II SA/Rz 1387/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 20 maja 2022 r. nr SKO.4111/52/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala – Decyzją z dnia 20 maja 2022 r. nr SKO.4111/52/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia 7 maja 2021r. nr GOPS.5222.835.2019-2 odmawiającej przyznania D.J. (dalej: "Skarżąca"/"Wnioskodawczyni") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że odmowa przyznania świadczenia spowodowana jest wystąpieniem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a u.ś.r., tj. "osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Mąż niepełnosprawnej córki Skarżącej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na nim, mimo prowadzonego procesu rozwodowego, spoczywa obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny męża wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. W odwołaniu Skarżąca zarzuciła sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, błędną wykładnię prawa materialnego oraz naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazała, że jest opiekunem i opiekuje się [...] i wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Mąż córki wystąpił z powództwem o rozwód, od dłuższego czasu nie zajmuje się żoną, nigdy nie deklarował chęci uczestniczenia w procesie sprawowania opieki. Nie utrzymuje kontaktów z rodziną żony, nie interesuje się stanem zdrowia ani bieżącymi potrzebami swojej żony. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Stwierdziło, że Wójt zasadnie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na wystąpienie negatywnej przesłanki określonej w 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. Córka wnioskodawczyni jest zamężna a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zamieszkuje i pracuje w bliskiej odległości od miejsca zamieszania małżonki, z myślą że ułatwi mu to częsty kontakt z żoną i świadczenie pomocy i osobistej opieki. Aktywnie stara się o polepszenie sytuacji bytowej i zdrowotnej, poszukuje możliwości zastosowania leczenia, terapii itp. W toku wywiadu środowiskowego mąż oświadczył, że ma możliwość i chęć osobistej pomocy w opiece nad żoną, ale pomoc ta jest odrzucana. Odmawiając uwzględnienia odwołania Kolegium podkreśliło, że sama okoliczność prowadzenia postępowania rozwodowego nie jest wystarczająca do wyłączenia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a u.ś.r. Pomimo niepełnosprawności w stopniu znacznym i niezdolności do samodzielnej egzystencji córki (co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 marca 2018 r.), a także rezygnacji przez Wnioskodawczynię z pracy w celu opieki osobistej nad córką (co wynika m.in. z przeprowadzanych w sprawie wywiadów środowiskowych), brak było podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r.. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adwokata, zaskarżyła w całości decyzję Kolegium zarzucając: 1. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść decyzji, a to art. 7 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zaś poprzez nienależyte rozważenie faktu, iż faktyczną opiekę nad niepełnosprawną córką w sposób ciągły i nieprzerwany sprawuje wyłącznie Skarżąca; 2. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść decyzji, a to art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 10 K.p.a. i 79 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy celem ustalenia czy w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką; 3. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść decyzji, a to art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niezebranie przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało brakiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy odnośnie kwestii faktycznego sprawowania przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną córką oraz braku faktycznego sprawowania opieki nad niepełnosprawną przez jej małżonka; 4. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść decyzji, a to art. 7 K.p.a. i 77 § 1 K.p.a., poprzez uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej i oparciu rozstrzygnięcia na przesłankach innych niż stan faktyczny istniejący w dacie wydawania przez organ decyzji; 5. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1, 1b oraz 5 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 6. brak poszanowania dla art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi; wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Na tych podstawach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi podniesione zostały okoliczności faktycznego sprawowania opieki przez Skarżącą nad córką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (znajduje się w [...], wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji), jest [...]. Córka pozostaje w związku małżeńskim, jednak toczy się postępowanie w sprawie z powództwa męża o rozwód. Mąż od długiego czasu nie sprawuje jakiejkolwiek opieki nad żoną. W tych okolicznościach Skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., zwłaszcza z uwagi na podnoszone okoliczności, które zdaniem Skarżącej wykluczają męża córki jako jej opiekuna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2020 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Do wniosku załączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności córki oraz oświadczenie jej męża, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego potwierdzającego, że Wnioskodawczyni sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną córką, Wójt zawiadomił Skarżącą w trybie art. 10 § K.p.a., a następnie decyzją z dnia 1 września 2020 r., odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Kolegium uwzględniło odwołanie Wnioskodawczyni i decyzją z dnia 25 marca 2021 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wójt w dniach 20 oraz 27 kwietnia 2021 r. uzupełnił wywiad środowiskowy, zawiadomił Wnioskodawczynię w trybie art. 10 § 1 K.p..a. i po raz kolejny, decyzją z dnia 7 maja 2021 odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzję tę Kolegium ponownie uchyliło (decyzja z dnia 23 września 2021 r.). Na skutek sprzeciwu Skarżącej tut. Sąd, wyrokiem z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. II SA/Rz 1637/21, uchylił decyzję Kolegium z dnia 23 września 2021 r. Rozpoznając po raz wtóry odwołanie od decyzji Wójta z dnia 7 maja 2021 r., Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Decyzja Kolegium z dnia 20 maja 2022 r. stanowi przedmiot skargi. II. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia powyższego przepisu dokonywana przez sądy administracyjne nie była jednolita. W związku z istniejącą rozbieżnością, Rzecznik Praw Obywatelskich wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia". Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę, sygn. I OPS 2/22, następującej treści: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.). Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, czy z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. I FSK 116/17). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16). III. W stanie faktycznym sprawy jest bezsporne, że córka Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z oświadczenia złożonego do protokołu rozprawy wynika, że postępowanie rozwodowe zostało prawomocnie zakończone. Pomimo [...], powództwo zostało oddalone, z uwagi na zasady współżycia społecznego. W związku z tym, będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale Sąd stwierdza, że wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.: córka pozostaje w związku małżeńskim a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.