II SA/Rz 1373/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w uzasadnieniu decyzji w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...]. Przedmiotem skargi M. H. (skarżąca) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ zażaleniowy) z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta [...] (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania decyzji. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższe postanowienie przedstawia się następująco. Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] organ I instancji odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego specjalnego w łącznej kwocie 530 zł w rozbiciu na poszczególne potrzeby: 150 zł na zakup leków, 200 zł na zakup żywności, 180 zł na zakup gorsetu ortopedycznego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) - z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2021 r. Nr [...] w ten sposób, że na stronie trzeciej decyzji w wierszu 46 zamiast zwrotu: "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych wynoszących w miesiącu kwietniu" wpisał zwrot: "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych''. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji podał, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] błędnie w wpisano nazwę miesiąca, z którego podane zostały kwoty opłat związanych z eksploatacją mieszkania, jako miesiąc kwiecień. Właściwe dane wynikają ze zgromadzonej dokumentacji oraz wniosku skarżącej dołączonego do wywiadu rodzinnego. Organ podał, że w uzasadnieniu decyzji określając miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania, oparł się na oświadczeniu skarżącej, która we wniosku o przyznanie pomocy finansowej złożonym w dniu 6 maja 2021 r. oświadczyła, że opłata za mieszkanie oraz opłata za wodę zostały dokonane w maju 2021 r., natomiast opłata za energię elektryczną została dokonana w kwietniu 2021 r. W związku z powyższym organ sprostował popełnioną oczywistą omyłkę pisarską, która nie miała wpływu na merytoryczną ocenę materiału dowodowego i rozstrzygnięcie zapadłe w decyzji. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, organ zażaleniowy postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ zażaleniowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Stosownie do art. 113 § 3 k.p.a. na postanowienie w sprawie sprostowania służy zażalenie. Organ zażaleniowy wskazał, że organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w łącznej wysokości 530 zł. W uzasadnieniu decyzji organ użył sformułowania: "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych wynoszących w kwietniu 457,20 zł", przy czym organ błędnie wpisał nazwę miesiąca, z którego zostały podane kwoty opłat związanych z eksploatacją mieszkania, jako miesiąc kwiecień. Właściwe dane wynikają ze zgromadzonej dokumentacji w sprawie. Wobec tego zaistniała potrzeba sprostowania użytego sformułowania poprzez zamienienie go na następujące: "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych". W ocenie organu zażaleniowego zaistniała omyłka miała charakter oczywisty i wymagała bezwzględnie sprostowania w trybie art. 113 k.p.a. Jeżeli błąd jest ewidentny, łatwo zauważalny i niewymagający dodatkowych zabiegów myślowych oraz nie wpływa na treść rozstrzygnięcia, to winien podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 k.p.a., gdyż niewątpliwie ważne jest, aby pozostające w obrocie prawnym ostateczne orzeczenia administracyjne, były niewadliwe pod względem formalnym i materialnym. Organ zażaleniowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Art. 144 k.p.a. stanowi zaś, że w sprawach nieuregulowanych w rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że przedstawiła pracownikowi MOPS w [...] dokumenty dotyczące dokonanych opłat za mieszkanie, energię elektryczną, rozliczenie roczne za zużytą wodę i podgrzanie wody, zaświadczenie lekarskie, wycenę gorsetu ortopedycznego i zakupu żywności. Skarżąca zakwestionowała twierdzenie organu, że poniosła opłatę za mieszkanie w kwietniu bądź maju 2021 r. w kwocie 457,20 zł. Skarżąca wskazała, że pracownik MOPS otrzymał książeczkę opłat za mieszkanie, celem wykonania niezbędnych kserokopii. W tej sytuacji organ błędnie obliczył dochód i wydatki skarżącej, również organ zażaleniowy błędnie uznał, że należało wpisać, że opłata mieszkaniowa dotyczyła kwietnia 2021 r. Wreszcie skarżąca wskazała, że organ I instancji nie nadesłał dokumentów dotyczących uiszczenia opłaty za mieszkanie w miesiącu kwietniu 2021 r., o które się zwróciła. W odpowiedzi na skargę organ zażaleniowy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 12 października 2021 r. skarżąca ponownie podważyła prawidłowość postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2021 r. w przedmiocie sprostowania z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej w uzasadnieniu decyzji tego organu z dnia [...] maja 2021 r. oraz wskazała m.in. na treść pisma z dnia 8 października 2021 r. Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Sp. z o.o. w [...] Rejon Obsługi Mieszkańców. Zdaniem skarżącej, w sprawie nie mamy do czynienia z oczywistą omyłką. Skarżąca przedłożyła pismo Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkaniowych Sp. z o.o. w [...] dotyczące wysokości opłat za mieszkanie, z którego nie wynika, aby kwietniu lub maju 2021 r. zobowiązana była do uiszczenia kwoty 457,20 zł. Natomiast w aktach sprawy zalegają kserokopie decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, potwierdzenie wniesienia opłaty za miesiąc maj 2021 r. w kwocie 246,42 zł z adnotacją "dopłata do dodatku mieszkaniowego" oraz przelewów bankowych, tak więc organ posiadał wiedzę za który miesiąc i w jakiej wysokości skarżąca uiściła opłaty za mieszkanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga została uwzględniona jako oczywiście uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Przepis ten na podstawie art. 126 k.p.a. znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień. Instytucja sprostowania decyzji lub postanowień administracyjnych należy do tzw. trybów rektyfikacji orzeczeń administracyjnych. Celem trybów rektyfikacyjnych jest usuwanie takich wad prawnych orzeczeń administracyjnych, które mają charakter nieistotny, to znaczy nie wpływają na treść samego orzeczenia. Należy przy tym zastrzec, że przedmiotem rektyfikacji może być także uzasadnienie orzeczenia administracyjnego, stanowiące wraz z komparycją i sentencją formalno-procesową całość. W przypadku trybu sprostowania przedmiotem rektyfikacji stają się błędy językowe, pisarskie, rachunkowe, redakcyjne lub inne oczywiste pomyłki powstałe w toku sporządzania dokumentu orzeczenia. Oczywistość tego rodzaju pomyłek musi wynikać albo z samej treści komparycji, sentencji (osnowy) lub uzasadnienia orzeczenia (np. błąd językowy związany z odmianą wyrazu; oznaczenie cyfrowe roku wydania decyzji), albo też musi być możliwa do zrekonstruowania na podstawie zestawienia treści orzeczenia z pozostałymi dokumentami wchodzącymi w skład akt sprawy administracyjnej (w tym np. z uzasadnieniem orzeczenia, postanowieniami lub innymi aktami/czynnościami organu, pismami procesowymi stron, wnioskiem o wszczęcie postępowania). W przypadku natomiast uzasadnienia orzeczenia musi istnieć nie tylko ścisły związek z treścią komparycji lub sentencji, lecz dodatkowo ewentualna korekta zawartych w uzasadnieniu ustaleń faktycznych lub prawnych organu nie może prowadzić do zmiany podstawy faktycznej lub prawnej orzekania. Sprostowanie nie może więc prowadzić do merytorycznej ingerencji w treść decyzji lub postanowienia albo w treść ich uzasadnień, co oznacza, że instytucja ta nie może być wykorzystywana do następczej zmiany treści orzeczenia lub jego uzasadnienia w trybie procesowym do tego nieprzeznaczonym (por. np. wyrok NSA z dnia 8 października 2014 r., II OSK 777/13, LEX nr 1588216; wyrok NSA z dnia 15 października 2014 r., II OSK 831/13; wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r., II OSK 2443/16). Jeżeli chodzi o uzasadnienie orzeczenia administracyjnego, to – jak już wspomniano – sprostowanie nie może skutkować modyfikacją merytoryczną ustaleń faktycznych lub prawnych organu, stanowiąc swoistą sanację popełnionych błędów. W przedmiotowej sprawie jako niedopuszczalne i znajdujące się na granicy rażącego naruszenia art. 113 § 1 k.p.a. należy ocenić wykorzystanie instytucji sprostowania orzeczenia administracyjnego do zmiany treściowej uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2021 r. W istocie organ pierwszej instancji zmienił merytorycznie treść fragmentu uzasadnienia, eliminując jego część, która wskazywała, że opłaty mieszkaniowe w miesiącu kwietniu 2021 r. wyniosły 457,20 zł, oraz zastępując tę cześć stwierdzeniem pozbawionym relatywizacji czasowej (zamiast zwrotu "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych wynoszących w miesiącu kwietniu" /457,20 zł/ wprowadzono zwrot "Po uregulowaniu opłat mieszkaniowych" /457,20 zł/). Zmiana ta nie tylko zmienia treść podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, ale dodatkowo błędnie sugeruje w uzasadnieniu postanowienia prostującego, że właściwe dane "wynikają ze zgromadzonej dokumentacji oraz wniosku". Tymczasem w aktach sprawy brak jest dowodów, z których miałaby wynikać powyższa kwota 457,20 zł, niezależnie od miesiąca, z którym miałaby zostać powiązana. Ustalenia faktyczne w tym zakresie nie znajdują zatem podstaw w zgormadzonym materiale dowodowym i jako takie są wadliwe. Próba sanowania powyższego braku ustaleń faktycznych za pośrednictwem instytucji sprostowania orzeczenia administracyjnego musi być uznana za wysoce nielegalną. W tym stanie rzeczy, obowiązkiem Sądu było uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej instancji w przedmiocie sprostowania wyżej wskazanej decyzji w zakresie jej uzasadnienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.).