II SA/Rz 1481/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Ewa Partyka Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata P. C. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 1481/14 UZASADNIENIE Ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Burmistrz [...] uznał T. L. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wnioskiem z 17 czerwca 2014 r. organ ten zwrócił się do Starosty [...] o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi, w oparciu o art. 5 ust. 3b) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., dalej: "u.p.a."). Zawiadomieniem z 26.06.2014 r. Starosta poinformował T. L. o wszczęciu postępowania, a następnie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.a. zatrzymał mu prawo jazdy kategorii A i B nr [...], wydane w dniu 13 września 2002 r. przez Starostę [...] na druku [...]. Wskazując na opisaną na wstępie decyzję o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego Starosta podał, że jako pozostająca w obiegu prawnym decyzja ta wiąże organy i wobec wniosku Burmistrza obligowała do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. We wniesionym odwołaniu T. L. podniósł, że w sprawie zatrzymania mu prawa jazdy orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 8 września 2010 r. II SA/Rz 281/10 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...], wydane w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] nie uwzględniło tego odwołania i decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a. oraz art. 5 ust. 5 u.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.a. obligowały Starostę [...] do wydania decyzji o zatrzymaniu odwołującemu prawa jazdy. Ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. T. L. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a zatem po sformułowaniu przez Burmistrza wniosku o zatrzymania prawa jazdy w myśl art. 5 ust. 3b u.p.a., organ I instancji był zobowiązany do wydania kwestionowanej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów zawartych w odwołaniu podano, że w powołanym przez odwołującego wyroku II SA/Rz 281/10 WSA w Rzeszowie uznał, iż zastosowanie przepisu art. 5 ust. 5 u.p.a. narusza – z uwagi na jego wtórną niekonstytucyjność – prawo materialne i dlatego odstąpił od jego zastosowania. Wyrokiem z dnia 22 września 2009 r. P 46/07 Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a zatem przepis analogiczny do art. 5 u.p.a., za niezgodny z Konstytucją RP. Jednakże w ocenie Kolegium powyższy argument stracił aktualność z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., w którym Trybunał stwierdził, że art. 5 ust. 3b u.p.a. w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. Tym samym decyzję organu I instancji uznać należało za odpowiadającą prawu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie T. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Podał, że jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy od lutego 2003 r., jest osobą niepełnosprawną i leczy się z powodu przewlekłych schorzeń. Utrzymuje się z przysługującej mu renty, z której następuje potrącanie świadczeń alimentacyjnych w wysokości 393,78 zł. Okoliczności te nie zostały wzięte pod uwagę w niniejszej sprawie, a zatem orzekające w sprawie organy nie dokonały oceny realnych możliwości wywiązywania się przez skarżącego z uiszczania alimentów. Mając na uwadze powyższe oraz stanowisko wyrażone w przywołanym wyroku WSA w Rzeszowie, Kolegium winno wydać decyzję w przedmiocie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważności decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja opisanych wyżej wad i uchybień nie zawiera. Jej przedmiotem jest zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu w oparciu o art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("u.p.a."). Instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu w sytuacji dopuszczenia się przez niego tzw. uporczywej niealimentacji (art. 209 § 1 Kodeksu karnego) została wprowadzona ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), przewidziana jest też w obecnie obowiązującej ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - jako instrument mający w założeniu ustawodawcy przyczynić się do realizacji jednego z celów ustawy, tj. zwiększenia ściągalności alimentów (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r., K 23/10). Z art. 5 ust. 3b) u.p.a. wynika, że warunkiem zatrzymania prawa jazdy jest uprzednie wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję taką wydaje się w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.a., a mianowicie gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z art. 5 ust. 3b u.p.a. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Burmistrz [...] uznał T. L. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta stała się ostateczna 4.07.2012 r., a następnie Burmistrz złożył wniosek do Starosty [...] (20.06.2014 r.) o zatrzymanie prawa jazdy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji z art. 5 ust. 5 u.p.a. W przepisie tym przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawia organowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy (takie poglądy wyrażają też inne sądy administracyjne – WSA w Łodzi w wyroku z dnia 15.04.2014 r., III SA/Łd 294/14, LEX Nr 1532025, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 13.05.2014 r.,, IV SA/Gl 226/14, LEX Nr 1523053, wyrok WSA w Lublinie z dnia 20.05.2014 r., III SA/Lu 184/14, LEX Nr 1468200, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22.05.2014 r., II SA/Po 293/14, LEX Nr 1495376). Należy także zaznaczyć, że związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 u.p.a. uniemożliwia organowi zarówno badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jak i jego stanu majątkowego, zdrowotnego czy też częstotliwości spełniania świadczeń alimentacyjnych, na co zwrócił uwagę WSA w Łodzi w wyroku z dnia 9.05.2014 r., III SA/Łd 185/14, LEX Nr 1468217. W rozpoznawanej sprawie nie mogły zatem wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji argumenty dotyczące niepełnosprawności i stanu zdrowia skarżącego. W odniesieniu do argumentacji skargi Sąd stwierdza ponadto, że nie jest związany, podobnie jak organy orzekające w niniejszej sprawie, wyrokiem wydanym przez WSA w Rzeszowie w dniu 8 września 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 281/10, z uwagi na zmianę stanu prawego. W powołanym wyroku Sąd uchylił wydane w sprawie decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy z uwagi na wtórną niekonstytucyjność, czyli wydanie decyzji w oparciu o przepisy zawierające rozwiązania prawne, które już uprzednio Trybunał Konstytucyjny uznał za sprzeczne z Konstytucją. Należy wyjaśnić, że chodzi o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. (sygn. akt P 46/07), w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., a sądy administracyjne, powołując się na tzw. wtórną niekonstytucyjność przepisów, uchylały decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy, jednakże dotyczy to brzmienia tego przepisu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzono w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został bowiem złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1237/12). Powyższe potwierdza też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10), w którym Trybunał orzekł o zgodności art. 5 ust. 3b u.p.a. z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Z wszystkich tych przyczyn, Sad , w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi P. C., ustanowionemu pełnomocnikiem skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy orzeczono w oparciu o art. 250 P.p.s.a.