II SA/Rz 1596/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1596/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały - postanawia - I. uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1596/14 w przedmiocie prawa pomocy; II. odmówić zmiany pkt II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1596/14 w przedmiocie prawa pomocy. W następstwie oddalenia skargi na opisaną w sentencji postanowienia decyzję wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2017 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych, w tym od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem (karta 676) składając go na urzędowym formularzu PPF. Wniosek wpłynął do Sądu w dniu 24 listopada 2017 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy do dnia 30 września 2018 r. i z tego tytułu pobiera świadczenia rentowe w kwocie 1242, 36 gr. Podał, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Te, które miał są obecnie w posiadaniu T. i A.K. i nie ma do nich żadnego dostępu. Pośród posiadanych zasobów w rubryce "Papiery wartościowe i inne prawa majątkowe" wpisał "[...] – 2110 szt., nie notowane na giełdzie papierów wartościowych w biurze maklerskim o wartości 0 zł." Wśród uzyskiwanych dochodów, obok wspomnianej renty wskazał wg danych za 2016 r. - PIT 36: dochody uzyskiwane w związku z własną działalnością gospodarczą – średnio 148 zł miesięcznie/ 1. 777, 84 zł rocznie oraz dochody z działalności wykonywanej osobiście jako sędzia zawodów sportowych w wysokości 56 zł miesięcznie/ 6311, 60 zł rocznie. Średni miesięczny dochód netto określił na kwotę 1. 916, 36 zł. W miejscu zobowiązań i stałych wydatków wskazał, że nie posiada kredytów ponieważ nie ma zdolności kredytowej, posiada do spłaty pożyczki zaciągnięte u rodziny w kwocie 20. 000, 00 zł, które obecnie spłaca nieregularnie, nie ma zaciągniętych rat leasingowych, nie ma obowiązku płacenia alimentów, został pozbawiony mieszkania przez bezprawne działania osób trzecich, ale mimo prawomocnego orzeczenia sądu nie przywrócono mu posiadania mieszkania. Ponadto nie stać go na leczenie ani kupno leków, mimo przewlekłych chorób, na które cierpi takich jak dna moczanowa. Nie ma majątku i nie ponosi kosztów jego ubezpieczenia. Pismem z dnia 13 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego podpisanie (pkt I) oraz na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami), zwanej dalej "P.p.s.a." o złożenie dodatkowego oświadczenia (pkt II). Dodatkowe oświadczenie obejmowało wskazanie: od kiedy otrzymuje rentę w wysokości 1242, 36 zł, średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie, środki higieniczne i środki czystości za okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia wykonania wezwania, średnich miesięcznych wydatków tytułem kosztów utrzymania lokalu w którym mieszka za okres od 1 lipca 2017 r. do dnia wykonania wezwania z wyszczególnieniem wydatków na czynsz, prąd, gaz jeśli jest to mieszkanie oraz z wyszczególnieniem wydatków na energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, wywóz śmieci i opał jeśli jest to dom, średnich miesięcznych wydatków za okres od 1 lipca 2017 r. do dnia wykonania wezwania z tytułu korzystania z telefonów (stacjonarnych i komórkowych i Internetu w zakresie nie związanym z prowadzoną działalnością gospodarcza oraz sędziowaniem zawodów sportowych, rodzaju wskazanej we wniosku, a wykonywanej przez niego działalności gospodarczej i czy w związku z tym zatrudnia pracowników, a jeśli tak to ilu, wszystkich posiadanych przez niego pojazdów mechanicznych (marka, rok produkcji) które wykorzystuje bez związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i sędziowaniem zawodów sportowych oraz kosztów miesięcznych ich utrzymania za okres od 1 lipca 2017 r. do dnia wykonania wezwania, celu zaciągnięcia u członków rodziny pożyczki w łącznej wysokości 20. 000, 00 zł i średniej miesięcznej wysokości kwoty spłacanej tytułem tych pożyczek. Ponadto pismem z dnia 1 grudnia 2017 r. wezwano skarżącego o przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia wykonania niniejszej wezwania, obejmujących ewentualne dokonane operacje oraz wskazanie ich salda końcowego, kserokopii rachunków/faktur za gaz, prąd i czynsz, kserokopii deklaracji na podatek VAT za ostatnie 3 okresy płatności w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, zeznania podatkowego za 2016 r. (podatek dochodowy od osób fizycznych). Wezwanie należało wykonać w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania – odnośnie pkt I i pod rygorem rozpoznania złożonego wniosku w oparciu jedynie o dane przedstawione na formularzu PPF – odnośnie pkt II. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 20 grudnia 2017 r. W dniu 21 grudnia 2017 r. skarżący podpisał wniosek o przyznanie prawa pomocy i złożył w Biurze Podawczym Sądu wniosek o wyłączenie referendarza sądowego A.K. od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdząc, że ma do niego negatywny stosunek. Nie udzielił odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 grudnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018 r. WSA w Rzeszowie odmówił wyłączenia ww. referendarza sądowego od rozpoznania jego sprawy. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone przez skarżącego zażaleniem. Skarżący w dniu 22 stycznia 2018 r. wystąpił z ponownym wnioskiem o zwolnienie go od kosztów sądowych na formularzu PPF o tożsamej treści, co uprzednio złożony wniosek z dnia 24 listopada 2017 r. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1596/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w podstawie prawnej powołując art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wobec tego, że postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r. WSA w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zakres wniosku z dnia 24 listopada 2017 r. pokrywał się z zakresem prawa pomocy objętym wskazanym wyżej postanowieniem, Sąd potraktował ten wniosek jako wniosek o zmianę postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 1 lipca 2016 r., a wniosek z dnia 22 stycznia 2018 r. jako uzupełnienie wniosku z dnia 24 listopada 2017 r. W zażaleniu na powyższe postanowienie M.B. zażądał jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem z dnia 24 listopada 2017 r. oraz z wnioskiem z dnia 19 stycznia 2018 r. Zaprzeczył jakoby jego wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 24 listopada 2017 r. stanowił wniosek o zmianę postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 1 lipca 2016 r., a wniosek z dnia 19 stycznia 2018 r. stanowił uzupełnienie wniosku z dnia 24 listopada 2017 r. Ponadto nielogiczne było przyjęcie, że wniosek skarżącego dotyczy zmiany postanowienia z dnia 1 lipca 2016 r., a nie pierwszego zapadłego w powyżej sprawie postanowienia w przedmiocie prawa pomocy z dnia 10 kwietnia 2014 r. czy też ostatniego z dnia 13 lutego 2017 r. Odwołując się do zapadłego w toku postępowania przed sądem powszechnym postanowienia w przedmiocie zwolnienia od koszów sądowych jego przeciwników procesowych, w którym Sąd przyjął, że aby można było uznać, że strona nie poniesie uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania po opłaceniu opłaty sądowej musi pozostać jej do dyspozycji kwota 2. 075 zł wskazał, że z racji uzyskiwania dochodów niższych niż ta kwota oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W jego ocenie rzetelnie wypełnił wniosek i starał się, aby zawierał wymagane dane. Ponadto obszernie uzasadnił i wskazał fakty, z których wynika zasadność wniosku. W pkt 10 wykazał swoje dochody i źródło ich pochodzenia. Przyznał, że jego sytuacja finansowa uległa poprawie, jednak mimo to był każdorazowo zwalniany od kosztów sądowych przez WSA w Kielcach i Warszawie, a jedynie WSA w Rzeszowie załatwia jego wniosek odmownie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 zd. pierwsze P.p.s.a., jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd pierwszej instancji jest możliwe tylko wtedy, gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione. W ocenie Sądu, wniesione zażalenie ma taki charakter, wobec czego Sąd na podstawie art. 195 § 2 zd. pierwsze P.p.s.a. orzekł w pkt I o uchyleniu postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2018 r. Oczywistości zasadności zażalenia w przedmiotowej sprawie należy upatrywać w tym, że Sąd rozpatrując wniosek skarżącego przyznanie prawa pomocy w trybie art. 165 P.p.s.a. błędnie przyjął, iż przedmiotem wniosku o zmianę postanowienia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 lipca 2016 r. w sytuacji, gdy postanowienie to w