II SA/Rz 1585/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 10 października 2024 r. nr SKO.4171/50/2024 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę. Przedmiotem skargi U. S. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: SKO) z 10 października 2024 r. nr SKO.4171/50/2024, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 21 maja 2024 r. nr OŚiR.6331.1.2024, w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na gruncie. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 2 października 2023 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] o interwencję w celu uniemożliwienia spływu wody opadowej na należącą do niej działkę nr [...] położoną w [...]. Wskazała, że usunięcie drzewostanu na działkach nr [...] i [...] spowodowało naruszenie stosunków wodnych, skutkiem czego jej działka jest zalewana przez wody opadowe od strony sąsiedniej działki nr [...] . Zalewanie działki występuje od trzech lat, jednak nasiliło się w ubiegłym i bieżącym roku. Skutkiem powyższego zalewany jest garaż, budynek gospodarczy i piwnica domu mieszkalnego. Ponadto woda płynąca po działce nr [...] – drodze drogę gminnej, która prowadzi do jej zabudowań, przedostaje się pod ogrodzeniem działki nr [...] i powoduje zawilgocenie, a w przypadku mrozu może utrudnić dojazd do drogi głównej, gdyż jest ona ograniczona murem żelbetonowym wybudowanym przez właściciela działek nr [...] i [...].. Do wniosku skarżąca załączyła dokumentację fotograficzną. W odpowiedzi na ww. wniosek Wójt Gminy [...] poinformował, że 19 października 2023 r. na działkach nr [...] i [...], przeprowadzono wizję lokalną z udziałem przedstawiciela wykonawcy robót budowlanych prowadzonych na ww. działkach, w wyniku której uznano, że zastosowane przez inwestora rozwiązania są wystarczające do prawidłowego zagospodarowania wód opadowych, spływających z ww. działek. W reakcji na powyższe skarżąca wystąpiła o wszczęcie postępowania administracyjnego. Zawiadomieniem z 29 listopada 2023 r. Wójt Gminy [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie zmiany stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] w [...] ze szkodą dla działki nr [...] należącej do skarżącej oraz działki [...] należącej do Gminy [...]. Postanowieniem z 15 grudnia 2023 r. SKO wyznaczyło do załatwienia sprawy o naruszenie stanu wód na gruncie Burmistrza [...]. W dniu 21 lutego 2024 r. odbyła się rozprawa administracyjna w terenie z udziałem stron postępowania, podczas której dokonano oględzin terenu. Czynności zostały udokumentowane protokołem nr OŚiR.6331.1.2024. W ramach prowadzonego postępowania z uwagi na skomplikowany stan faktyczny, 24 kwietnia 2024 r. biegły specjalista wodno-melioracyjny inż. T. K. przedłożył opracowanie specjalistyczne - ekspertyzę hydrologiczną, określającą warunki gruntowo - wodne w obrębie działek nr ew. [...], obręb [...]. W wyniku szczegółowej analizy ukształtowania i sposobu zagospodarowania działek nr [...], [...], biegły ustalił, że nie doszło do zmian w dotychczasowym kierunku spływu wód opadowych. Ponadto wykonane na działce nr [...] zbiorniki do gromadzenia (retencji) wód opadowych umożliwiają z naddatkiem zagospodarowanie wód, których przybyło w ilości około 1,7 m3. Biegły wskazał również, że do zalania przyziemia budynków znajdujących się na działce nr [...] przyczynił się istniejący sposób odwodnienia budynków. Decyzją z 21 maja 2024 r. Burmistrz [...] odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej, stwierdzając, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych. Organ I instancji uznał, że w wyniku prac przeprowadzonych na działkach nr [...] i [...] własności P. M., związanych z prowadzoną na nich budową, nie doszło do zmiany stosunków wodnych w postaci zmiany kierunku lub natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych, ze szkodą dla działki nr [...] należącej do skarżącej. Według organu wykonane na działce nr [...] urządzenia odwodnieniowe i systemy retencyjne zostały zrealizowane zgodnie z normami technicznymi i nie powodują nadmiernego nawodnienia działki nr [...], chroniąc tym samym przed zalaniem działki sąsiednie. Według ekspertyzy hydrologicznej inż. T. K. zmiany w ilości wód opadowych spływających z działki nr [...] są nieznaczne i nie wpływają negatywnie na działkę nr [...]. Nie stwierdzono zmian w ukształtowaniu terenu działki nr [...], ani istotnych naruszeń, które uzasadniałyby żądania skarżącej. Zaznaczono, że działka [...] jest częściowo objęta pozwoleniem na budowę i kwestie na terenie budowy należą do organów budowlanych i wykraczają poza kompetencje organu I instancji. Natomiast zasypanie wyrwy pod ogrodzeniem na działce nr [...] eliminuje zagrożenie zalewania sąsiednich działek gminnych nr [...] W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że wniosek skarżącej jest niezasadny, gdyż nie potwierdzono istnienia problemów wynikających z budowy budynku na działce nr [...], usunięcia zaś części drzew dokonano około 6-7 lat temu, co ze względu na upływ czasu nie jest brane pod uwagę, a wykonane obiekty odwodnieniowe skarpy na działce nr [...] chronią działkę skarżącej przed zwiększonym napływem wody. Ponadto nie stwierdzono związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zmianą dokonaną na działkach nr ew. [...], a szkodą dla działki nr [...]. Analiza materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wskazuje na brak zmiany kierunku spływu wód na terenie objętym sprawą oraz brak naruszenia stosunków wodnych na przedmiotowym terenie. Według organu niskie usytuowanie działki [...], brak wylewek w budynku, nieszczelny wodomierz w piwnicy, brak odwodnienia budynku, odprowadzanie wód z powierzchni dachowej bezpośrednio do gruntu poprzez rury spustowe oraz naturalne ukształtowanie terenu stanowią przyczynę występujących (złych) warunków gruntowo-wodnych działki nr [...]. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do wydania na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 ze zm. - dalej: p.w.), decyzji nakazującej właścicielowi przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżąca złożyła odwołanie od ww. decyzji do SKO podnosząc, że została ona wydana przedwcześnie, bez analizy całości materiału dowodowego oraz bez ustalenia istotnych dla sprawy faktów. Według skarżącej organ I instancji rozstrzygnął sprawę pośpiesznie, nie odnosząc się do przedstawionego przez nią materiału dowodowego w formie zdjęć i video, opierając się wyłącznie na opinii biegłego, która została sporządzona bez zapoznania się biegłego z materiałem dowodowym. Opisaną na wstępie decyzją z 10 października 2024 r., SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił w pełni stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy szkodą wskazywaną przez skarżącą, a pracami przeprowadzonymi przez właściciela działek nr [...]. W ocenie SKO brak jest podstaw do kwestionowania wniosków opinii biegłego. Z opinii wynika, że wskazywane przez skarżącą działania nie doprowadziły w ogóle do zmiany stanu wody na gruncie, tym samym brak jest prawnej możliwości nakazania właścicielowi tego gruntu jakichkolwiek działań, o których mowa w art. 234 ust. 3 p.w. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła, że organ oparł się na opinii biegłego sporządzonej nierzetelnie, bez zapoznania się biegłego z przedstawionym przez nią materiałem dowodowym w postaci zdjęć i video. Według skarżącej w sprawie nie ustalono niezbędnych faktów mających znaczący wpływ na wydaną decyzję, w szczególności czy właściciel działek nr [...] uzyskał pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych lub roztopowych, a jeśli nie to z jakiego powodu, na jakiej podstawie biegły oparł swoje obliczenia dotyczące ilości wód opadowych lub roztopowych, jakich zmian na gruncie dokonał właściciel działek nr [...], w jaki sposób odprowadzane są wody opadowe lub roztopowe z terenu tych działek. Skarżąca zaznaczyła, że zaoferowane przez nią dowody są sprzeczne z opinią - obrazują przelewanie się wody przez ogrodzenie znajdujące się na granicy działek nr [...] i znacznych rozmiarów rozlewisko wody na terenie działki nr [...], co według obliczeń zawartych w analizie biegłego nie jest możliwe. Wskazane przez biegłego przyczyny zalania przyziemia budynków znajdujących się na działce nr [...] są sprzeczne z materiałem dowodowym oraz z prawami fizyki. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a sformułowane w niej zarzuty okazały się nietrafne. Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania względem kontrolowanej decyzji środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji mogłoby bowiem nastąpić w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanej sprawie jednak nie zaistniała. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji wydaną na podstawie art. 234 p.w. Zgodnie z art. 234 ust. 1 p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Powyższy przepis reguluje zakaz oraz konsekwencje zmiany stanu wody i odprowadzania wody na gruncie, która odbywa się ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 p.w.). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 p.w.). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 p.w.). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (art. 234 p.w.). W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że nie każda zmiana stosunków wodnych na gruncie będzie skutkowała zastosowaniem art. 234 ust. 3 p.w. Warunkiem koniecznym do nałożenia nakazów na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. jest powiązanie związkiem przyczynowo - skutkowym działań właściciela gruntów powodujących zmianę stosunków wodnych z występującą szkodą (por. wyrok NSA z 17 września 2024 r., III OSK 349/23,). Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo -skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 2983/20). W związku z powyższym, dokonując rozstrzygnięcia na podstawie art. 234 ust. 1 i ust. 3 p.w. organy powinny jednoznacznie ustalić, czy właściciel terenu dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie czy gruntach sąsiednich, tj. czy istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiednim. Ustaleń tych organ winien dokonać zgodnie z ogólnymi regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: k.p.a., z których wynika obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w szczególności zobowiązują do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Dodatkowo zaznaczyć należy, że ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z tego powodu co do zasady w postępowaniu takim przeprowadzany jest dowód z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno-prawnego, a treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. W niniejszej sprawie skarżąca wskazywała w toku postępowania administracyjnego, że w wyniku prac dokonanych na działkach nr [...], związanych z prowadzoną na nich budową, doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla należącej do niej działki nr [...], tj. zalewania przez wody opadowe od strony sąsiedniej działki nr [...], garażu, budynku gospodarczego i piwnicy domu mieszkalnego. W kontrolowanej sprawie w toku postępowania administracyjnego przeprowadzono dowód z ekspertyzy hydrologicznej sporządzonej przez specjalistę wodno-melioracyjnego inż. T. K. , w której biegły wskazał, że w obrębie działek nr [...] nie doszło do zmian w dotychczasowym kierunku spływu wód opadowych. Biegły stwierdził, że zmiany w ilości wód opadowych spływających z działki nr [...] są nieznaczne i nie wpływają negatywnie na działkę nr [...]. Nie stwierdzono też zmian w ukształtowaniu terenu działki nr [...], ani istotnych naruszeń oraz uznano, że wykonane na niej zbiorniki do gromadzenia (retencji) wód opadowych umożliwiają (z naddatkiem) zagospodarowanie wód. Natomiast zasypanie wyrwy pod ogrodzeniem na działce nr [...] eliminuje zagrożenie zalewania sąsiednich dziatek gminnych nr [...]. Biegły wskazał również, że do zalania przyziemia budynków znajdujących się na działce nr [...] przyczynił się istniejący sposób odwodnienia budynków. Organy obu instancji swoje rozstrzygnięcia odmawiające zobowiązania właściciela działek nr [...] do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oparły natomiast na ww. ekspertyzie hydrologicznej. Zdaniem Sądu niezasadne są zarzuty skarżącej dotyczące nierzetelności analizowanej opinii. W orzecznictwie przyjmuje się, że opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie, które pozwala dokonać analizy spójności i poprawności wniosków bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Z opinii powinno wynikać czym kierował się specjalista, wskazując określone tezy, z jakich materiałów źródłowych i opracowań korzystał (por. wyrok NSA z 14 kwietnia 2021r., III OSK 314/21). Organ nie jest wprawdzie związany opinią biegłego, gdyż to od jego woli zależy ostateczny kształt decyzji, jednak trzeba zaznaczyć, że nie dysponuje on wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Opinia biegłego jest dla organu materiałem, który powinien mu pomóc w rozstrzygnięciu kwestii faktycznej. Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. dowód z opinii biegłego może być przeprowadzony, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Chodzi zatem o przypadki, gdy do rozstrzygnięcia sprawy potrzebna jest szczególna wiedza z jakiejś dziedziny, przedmiotem opinii są okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy. Biegły nie ustala faktów mających znaczenie dla sprawy, ale udziela organowi informacji specjalnych (opartych o posiadaną specjalistyczną wiedzę), dotyczących tych okoliczności faktycznych, udziela wyjaśnień koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy. Opinia biegłego ułatwia zatem ocenę zebranego materiału dowodowego, gdy są do tego potrzebne wiadomości specjalne. Organ administracji swobodnie ocenia opinię biegłego na podstawie zasad, wiedzy i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu te wymogi spełnia analizowana opinia biegłego. Jest ona wyczerpująca i logiczna, wbrew twierdzeniom skarżącej, przedstawiono w niej odpowiedzi na wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnienia, tj.: czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie działki drogowej, co było jej przyczyną, czy zmiana ta wpłynęła szkodliwie na działkę skarżącej. Biegły określił wysokość położenia działek objętych postępowaniem oraz wskazał na kierunki spływu wód. Na podstawie analizy poszczególnych zagadnień biegły sformułował wniosek, że szkoda, na którą powoływała się strona skarżąca nie ma związku ze sposobem odprowadzania wód przez działki nr [...]. Część tekstowa ekspertyzy i wnioski w niej zawarte poparte są materiałem zdjęciowym, który obrazuje stan działek objętych postępowaniem, miejsca, w których znajdują się zastoiska wody oraz mapą wysokościową wraz z kierunkami spływu wód opadowo-roztopowych. W ocenie Sądu prawidłowo organy na podstawie ww. opinii stwierdziły, że wskazywane przez skarżącą szkody nie mają związku ze spływaniem wody z działek nr [...]. Ustalenie to znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności jest spójne z ustaleniami poczynionymi podczas rozprawy administracyjnej i oględzin terenu w dniu 21 lutego 2024 r. i mogło być podstawą ustaleń faktycznych w sprawie. W kwestii dowodów, na które powołuje się skarżąca w odwołaniu i skardze należy wskazać, że w sprawie nie jest kwestionowane wystąpienie niezadowalającego stanu wód na gruncie skarżącej, co niewątpliwe ma miejsce i odzwierciedlają go m.in. przedłożone przez stronę dowody. Spór dotyczył tego czy właściciel sąsiadującego gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak czy zmiany te szkodliwe wpływają na grunty sąsiednie. To zaś zostało w sprawie bezsprzecznie wykluczone. W konsekwencji prawidłowo orzeczono na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. o odmowie uwzględnienia wniosku strony. Norma z art. 234 ust. 3 p.w. ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.