II SA/Rz 1546/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia budynku inwentarsko – składowego do stanu zgodnego z przepisami postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. K. S. powołując się na trudną sytuację finansową swoją oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (męża, 28-letniego syna oraz 71-letniego ojca), dołączonym do skargi na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego. Wskazała, że z uwagi na problemy zdrowotne (szczegółowo opisane w uzasadnieniu), wszyscy pozostają w stałym leczeniu, co związane jest z wysokimi kosztami i skutkuje koniecznością częstej rezygnacji z podstawowych wydatków. Źródło utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę jej męża (1800 zł) oraz emerytura ojca (1000 zł), która z trudem wystarcza na jego utrzymanie i leczenie. Z dochodów tych ponoszą koszty związane z utrzymaniem domu (650-700 zł), opłatami za media (500 zł), leczeniem (600 zł) i spłatą kredytu (500 zł); "pozostałe środki pozostają na życie". Na posiadany majątek składa się dom o pow. 70 m² wraz z budynkiem inwentarsko – składowym (inwentarz żywy obejmuje 2 świnie i 20 kur) oraz wykorzystywana pod zasiew zboża nieruchomość rolna o pow. 0,8 ha. W treści złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia skarżąca sprecyzowała, że oprócz kosztów sądowych dochodzi ustanowienia radcy prawnego. Miesięczne wydatki na zakup żywności oszacowała na 400 zł. Wyjaśniła, że kwota przeznaczana na utrzymanie domu obejmuje stopniowy, rozłożony w czasie zakup podstawowych sprzętów AGD i wyposażenia zniszczonych w czasie powodzi w 2010 r. oraz zakup opału. Kredyt zaciągnięty w 2013 r., z końcem spłaty w roku 2019, przeznaczony został na remont domu. Posiadane pojazdy mechaniczne to ciągnik rolniczy z 1996 r. i wykorzystywany przez męża na dojazdy do pracy samochód Fiat Seicento z 2005 r.; średnie miesięczne koszty ich utrzymania to odpowiednio 100 i 500 zł. Syn skarżącej w listopadzie 2015 r. zakończył odbywanie stażu, ona sama jest bezrobotna. Nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wszystkie koszty utrzymania domu ponosi mąż wnioskodawczyni. Jako załączniki zostały przedstawione: - wyciągi z rachunku bankowego męża skarżącej za okres od 27 lipca do 25 października 2015 r., z dodatnim saldem końcowym 603 zł (wynagrodzenie za pracę za wrzesień 2015 r. to 2622 zł, zlecenia stałe: opłata za energię elektryczną i gaz – 319 i 143 zł/2 m-ce, odpady – 24 zł i NET [...] – 35 zł, spłaty 3 kredytów na kwoty 98, 147 i 567 zł), - faktury za gaz, energię elektryczną oraz wodę i ścieki (średnie należności za 2-miesięczne okresy rozliczeniowe to ok. 144, 220 i 90 zł), - zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy o odbywaniu stażu przez syna skarżącej w okresie od 1 czerwca do 30 listopada 2015 r. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (radcy prawnego, adwokata) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej warunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z powyższym, instytucja ta ma charakter ściśle wyjątkowy i znajduje zastosowanie tylko do osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób całkowicie pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2014 r. II FZ 711/14). Ocena sytuacji materialno - finansowej skarżącej nie pozwala na uznanie, iż spełnia ona tę przesłankę. Wraz z członkami rodziny pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, dysponuje też stałymi i do tego nie najniższymi dochodami (ok. 3600 zł), z których pokrywa wydatki związane z utrzymaniem domu, rodziny, leczeniem i spłatą zobowiązań finansowych (deklarowana we wniosku wysokość tych dochodów to 2800 zł/m-c, jednak wg przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego są one o ok. 800 zł wyższe, gdyż wynagrodzenie męża skarżącej oscyluje w granicach 2600 zł, a nie jak podano we wniosku 1800 zł). Nie bez znaczenia pozostają potencjalna możliwość zwiększenia dochodów w przypadku podjęcia – po ukończeniu stażu - pracy zarobkowej przez jej syna oraz korzyści pozyskiwane z nieruchomości rolnej czy hodowanego inwentarza, co nawet jeżeli nie przynosi wymiernych zysków finansowych, niewątpliwie w istotny sposób ogranicza chociażby wydatki na zakup żywności. W tym zakresie udzielone informacje w żaden sposób nie potwierdzają deklarowanej we wniosku PPF trudnej sytuacji finansowej skarżącej, mającej rzekomo skutkować koniecznością częstej rezygnacji z podstawowych wydatków. Nie wynika z nich, by mimo zaciągniętych i spłacanych kredytów (pożyczek) wnioskodawczynię i członków jej rodziny obciążały jakiekolwiek zaległości płatnicze lub dotykał ich jakikolwiek niedostatek związany z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia wymaga, że nie chodzi tu o zagrożenie zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, odnoszących się do podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu; w przypadku skarżącej daje to kwotę ok. 1500 zł miesięcznie (400 zł, 600 zł, 500 zł), a więc nie przekraczającą nawet połowy dochodów. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego co do zasady nie korzystają wydatki na usługi telefoniczne, internetowe, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); tę ostatnią okoliczność potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r. II OZ 671/14, wg którego koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W przypadku skarżącej, wg wyciągów z rachunku bankowego, "koszt obsługi" zaciągniętych zobowiązań wynosi ponad 800 zł miesięcznie, co w połączeniu z kwotą ok. 600 zł wydatkowaną na utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz ok. 700 zł na zakup sprzętu AGD i wyposażenia, daje ok. 2100 zł/m-c. Nie kwestionując ewentualnych szkód wyrządzonych przez powódź w 2010 r. należy jednak zauważyć brak bezpośredniego związku czasowego między tym zdarzeniem a datą zaciągnięcia kredytu na remont domu (2013 r.), czy aktualnymi wydatkami na zakup jego wyposażenia. Nie zostało w żaden sposób wykazane, że remont ten (po ponad 3 latach) miał związek z powodzią, co obejmował, tak samo jak nie wyjaśniono, jakiego rodzaju podstawowy sprzęt AGD i wyposażenie jest nadal "systematycznie zakupywane". Odnośnie kosztów wydatkowanych ma utrzymanie pojazdów mechanicznych brak jest chociażby informacji nt. odległości pokonywanej przez męża skarżącej do miejsca pracy oraz wykazania, że dojazd własnym samochodem stanowi jedyny możliwy i ekonomicznie uzasadniony sposób transportu. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności przyznania prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości. Na korzyść osoby wnioskującej nie może być w szczególności interpretowany brak niezbędnych informacji lub ich zbytnia ogólnikowość, co jest kwalifikowane jako brak wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy. W kontekście powyższego nie stwierdzono związku między jednorazowym poniesieniem przez skarżącą całości kosztów postępowania sądowego (w tym wpisu od skargi który w sprawach z zakresu budownictwa wynosi 500 zł), a zagrożeniem podstaw egzystencji jej i członków rodziny, także w stopniu który mógłby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., warunkiem tego jest wykazanie, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny). Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Przepisy tej ustawy nie statuują także obowiązku działania stron przed sądem przez fachowych pełnomocników, a sąd administracyjny bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. W tej sytuacji, skarżąca uznając potrzebę ustanowienia pełnomocnika, analogicznie do kosztów sądowych, powinna we własnym zakresie wygospodarować na to środki. Z przedstawionych przyczyn, stwierdzając brak podstaw do wyłączenia względem skarżącej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.