II SA/Rz 1300/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie likwidacji nasypu ziemnego - p o s t a n a w i a - I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. E. S. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 300 zł od wniesionej skargi, powołując się na bardzo trudną sytuację zdrowotną i materialną zawnioskowała o zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych; w złożonym następnie formularzu PPF, obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, rozszerzyła wniosek o żądanie ustanowienia adwokata. Wg udzielonych informacji, jest osobą o złym stanie zdrowia (szczegółowo opisanym we wniosku), niezdolną do samodzielnej egzystencji, w związku z czym znaczną część pobieranej renty - która wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym wynosi 1107 zł - przeznacza na leczenie i rehabilitację. Oddycha przy pomocy zakupionego na raty respiratora, którego koszt wyniósł 3600 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem pobierającym emeryturę w wysokości 1357 zł, którego także dotykają poważne problemy zdrowotne. Jako ponoszone wydatki skarżąca wykazała koszty leczenia – ok. 600 zł, opłaty za: gaz – 80 zł, energię elektryczną – 90 zł, telefon – 200 zł, ścieki – 100 zł i śmieci – 45 zł, ubezpieczenie domu i podatek – 100 i 84 zł. Z uwagi na brak możliwości samodzielnego wykonywania jakichkolwiek prac (sprzątanie, pranie, zakupy, przygotowanie opału, koszenie trawy) wraz z mężem zmuszona jest do systematycznego korzystania z odpłatnej pomocy innych osób. Posiadany majątek obejmuje dom (bez bieżącej wody, łazienki i centralnego ogrzewania) wraz z budynkiem gospodarczym wraz z działką rolną i leśną o łącznej pow. 1,29 ha, z których nie czerpią żadnych korzyści i którymi nie są w stanie się zajmować. Skarżąca wskazała na podyktowaną stanem zdrowia potrzebę urządzenia łazienki; w związku z tym zapożyczyła się na kwotę 2 000 zł, celem zapłaty za wykonanie betonowego zbiornika na wodę. Zasygnalizowała również potrzebę zakupu aparatów słuchowych dla męża. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza wniosku E. S. w kontekście udzielonych przez nią informacji prowadzi do uznania jego zasadności w części obejmującej całość związanych z jej udziałem w sprawie kosztów sądowych. Mimo posiadania przez nią i męża stałego źródła dochodów w wysokości prawie 2,5 tys. zł miesięcznie, podyktowane jest to przede wszystkim ich trudną sytuacją finansową i materialną, która w znacznej części stanowi rezultat złej kondycji zdrowotnej. Dochody te przeznaczane są w całości na zaspokojenie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, a często – jak sygnalizowała skarżąca w treści wniosku - okazują się wręcz niewystarczające na zaspokojenie wszystkich niezbędnych wydatków, skutkując ograniczeniami w zakupie leków czy rehabilitacji. Wnioskodawczyni wraz z mężem nie posiada również wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Stan techniczny i wyposażenie domu w którym zamieszkują znacząco odbiega od przyjętych powszechnie standardów, co jest także dolegliwe z uwagi na ich stan zdrowia. W tym zakresie nie budzi więc zastrzeżeń podejmowanie działań mających na celu poprawę warunków bytowych, tak samo jak potrzeba korzystania z pomocy innych osób oraz zakup respiratora mającego umożliwić skarżącej w miarę normalne funkcjonowanie (zamiar jego zakupu był już przez nią sygnalizowany w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy m.in. w sprawie II SAB/Rz 81/13 i II SAB/Rz 82/13). Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od kosztów sądowych nie stwierdzono jednocześnie uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Nabiera to szczególnego znaczenia wobec faktu systematycznego inicjowania przez nią przed WSA w Rzeszowie licznych postępowań sądowych (łącznie ok. 35) i ubiegania się w większości z nich o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zostało jej przyznawane m.in. w sprawie II SA/Rz 1258/14, II SAB/Rz 89/13, II SAB/Rz 88/13, II SA/Rz 302/12, II SA/Rz 565/11, II SA/Rz 105/11, II SA/Rz 26/11, II SA/Rz 1144/10, II SA/Rz 1143/10, II SA/Rz 632/10, II SA/Rz 411/10, II SA/Rz 849/09, II SA/Rz 696/09 i II SA/Rz 472/09 (w pozostałych sprawach skarżąca korzystała ze zwolnienia od kosztów sądowych). Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 18 grudnia 2009 r. I FZ 446/09, okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie. Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i z racji jego finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane. Stosownie do postanowienia NSA z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09, skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Ich przerzucanie na ogół społeczeństwa (Skarb Państwa) jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, których z przedstawionych względów w niniejszej sprawie nie stwierdzono (obecnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie II SA/Rz 1302/15 wystąpił także mąż skarżącej). W tym zakresie, mimo niewątpliwie znacznych potrzeb po stronie skarżącej i jej męża, brak jest uzasadnionych podstaw do przyznawania stałego prymatu nad kosztami postępowania sądowego wszystkim ponoszonym przez nich wydatkom (nakładom, inwestycjom). Zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 3 listopada 2011 r. II OZ 1051/11). Prawo pomocy /szczególnie w zakresie całkowitym/ powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 20 października 2011 r. I OZ 783/11); wnioskodawczyni do takich osób nie należy. Abstrahując od sytuacji finansowej skarżącej należy podkreślić, że wymogu występowania przed Sądem przez fachowego pełnomocnika nie statuują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne. Nie przesądza o tym również stopień skomplikowania sprawy, nawet jeżeli wg subiektywnego przekonania wnioskodawczyni byłby znaczny; sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.