II SA/Rz 1418/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 1418/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], wydana w sprawie odmowy udzielenia informacji publicznej. W związku z zawartym w skardze wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, skarżący pismem z 27 października 2014 r. został wezwany do jego złożenia na formularzu PPF (obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z uwagi na odesłanie przez wnioskodawcę "pustego" druku formularza, referendarz sądowy pismem z 19 grudnia 2014 r. wezwał skarżącego - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania - do usunięcia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania jego braków formalnych, poprzez wypełnienie formularza PPF i jego podpisanie; jako alternatywną wskazano możliwość nadesłania prawidłowo wypełnionego, kolejnego wniosku, załączając do wezwania druk PPF. Ponieważ analogiczne sytuacje zaistniały w toczących się równolegle ze skarg J. S. sprawach II SA/Rz 1411/14, II SA/Rz 1412/14 i II SA/Rz 1417/14, dlatego jednym wezwaniem objęto wszystkie ww. sprawy. Jednocześnie, odnosząc się do żądań skarżącego, aby z uwagi na stan zdrowia, wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały uzupełnione przez pełnomocnika dopiero po jego wyznaczeniu, wskazano, że objęte wezwaniem czynności stanowią niezbędny warunek do skutecznego ubiegania się m.in. o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata oraz że w tym zakresie nie jest możliwe wcześniejsze ustanowienie przez Sąd pełnomocnika z urzędu i późniejsze wypełnienie przez niego ww. wniosków. Wyjaśniono również, że wbrew zawartemu w skardze twierdzeniu, brak jest odrębnych regulacji normujących w sposób szczególny przyznawanie z urzędu pomocy prawnej osobom niepełnosprawnym. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 27 grudnia 2014 r. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący pismem z 29 grudnia 2014 r., ponownie wniósł o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez "obrońcę z urzędu", wskazując, że jest osobą niezaradną oraz pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym. Jednocześnie przedłożył po raz kolejny niewypełniony formularz PPF. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z 14 stycznia 2015 r. pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Następnie zarządzeniem z 17 marca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 złotych należnego od wniesionej skargi. Wezwanie wraz z pouczeniem, że nieusunięcie wskazanego braku w terminie 7 dni od daty jego doręczenia spowoduje odrzucenie skargi, zostało doręczone skarżącemu 20 marca 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania k. 40 akt sądowych). W dniu 25 marca 2015 r. skarżący nadał w Urzędzie Pocztowym R. pismo skierowane do Prezesa WSA w Rzeszowie zatytułowane jako wniosek, w którym podniósł, że nie jest wstanie uiścić wymaganej kwoty wpisu, gdyż utrzymuje się tylko ze świadczeń socjalnych i z pomocy C. Podniósł, że jest osobą chorą psychicznie i w związku z tym jest w stałym leczeniu (jako dowód załączył kserokopię zaświadczeń lekarskich). W związku z tym zwrócił się o umorzenie w całości wszystkich opłat sądowych. Pismem z 26 marca 2015 r. Prezes WSA poinformował skarżącego, że Prezes Sądu nie może "umorzyć" wpisu od skargi. W związku z tym, że zwolnienie od kosztów sądowych (w tym od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi) możliwe jest jedynie na podstawie orzeczenia Sądu. W załączeniu przekazano stronie formularz PPF celem jego wypełnienia i przekazania Sądowi w terminie 7 dni. W odpowiedzi skarżący pismem z 3 kwietnia 2015 r. powtórzył, że jest osobą chorą psychicznie, w stałym leczeniu i nie jest w stanie sporządzić wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF - bez pomocy obrońcy z urzędu, gdyż jego stan zdrowia psychicznego mu na to nie pozwala. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że J. S. już w skardze skierowanej w niniejszej sprawie do WSA wniósł o ustanowenie dla niego obrońcy z urzędu, z uwagi na chorobę psychiczną. Następnie pismami z 6 listopada 2014 r., 29 grudnia 2014 r., ponawiał wniosek o ustanowienie obrońcy z urzędu z uwagi na swój stan zdrowia. Dodatkowo pismem z 25 marca 2015 r. oraz z 3 kwietnia 2015 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej zwanej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie obrońcy z urzędu oraz zwolnienie o kosztów sądowych - objęte jest całkowitym prawem pomocy (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że skarżący wielokrotnie załączał do pism kierowanych do Sądu kserokopie zaświadczeń lekarskich, z których jednoznacznie wynika, że leczy się stale w Poradni Zdrowia Psychicznego i wymaga pomocy osób drugich. Nadto Sąd ustalił, że ww. korzysta z pomocy społecznej oraz pomocy C. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że J. S. spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w całości. Warte uwagi jest stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 5 kwietnia 2013 r., sygn. III CSK 222/2012, w którym, powołał się na preambułę ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. 2011 r. Nr 231 poz. 1375 ze zm.), wskazując, że jej celem jest zagwarantowanie osobom z zaburzeniami psychicznymi ochrony ich praw, poszanowania sfery wolności i godności osobistej. Konsekwentnie, zawarta w niej dyrektywa powinna być uwzględniana przy wykładni przepisów wskazanego aktu prawnego. Jednym z nich jest art. 48, przewidujący możliwość ustanowienia dla osoby, której bezpośrednio dotyczy postępowanie, adwokata z urzędu, nawet bez złożenia wniosku, jeżeli ta osoba ze względu na stan zdrowia psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata w sprawie za potrzebny. Judykatura jednolicie przyjmuje, interpretując wskazaną normę, że pojęcie "może" nie oznacza dowolności i powinno być rozumiane jako obowiązek sądu w sytuacji, gdy uczestnik postępowania ze wskazanych przyczyn nie jest zdolny do ochrony swoich praw w postępowaniu sądowym (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r. III CSK 13/2012 niepubl., z dnia 5 kwietnia 2012 r. II CSK 575/2011 niepubl., z dnia 16 lutego 2012 r. IV CZ 2/2012 niepubl., z dnia 28 listopada 2002 r. II CKN 399/2011 niepubl.). Ponadto Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na powinność stosowania gwarancji procesowych wynikających z przepisów kodeksu postępowania cywilnego, przewidujących powinność udzielania odpowiednich pouczeń co do czynności procesowych oraz zwracania, stosownie do okoliczności, uwagi stronie na celowość ustanowienia lub wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz możliwość dopuszczenia dowodów z urzędu (por. m.in. cyt. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r. III CSK 13/2012). W indywidualnych stanach faktycznych Sąd Najwyższy wskazał wręcz na konieczność ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a w braku tej czynności sądowej przyjął nieważność postępowania na skutek pozbawienia możności obrony praw (por. postanowienie z dnia 15 czerwca 2011 r. V CSK 390/2010 niepubl.). Wprawdzie w realiach przedmiotowej sprawy skarżący nie złożył wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF, to jednak Sąd biorąc pod uwagę stan jego zdrowia oraz sytuację materialną uznał, że należy mu przyznać pełnomocnika z urzędu i zwolnić go od kosztów sądowych. Nadmienić wypada, że adwokat K. W. została wyznaczona dla skarżącego tylko w sprawie o sygn. II SA/Rz 1417/14. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.