II SA/Rz 127/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 11 października 2024 r. nr SKO.4111/439/2024 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 12 czerwca 2024 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. R. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi J.R. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy") z 11 października 2024 r. nr SKO.4111/439/2024 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt administracyjnych wynika, że pismami z dnia: 4 stycznia 2024 r. i 8 stycznia 2024 r. Skarżący - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o uchylenie decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") z 15 grudnia 2022 r. nr MGOPS.5222.3556.8.2022 przyznającej Skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 lipca 2023 r. do 31 października 2023 r. Decyzją z 12 czerwca 2024 r. nr MGOPS.5222.3556.8.2022 Burmistrz, działając na podstawie art. 154 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: "K.p.a."), art. 32 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej: "u.ś.r."), odmówił uchylenia decyzji własnej z 15 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że tryb zmiany lub uchylenia decyzji przez organ w przypadku Skarżącego reguluje przepis szczególny tj. art. 32 ust. 1 u.ś.r. Przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jeszcze nie doszło do zrealizowania ostatecznej decyzji przyznającej beneficjentowi świadczenia rodzinne. Nieprawidłowe byłoby zatem, w sytuacji gdy okres świadczeniowy, w którym Wnioskodawca miał przyznane prawo do świadczeń rodzinnych skończył się (w przypadku Skarżącego w dniu 31 listopada 2023 r.) wydawanie decyzji uchylającej decyzję przyznającą prawo do tych świadczeń. Omawiany przepis nie może stanowić podstawy wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie w sytuacji gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane.  Od powyższej decyzji - w ustawowym terminie, odwołanie złożył Skarżący zarzucając naruszenie: - art. 32 ust. 1 u.ś.r. polegającą na stwierdzeniu, że nie ma możliwości dokonania zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne z mocą wsteczną, podczas gdy jest to możliwe, bowiem następuje to za zgodą i na korzyść zainteresowanego; - art. 155 K.p.a. polegającą na odmowie uchylenia decyzji przyznającej J. R. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy za uchyleniem tej decyzji przemawia słuszny interes strony; - art. 7, art.77 § 1 K.p.a. polegającą na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążenie do ustalenia przez Organ I instancji prawdy obiektywnej. Opisaną na wstępie decyzją z 11 października 2024 r., nr SKO.4111/439/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Organu I instancji. Organ odwoławczy uzasadniając swoją decyzję wskazał, że z akt sprawy wynika, że wnioski o uchylenie decyzji Skarżący złożył po zakończeniu okresu, którego decyzja dotyczyła (tj. 4 i 8 stycznia 2024 r.). Tymczasem, zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r., możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej uzależniona jest od wystąpienia enumeratywnie wskazanych przesłanek – takich jak zmiana sytuacji rodzinnej lub dochodowej – i dotyczy wyłącznie świadczeń jeszcze przysługujących. W rozpoznawanej sprawie świadczenie zostało w całości wypłacone i okres jego przysługiwania zakończył się 31 października 2023 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, po upływie tego okresu nie jest możliwe skuteczne uchylenie decyzji przyznającej świadczenie, gdyż nie może ona już wywoływać skutków prawnych. W tym stanie faktycznym i prawnym Kolegium podzieliło stanowisko Organu I instancji, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji z dnia 15 grudnia 2022 r., wobec czego decyzja z dnia 12 czerwca 2024 r. została wydana prawidłowo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżący zarzucił Organowi II instancji naruszenie: - art. 32 ust. 1 u.ś.r., polegającą na stwierdzeniu, że nie ma możliwości dokonania zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy z mocą wsteczną, po upływie okresu na który przyznano świadczenie, podczas gdy jest to możliwe, bowiem następuje to za zgodą i na korzyść zainteresowanego; - art. 7 K.p.a., 8 § 1 K.p.a., 77 K.p.a., 78 § 1 K.p.a., 80 K.p.a, 107 § 3 K.p.a., 108 K.p.a poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, nie zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący a także nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji. Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, nadto o zasądzenie od Organu na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związane granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a)naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b)naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca uchylenia decyzji w sprawie zasiłku opiekuńczego. Oran I instancji, a za nim Organ II instancji stanęły na stanowisku, że na podstawie art. 32 u.ś.r. nie można uchylić decyzji przyznającej świadczenie rodzinne z mocą wsteczną, jeżeli upłynął okres, na który świadczenie zostało przyznane. Skarżącemu w związku z opieką nad matką przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. W dacie rozpoznawania sprawy przez Organ I instancji tj. 12 czerwca 2024 r. decyzja wyszła z obrotu prawnego. W opozycji do Organów Skarżący twierdzi, że z wnioskiem o uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego wystąpił już 21 lipca 2023 r. tj. w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdając sobie sprawę z niedopuszczalnego zbiegu świadczeń zrezygnował ze świadczenia mniej korzystnego. Organ bezzasadnie odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego co stało się przedmiotem skargi do tutejszego Sądu w sprawie II SA/Rz 1335/24, a aktualnie odmówił uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. W sporze rację ma Skarżący. Wyrokiem z 5 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Rz 1335/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję SKO w Rzeszowie oraz decyzję Burmistrza [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażone w tym wyroku stanowisko, które determinować będzie również rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. W wyroku tym Sąd stwierdził, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę korzystającą ze specjalnego zasiłku opiekuńczego rolą Organu jest umożliwienie wnioskodawcy skorzystania ze świadczenia dla niego korzystniejszego, co tym bardziej jest uzasadnione w związku z tym, że do wypłaty obu świadczeń uprawniony jest ten sam organ. Powołując się na dominujące w tym zakresie orzecznictwo Sąd stwierdził, że zasada, zgodnie z którą zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznych następuje ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), doznaje nielicznych wyjątków, a jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady rozstrzygnięcia uchylające decyzje w trybie art. 32 ustawy wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. To zaś na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku – zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 6.10.2023 r., sygn. I OSK 1823/22). W szczególności możliwe jest rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 30.05.2022 r., sygn. II SA/Gl 383/22). Przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r., wykładane łącznie, należy zatem rozumieć w ten sposób, że w sytuacji spełnienia przez beneficjenta uprawnień do obu świadczeń, których jednoczesne pobieranie zostało wykluczone przez przepisy prawa, ustawodawca daje uprawnionemu możliwość wyboru jednego z nich, tj. takiego, które uprawniony uważa za bardziej korzystne dla siebie. Należy przy tym dostrzec, że przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stawia żadnej granicy czasowej do dokonania takiego wyboru. Dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnosić swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. też wyrok WSA w Rzeszowie z 8.06.2022 r. sygn. II SA/Rz 135/22). W sprzeczności z zaprezentowanym stanowiskiem pozostają decyzje Organów, które odmawiają uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy z powodu upływu terminu, na który zasiłek został przyznany, w oderwaniu od daty rezygnacji z tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ rozpozna wniosek Skarżącego zgodnie z zaprezentowaną przez Sąd wykładnią i z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie złożenia wniosku.