. 27 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.a., z których wynika, że dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu, bez badania aktualnej sytuacji życiowej dłużnika. Sytuacja taka mogłaby być przedmiotem rozważań w razie ubiegania się przez dłużnika o umorzenie żądanych od niego należności. Wobec powyższego SKO za zasadne uznało zobowiązanie T. K. do zwrotu kwoty 3600 zł, wypłaconych M. K. w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Organ uznał natomiast za niezasadny zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Ustanowiona dla T. K. kurator – adwokat M. L. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję SKO z dnia [...] lipca 2015 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania o możliwym wpływie na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nieuwzględnienie zgłoszonego w odwołaniu zarzutu przedawnienia należności oraz brak wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia sprawy, co doprowadziło do poczynienia nieuprawnionych i dowolnych ustaleń faktycznych oraz brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Ustosunkowując się do jej zarzutu dotyczącego przedawnienia podniosło, że jest on zupełnie nieuzasadniony, bowiem dysponentowi funduszu nie przysługuje odrębne materialnoprawne roszczenie z art. 140 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a co z tym związane brak podstaw do przyjęcia wynikającego z paragrafu 2 tego przepisu okresu przedawnienia. Organ gminy nie jest bowiem osobą, która dostarcza drugiemu środków utrzymania nie będąc do tego zobowiązaną, jako że dysponent funduszu przyznaje i wypłaca świadczenia wykonując zadania określone w ustawie. Podstawą prawną zwrotu świadczeń jest art. 27 u.p.u.a., który zawiera elementy materialnoprawne i procesowe, wskazując również tryb realizacji roszczenia. Organ podkreślił także, iż przy rozpoznawaniu odwołania nie może kierować się słusznym interesem strony, lecz związany jest konkretnymi przepisami prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzja administracyjna stanowi jeden z przejawów działalności organów administracji publicznej podlegających kontroli sądu administracyjnego z mocy art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.". Sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, o czym mowa z kolei w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.). Istotnym jest, że przy ocenie legalności przedmiotu skargi, jakim jest decyzja uwzględnia się stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu jej wydania. Reguła ta ma szczególne znaczenie na gruncie niniejszej sprawy, w której przedmiotem kontroli jest decyzja SKO z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, nakazującą dłużnikowi alimentacyjnemu zwrot należności tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawą powyższych rozstrzygnięć stanowił m. in. art. 27 ust. 2 i ust. 3 u.p.u.a. Regulacje te w chwili obecnej mają zupełnie inne brzmienie tj. powołany ust. 2 został uchylony, zaś treść ust. 3 zmieniono. Jednak z uwagi na wskazaną zasadę, nowelizacja przepisów mających w sprawie zastosowanie (jej wejście w życie miało miejsce dnia 18 września 2015 r.), dokonana już po wydaniu zakwestionowanej w drodze skargi decyzji, nie ma znaczenia dla oceny lej legalności. W świetle więc treści zastosowanych w sprawie przepisów obowiązujących w dniu [...] lipca 2015 r., dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 u.p.u.a.). Z uwagi na powyższe, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 u.p.u.a.). Kategoryczne sformułowania w wymienionych przepisach nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego jest zwrot kwoty pieniężnej w wysokości świadczeń alimentacyjnych, które zostały wypłacone osobom uprawnionym w ramach funduszu alimentacyjnego. Niewątpliwe jest też to, że po tym, jak skończy się dany okres świadczeniowy, organ właściwy wierzyciela zobligowany jest do wydania decyzji nakazującej taki zwrot. Ustawodawca nie przewidział więc możliwości odstąpienia przez właściwy organ od wydania przedmiotowej decyzji. Istnieje wprawdzie możliwość umorzenia dłużnikowi należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo też rozłożenia na raty, jednakże złożony w tym zakresie przez dłużnika wniosek inicjuje nową sprawę administracyjną, rozstrzyganą w nowej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu odrębnym od tego, które dotyczyło nałożenia samego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu tym rozważeniu podlega sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy (art. 30 ust. 2 u.p.u.a.). Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest zatem decyzją związaną, a jej wydanie poprzedza bardzo zredukowane postępowanie wyjaśniające. Jedynymi kwestiami, które podlegają ocenie przez organ w tym postępowaniu to fakt istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to, czy zakończył się już okres wypłaty przedmiotowych świadczeń bądź czy decyzja je przyznająca została uchylona oraz, czy świadczenia zostały faktycznie wypłacone. Pozytywne ustalenia w powyższym zakresie skutkują obowiązkiem wydania przez właściwy organ decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.u.a. Dopóki więc decyzja o przyznaniu przedmiotowej pomocy nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (por. wyrok NSA z 5.10.2011r. I OSK 793/2011, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt niniejszej sprawy wynika, że wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego dla [..] (z dnia 17 sierpnia 2007 r.