istocie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego postanowieniem NSA z dnia 13 września 2016 r. sygn. akt II OZ 866/16. Punktem odniesienia winno być, jak słusznie podnosi skarżący, ostatnie zapadłe w przedmiocie prawa pomocy postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r. Argumentacja powołana w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 kwietnia 2018 r. pozostaje aktualna, bowiem te same względy i okoliczności legły u podstaw odmownego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – niewykazane przez skarżącego braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, Dlatego też, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec faktu, że w pkt II postanowienia z dnia 13 lutego 2017 r. WSA w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem zakres aktualnie rozpatrywanego wniosku pokrywa się zakresem prawa pomocy objętym wskazanym wyżej postanowieniem, Sąd rozpoznał wniosek z dnia 24 listopada 2017 r. jako wniosek o zmianę postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r., a tożsamy w treści wniosek z dnia 22 stycznia 2018 r. potraktował jako uzupełnienie wniosku z dnia 24 listopada 2017 r. Takie działanie znajduje umocowanie prawne w treści art. 165 P.p.s.a. W świetle art. 165 P.p.s.a. postanowienia nie kończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak wskazano w postanowieniu NSA z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 366/14, dostępnym na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl., przepis ten umożliwia uchylenie lub zmianę postanowień w sytuacji, gdy dojdzie do zmiany okoliczności sprawy, przez co rozumieć należy zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniały wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które wcześniej zostało wydane (tak: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 443)". Nie podlega kwestii, że na stronie wnioskującej spoczywa zatem ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskutek zmiany tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Analiza wniosku skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on przesłanki uzasadniające zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 lutego 2017 r. i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie wyjaśnił bowiem klarownie swej aktualnej sytuacji materialno-bytowej i nie udzielił informacji na wezwanie Sądu z dnia 13 grudnia 2017 r. pomimo, że wobec niekompletności podanych informacji, jego wystosowanie znajdowało oparcie w art. 255 P.p.s.a. W ogóle nie ustosunkował się do jego treści, chociaż jego działania w tym zakresie mogły być w istocie narzędziem do wykazania, że jego sytuacja kwalifikuje odmowne postanowienie w przedmiocie prawa pomocy do zmiany. Sąd zgodnie zatem z pouczeniem zawartym w wezwaniu zobligowany był do rozpoznania jego wniosku w oparciu jedynie o dane przedstawione na formularzu PPF. Na zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie mógł wpłynąć także fakt, iż wniosek został złożony na etapie wnoszenia skargi kasacyjnej i zażalenia, a zatem zapewne intencją skarżącego wnioskującego wprawdzie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości było zwolnienie go od opłat sądowych od tych środków odwoławczych. Nie sposób przyjąć, że skarżący wykazał, że nie stać go na poniesienie tych opłat, bowiem w stosunku do sytuacji materialnej, jaka była podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy na mocy postanowienia Sądu z dnia 13 lutego 2017 r., skarżący de facto nie tylko nie wykazał pogorszenia swojej sytuacji materialnej, ale wykazał jej poprawę wobec ponad 3 – krotnego wzrostu jego miesięcznego dochodu netto z kwoty 550 zł na kwotę 1. 916, 36 zł. W kontekście rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie sposób nie zauważyć także i tego, że skarżący skorzystał z usługi profesjonalnego pełnomocnika w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej, zatem musiał posiadać stosowne środki, aby pokryć koszty tej usługi. Potwierdza to tylko, że nadal nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, Sąd zobligowany był zatem do odmowy zmiany pkt II postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z dnia 13 lutego 2017 r., o czym orzekł w pkt II niniejszego postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 165 P.p.s.a.