II SA/Rz 1550/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 27 września 2024 r. nr SKO.4111/437/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 9 maja 2024 r. nr SKO.411/350/2024, wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 28 listopada 2023 r. MS (dalej: "skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – KS. Decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności KS nie wynika, aby niepełnosprawność u matki skarżącego powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 27 września 2024 r. nr SKO.4111/437/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie: 1. uchyliło w całości opisaną wyżej decyzję Prezydenta; 2. przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad matką na okres od 1 listopada 2023 r. do 4 stycznia 2025 r. Kolegium wskazało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skoro wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki skarżącego. W konsekwencji stwierdzić należało, że skarżący, od 1 listopada 2023 r. spełnia przesłanki warunkujące ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2024 r. To zaś pozwalało na uchylenie decyzji Prezydenta i wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony – stosownie do art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MS wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części określającej datę początkową przyznania świadczenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, pomimo, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący podniósł, że wnioskiem z 15 lutego 2023 r. matka skarżącego zwróciła się o ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności. Wyrokiem z [...] lutego 2024 r. [...] Sąd Rejonowy w [...] zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z [...] marca 2023 r. nr [...] i zaliczył KS do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 4 stycznia 2025 r. Tym samym przyjąć należało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została oddalona w całości, bowiem nie okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa – art. 133 § 1 p.p.s.a. Stan faktyczny sprawy został zatem ustalony zgodnie z wymogami stawianymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organy dokonały ustaleń adekwatnych do zakresu i przedmiotu postępowania wyjaśniającego determinowanego przepisami prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. Uwzględniły również specyfikę danej sprawy, która stanowi o stanie faktycznym. Ocena zgromadzonego materiału dokonana została natomiast zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), a motywy którymi kierowały się organy zostały szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Przekazane akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dodatkowych dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 9 maja 2024 r. nr SKO.411/350/2024, którą uchylono rozstrzygniecie Organu I instancji i przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad matką na okres od 1 listopada 2023 r. do 4 stycznia 2025 r. Z nadesłanych akt administracyjnych wynika, że orzeczeniem z [...] lutego 2023 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta [...] zaliczył KS do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Po rozpatrzeniu odwołania niepełnosprawnej, opisane wyżej orzeczenie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z [...] marca 2023 r. nr [...]. Prawomocnym wyrokiem z [...] lutego 2024 r. [...] Sąd Rejonowy w [...] zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim z [...] marca 2023 r. i zaliczył KS do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 4 stycznia 2025 r. Ponadto na podstawie akt administracyjnych ustalono, że 28 listopada 2023 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w matką. Przytoczone wyżej okoliczności potwierdzają stanowisko organu odwoławczego, że w realiach sprawy, stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.w.", zastosowanie znajdują przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowane, że matka skarżącego, na skutek wyroku Sądu Rejonowego w [...] przed 31 grudnia 2023 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżący sprawował na nią opiekę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący spełnił zatem określone art. 17 u.ś.r. przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co z kolei uprawniało Kolegium do wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopień niepełnosprawności u matki skarżącego stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zostało prawidłowo wykazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lipca 2016 r. I OSK 223/16, z 2 sierpnia 2016 r. I OSK 923/16; z 7 września 2016 r. I OSK 755/16, z 21 października 2016 r. I OSK 1853/16, z 4 listopada 2016 r. I OSK 1578/16 i z 10 listopada 2016 r. I OSK 1512/16). W ocenie Sądu prawidłowo organ odwoławczy przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie na okres od 1 listopada 2023 r. do 4 stycznia 2025 r. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast stosownie do art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Skoro w niniejszej sprawie skarżący 28 listopada 2023 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to mając na uwadze art. 24 ust. 2 u.ś.r., obowiązkiem organu było przyznanie świadczenia od 1 listopada 2023 r. Natomiast skoro w wyroku Sądu Rejonowego w [...] wskazano, że orzeczenie wydaje się do 4 stycznia 2025 r., to rzeczą organu administracji było – stosownie do art. 24 ust. 4 u.ś.r. – przyznanie świadczenia do 4 stycznia 2025 r. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że w kontrolowanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., a zarzuty skargi w tym zakresie uznać należało za całkowicie niezrozumiałe. Zgodnie ze wskazaną regulacją, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wniosek o przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie został bowiem złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim ([...] marca 2023 r.), wobec czego wskazany przez skarżącego przepis nie mógł zostać zastosowany. Z powyższych przyczyn Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi z kolei art. 120 p.p.s.a.