II SA/Rz 1370/18
WyrokWSA w Rzeszowie2019-01-30
Skład orzekający: Paweł Zaborniak, Ewa Partyka, Maciej Kobak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeśli niepełnosprawność tej osoby powstała po ukończeniu 18. roku życia, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w tym zakresie?Ratio decidendi
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdzający niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności, ma bezpośredni skutek. Oznacza to, że organy administracji publicznej, rozpatrując wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogą stosować tego przepisu w jego pierwotnym, niekonstytucyjnym brzmieniu. Sąd administracyjny, realizując funkcję gwaranta praw obywatelskich, ma obowiązek uwzględnić ten wyrok i uchylić decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Organ I instancji (Wójt) odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu przez nią 18. roku życia, co jest sprzeczne z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta, argumentując, że mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność tego przepisu w pewnym zakresie, przepis ten nadal obowiązuje i wiąże organy. Skarżący zaskarżył decyzję SKO, podnosząc naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym pominięcie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] września 2018 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...].
Przedmiotem skargi M. B. (dalej w skrócie: "skarżący"), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2018 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] września 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
Po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 30 sierpnia 2018 r., Wójt decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] odmówił mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. B.
Jako podstawę prawną decyzji Wójt powołał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz.1952 ze zm., dalej w skrócie: "u.ś.r.").
W uzasadnieniu decyzji Wójt wyjaśnił, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2009 r. wynika, że niepełnosprawność M. B. istnieje od [...] stycznia 2009 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 1999 r., a zatem powstała w wieku 66 lat. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W ocenie Wójta, powyższy przepis wyraźnie wskazuje, że dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r., a niespełnienie chociażby jednego z wymogów określonych w tym przepisie uzasadnia odmowę przyznania świadczenia.
Wójt wskazał również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyraźnie wskazując, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Wyrok ten nie może więc stanowić podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zalecona przez Trybunał Konstytucyjny korekta stanu prawnego nie zmienia więc sytuacji prawnej skarżącego, który na dzień wydania decyzji nie należy do tej kategorii opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W ocenie Wójta, zaniechanie ustawodawcy w zakresie stanowienia prawa również nie może stanowić podstawy do zmiany lub wydania nowej decyzji zgodnej z wnioskiem, gdyż Trybunał Konstytucyjny jedynie nakazał ustawodawcy precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, ale nie zakwestionował uprawnienia ustawodawcy do ich określenia.
Skoro zatem niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., to brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r. a następnie wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W treści uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Za punkt wyjścia musi jednak przyjąć jednakowe traktowanie takich opiekunów niezależnie od istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa.
SKO wskazało, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.
SKO stwierdziło, że w aktualnym stanie prawnym, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. pomimo stwierdzenia jego niekonstytucyjności nadal obowiązuje, a więc wiąże organy administracyjne I i II instancji orzekające w tym przedmiocie.
Z powyższego więc względu SKO uznało, że mimo tego, iż skarżący jak twierdzi zrezygnował z zatrudnienia w celu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o stopniu znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2009 r., z którego wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to jednak z uwagi na to, iż niepełnosprawność ta powstała od [...] stycznia 2009 r. - czyli po ukończeniu 18 lat - świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje.
W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, zarzucając organowi:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 188 pkt 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, mające wpływ na wynik sprawy - poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., które doprowadziło do uznania, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką z uwagi na moment powstania niepełnosprawności, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., zapadłego w sprawie o sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej powyżej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;
2) naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności M. B., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, polegające na jawnej sprzeczności zaskarżonego rozstrzygnięcia z zasadą praworządności i zasadą pogłębiana zaufania obywateli do organów Państwa, z pominięciem zapadłych wyroków sądów administracyjnych w podobnych sprawach,
b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez nieustalenie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, niezbędnego do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia przez skarżącego uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że według dominującego orzecznictwa sądów administracyjnych, wyżej wymienione orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wywołało bezpośredni skutek derogacyjny niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie różnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych. Skutek ten powinien być respektowany w prokonstytucyjnej wykładni przepisów regulujących prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a więc takiej, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
Zdaniem skarżącego, orzeczenia zapadłe w administracyjnym toku instancji nie tylko pomijają okoliczność uwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, należącego do obowiązującego porządku prawnego, ale także utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach, stojąc w sprzeczności z przepisami art. 6 i 8 k.p.a. Zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji, w rozpoznaniu sprawy pominęły obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, poprzestając jedynie na ustaleniu wystąpienia przesłanki negatywnej - kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Taki sposób rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bez podjęcia działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, uniemożliwia wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu opiekuna osoby niepełnosprawnej. Tym samym przy rozpoznaniu sprawy administracyjnej nie wypełniono obowiązków nałożonych przez normy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.
Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro
w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.
Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność
z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).
Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym
w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60).
Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego
i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", P i P nr 10/2008).
Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.
Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).
Trybunał, po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja). Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy - "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki". Cytowany fragment potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.
Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.
W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony (na co wskazywano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
W niniejszej sprawie organy obu instancji z tego obowiązku się nie wywiązały.
Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi
o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16 czy też wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15 czy wyroki WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17 i z dnia 11 października 2018 r., sygn. III SA/Gd 651/18).
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wykładnię art. 17 ustawy przedstawioną powyżej. Organy dokonają oceny wniosku skarżącego w celu stwierdzenia, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło