II SA/Rz 1595/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 listopada 2024 r. nr SKO.4110.25.2024 w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 października 2024 r. nr ŚD.WZ.5102.702.24. Przedmiotem skargi R. N. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca") jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 7 listopada 2024 r. nr SKO.4110.25.2024 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji") z dnia 4 października 2024 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 11 września 2024 r., Skarżący wystąpił do Prezydenta o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, lekarstw, pokrycie kosztów remontu, ora z zakup biletów PKP. Organ I instancji na podstawie przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalił, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania Wnioskodawcy są świadczenia z pomocy społecznej tj. zasiłek stały (792,96 zł) i zasiłek pielęgnacyjny (215,84 zł). Uzyskany dochód w sierpniu 2024 r. wyniósł łącznie 1008,80 zł i przekroczył kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące zgodnie z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296) 776,00 zł. Prezydent wskazał, że z uwagi na niepełnosprawność Skarżącego, spełniona została przesłanka wynikająca z art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 – dalej: "u.p.s."). Podniósł, że Skarżący regularnie był obejmowany pomocą finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W 2024 r. przyznano mu zasiłek celowy w wysokości 100,00 zł oraz specjalny zasiłek celowy w wysokości 200,00 zł. Organ podkreślił, że Skarżący spełnia wszelkie przesłanki do przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, jednakże w 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] posiadał na realizację zadania w postaci zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych kwotę 131.820,00 zł i kwota ta została już w całości rozdysponowana zgodnie z wydanymi już decyzjami administracyjnymi. W związku z powyższym wniosek Skarżącego został rozpatrzony odmownie. Mając na uwadze powyższe Prezydent decyzją z dnia 4 października 2024 r., nr [...] odmówił przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, lekarstw, biletów na dojazdy do szpitala oraz pokrycie kosztów remontu z powodu wyczerpania środków finansowych na realizację lej formy pomocy w roku 2024 r. Odwołaniem z 21 października 2024 r. Skarżący poddał ww. decyzję kontroli instancyjnej SKO. W odwołaniu nie zgodził się z oceną sytuacji życiowej, podkreślając, że jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Ta sytuacja wymaga od niego stałego leczenia się związanego z dojazdami do specjalistów m.in. poradni pozajelitowej, zakrzepowej i hematologicznej oraz zakupu lekarstw, których koszt wynosi ok 500 zł (3 miesiące). Jednocześnie nadmienia, że w 2024r., otrzymał jednorazowe wsparcie. Po rozpatrzeniu odwołania oraz zapoznaniu się z zebranym w niniejszej sprawie materiałem dowodowym, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 7 listopada 2024 r. nr SKO.4110.25.2024 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r., Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz.572 ze zm. - dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 41 pkt 1 u.p.s. oraz §1 pkt. 1 b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021r., w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021, poz. 1296) utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. SKO podniosło, że nie budzi wątpliwości że sytuacja zdrowotna Wnioskodawcy jest trudna. Skarżący środki na bieżące utrzymanie czerpie z zasiłku stałego i zasiłku pielęgnacyjnego, jednak rozliczenie zakupionych biletów oraz faktury za zakupione lekarstwa nie stanowią zdarzenia nadzwyczajnego. Ponoszenie stałych wydatków na jedzenie, leki, środki higieniczne i lekarstwa nie świadczy o znajdowaniu się strony w sytuacji nadzwyczajnej czy szczególnej, która pozwalałaby skorzystać z instytucji określonej w art. 41 u.p.s. SKO podkreśliło, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa powinna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z 8 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 4/22). Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. W skardze do tut. Sądu Skarżący ocenił decyzję Kolegium za krzywdzącą, zaś w jej uzasadnieniu przywołał okoliczności odnoszące się do zasadności udzielenia mu wnioskowanej pomocy. Opisał swoją sytuację zdrowotną. Podniósł, że w ostatnim czasie stan jego zdrowia się pogorszył z uwagi na brak funduszy na leki, które powinien przyjmować. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą - po rozpatrzeniu wniosku o pomoc finansową związaną z zakupem odzieży, leków oraz pokrycie kosztów remontu i zakupu biletów PKP na łączną kwotę 500 zł - odmówiono Skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego (art. 41 u.p.s.). Zgodnie z tym przepisem: w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Rozstrzygnięcia wydawane na podstawie tego przepisu mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wsparcia z art. 41 u.p.s., organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. W przypadku decyzji uznaniowych sądowa kontrola ogranicza się do tego, czy organ administracji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie dowodowe i czy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy, tak aby mógł podjąć rozstrzygnięcie. W przypadku tego