[...]) zasądzone zostały od T. K. na rzecz syna M. K. alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie. W związku z bezskuteczną egzekucją przedmiotowych świadczeń i wnioskiem matki wymienionego małoletniego Prezydent Miasta [...] - decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...]- przyznał świadczenie alimentacyjne w kwocie 300 zł miesięcznie na osobę uprawnioną tj. M. K. na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Świadczenia te w podanej wysokości zostały wypłacone (łączna kwota z tego tytułu to 3600 zł). Mając zatem na uwadze powyższe fakty, jak też przedstawione regulacje prawne uzasadnionym jest twierdzenie, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2015 r., orzekająca zwrot przez T. K. kwoty 3600 zł tytułem świadczeń wypłaconych M. K. w okresie od 1 października 2011r. do 30 września 2012 r. wraz z ustawowymi odsetkami, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja SKO z dnia [...] lipca 2015 r., odpowiadają prawu. Niezasadne są tym samym zarzuty skargi dotyczące braku wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia i wyjaśnienia materiału sprawy, skutkującego nieuprawnionymi ustaleniami faktycznymi. Skarga nie precyzuje na czym konkretnie polegały nieprawidłowe działania organów i co nie zostało w sprawie dostatecznie ustalone. Z uwagi więc na ogólnikowość postawionego zarzutu nie jest faktycznie możliwe właściwe odniesienie się do niego. Niezgodny z rzeczywistością jest także zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. przez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej decyzji. Uzasadnienie rozstrzygnięcia SKO rzeczywiście jest zwięzłe, lecz w warunkach sprawy zupełnie wystarczające. Jak już bowiem wyżej wskazano, zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie dotyczącej zwrotu należności tytułem świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bardzo wąski. Konieczne zaś ustalenia zostały w sprawie poczynione, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów obydwu instancji. Także podstawa prawna rozstrzygnięć została należycie przedstawiona i wyjaśniona. Końcowo należy podnieść, że również zgłoszony zarzut dotyczący nieuwzględnienia przez Kolegium okoliczności w postaci częściowego przedawnienia należności nie jest zasadny. Procedura zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń, które wypłacone zostały z funduszu alimentacyjnego uregulowana została w swoisty sposób w u.p.u.a. Dlatego też w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wynikający z art. 27 ust. 1 u.p.u.a. obowiązek zwrotu nie jest odbiciem obowiązku alimentacyjnego nałożonego wcześniej na dłużnika przez sąd i konsekwencją niewywiązywania się dłużnika z tego obowiązku, a stanowi dodatkowy obowiązek nakładany de facto na dłużnika już w postępowaniu o przyznanie świadczeń. Czym innym jest bowiem obowiązek alimentacyjny dłużnika, skonkretyzowany orzeczeniem sądu powszechnego, a czym innym przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pociąga za sobą nowe obowiązki, nałożone na dłużnika alimentacyjnego, tylko z tego powodu, że przyznano osobie uprawnionej do alimentów świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Te nowe obowiązki to zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego czy obowiązek zwrotu odsetek ustawowych [np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Krakowie z 12 .05.2015 r. III SA/Kr 121/15, wyrok WSA w Poznaniu z 25.09.2013 r. II SA/Po 608/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tej przyczyny (odrębność regulacji), powołany przez stronę skarżącą art. 140 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 1274), przewidujący przedawnienie roszczenia osoby dostarczającej drugiemu środków utrzymania lub wychowania, a nie będącej do tego zobowiązanej (albo będącej zobowiązanej z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami) przeciwko osobie która powinna była te świadczenia spełnić, nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. W stanie prawnym obowiązującym bowiem do dnia 17 września 2015r. roszczenie organu właściwego wierzyciela wobec dłużnika alimentacyjnego o zwrot należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami nie miało charakteru roszczenia cywilnoprawnego, lecz było zobowiązaniem publicznoprawnym z zakresu prawa administracyjnego. W sprawie dotyczącej tego roszczenia wydawana była decyzja administracyjna - art. 27 ust. 2 u.p.u.a., a należności podlegały ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów u.p.u.a. - art. 27 ust. 3 u.p.u.a. (por. szeroki wywód w tym zakresie zawarty w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z 29.10.2015 r. II SA/Po 639/15, publ.: http://orzeczenia.nsa..gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe oddalono skargę T. K. na decyzję SKO w z dnia [...] lipca 2015 r., czego podstawę stanowiły art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 2 u.p.u.a. Dodatkowo Sąd wskazuje, że nie zasądził na rzecz występującej w imieniu skarżącego kurator – adwokat M. L. wynagrodzenia. Z tytułu pełnienia funkcji kuratora ustanowionego dla strony postępowania administracyjnego przysługuje bowiem wynagrodzenie, które jednak z uwagi na ścisły związek z konkretnym postępowaniem administracyjnym obciąża organ administracji. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy zatem do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989r III CZP 117/88, OSNC 1990/1/11).