typu decyzji poza kontrolą pozostaje już sam proces wyboru następstwa prawnego, czyli podjęcie konkretnego rozstrzygnięcia (patrz: wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1140/19 powołane w sprawie orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwrócić należy uwagę również na to, że ustawodawca krajowy wprowadził szereg rozwiązań pomocowych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdrowotnej w postaci różnego rodzaju zasiłków. Pomoc udzielana przez państwo odbywa się na zasadach określonych przez państwo. Specjalny zasiłek celowy, którego dotyczy niniejsze postępowania przyznawany jest na zasadzie wyjątku od zasady, którą jest spełnienie kryterium dochodowego. Ustawodawca przewidział sytuację, w której pomimo przekroczenia tego kryterium będzie możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia, a dotyczyć to będzie mogło jedynie sytuacji szczególnie uzasadnionych. Jednocześnie nie wyjaśniono, jak traktować te szczególnie uzasadnione sytuacje. Pojęcie to zostało doprecyzowane przez sądy administracyjne, które wypracowały stanowisko, że uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości ( tak. np. w wyroku Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2024 r. II SA/Gl 855/24). W tych kategoriach należy oceniać podane przez Skarżącego okoliczności. Z niekwestionowanych ustaleń Organu wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Niekiedy w przygotowaniu posiłków pomaga mu matka. Utrzymuje się z dochodu, którego łączna wysokość wynosi 1008 zł ( zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł i zasiłek stały w kwocie 792,96 zł). Względem Skarżącego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności. Leczy się w Szpitalu w [...] w poradni [...], poradni [...] oraz poradni [....], na stałe przyjmuje leki, koszt leków na 3 miesiące wynosi 500 zł. Podczas wywiadu środowiskowego z dnia 1 października 2024 r. ustalono, że Skarżący w dniach od 15 września do 30 września 2024 r. przebywał w Szpitalu. Po powrocie jego stan zdrowia został oceniony przez osobę sporządzającą wywiad jako umiarkowany, po tygodniu Skarżący ponownie miał stawić się w Szpitalu. Skarżący zawnioskował o zasiłek celowy specjalny na zakup leków, biletów PKP na dojazd do Szpitala, zakup odzieży, remont mieszkania oraz na zakup żywności. Zdaniem Organów sytuacja Skrzącego nie ma charakteru szczególnego, czy nadzwyczajnego, a środki finansowe jakimi dysponował Organ na wyżej wymienione cele, zostały już wyczerpane. W ocenie Sądu ustalenia Organów nie są wyczerpujące. Organ wprawdzie ustalił, że Skarżący leczy się w poradni [...], [...], [...], niemniej jednak nie ustalił na co cierpi Skarżący i jaki jest jego aktualny stan zdrowia. W ocenie Sądu nie jest wystarczające stwierdzenie przez osobę sporządzającą wywiad, że stan zdrowia jest umiarkowany, w sytuacji gdy Skarżący, ze względu na złe samopoczucie stale jeździ do Szpitala w [...]. Specjalizacja wymienionych poradni wskazuje na ciężkie schorzenia, których postęp w niektórych przypadkach może mieć charakter ostry i nagły. Organ twierdzi, powołując się na orzecznictwo, że choroba nie może sama w sobie wskazywać na szczególne, czy nadzwyczajne okoliczności. O ile sama choroba nie musi powodować szczególnie uzasadnionego przypadku, to jednak rodzaj schorzenia i jego postępy mogą budzić wątpliwości co do samodzielnego radzenia sobie w takiej sytuacji przez wnioskodawcę. Podawane przez Skarżącego koszty leczenia związane z zakupem leków, dojazdem do Szpitala, jak również koszty żywienia związane z wyspecjalizowaną dietą rodzą wątpliwości co do możliwości ich pokrycia przez Skarżącego. Bez wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego Organ stwierdził, że nie są uznawane za szczególne uzasadnione takie przypadki jak: konieczność spłaty zadłużenia, opłacenie rachunków za prąd czy gaz, brak środków na bieżące wydatki, uregulowanie opłat za pobyt w domu studenckim, zapłata kary za przejazd środkami komunikacji, a nawet zakup leków zażywnych w związku z przewlekłą chorobą. W ocenie Sądu nie da się jednak stworzyć katalogu okoliczności wykluczających możliwość przyznania świadczenia, bez odniesienia ich do konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu. W każdym przypadku powinny o tym decydować indywidulane okoliczności, które powinny zostać poddane ocenie. Nie każda przewlekła choroba ma przewidywalny przebieg i wiąże się ze stałą i przewidywalną wysokością wydatków. Z kolei dysponowanie niewielkimi środkami pieniężnymi nie pozwala na poczynienie oszczędności i powoduje, że każdy dodatkowy wydatek wiąże się z uszczerbkiem dla innych. Skarżący podnosi, że jego stan zdrowia pogorszył się, co wiąże z brakiem środków pieniężnych na zakup leków, które powinien zażywać według wytycznych lekarza. Nagłe podwyższenie wydatków związanych z leczeniem w oczywisty sposób może wpłynąć na gospodarowanie bieżącymi środkami i spowodować, że pokrycie innych wydatków, w niniejszej sprawie na zakup odzieży, bieżący remont, także nie będzie możliwe. Wszystkie te okoliczności mogą świadczyć o wyjątkowości sytuacji, w której znalazł się Skarżący, a która nie została pod tym kątem oceniona. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzje Organu I instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem Organu I instancji będzie analiza sytuacji Skarżącego, z uwzględnieniem okoliczności na które zwrócił uwagę Sąd.