II SA/Rz 1596/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej - skargę oddala - II SA/Rz 1596/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi J. T. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zaległości w wysokości 5176,50 zł z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...] kwietnia 2006 r. do [...] sierpnia 2008 r. Jak wynika z akt sprawy, 19 maja 2021 r. J. T. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie należności z tytułu wypłacanej zaliczki alimentacyjnej wypłacanej od [...] kwietnia 2006 r. do [...] sierpnia 2008 r. na rzecz A. T. (córki) do rąk matki – D. T. W uzasadnieniu wniosku J. T. powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W trakcie postępowania administracyjnego Komornik Sądowy w [...] – na wezwanie organu I instancji wyjaśnił, że J. T. od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pomocą komornika nie dokonał żadnej wpłaty na poczet alimentów, a także brak jest dokumentów potwierdzających, że wpłat dokonano bezpośrednio na konto organu tytułem zwrotu zaliczki alimentacyjnej lub bezpośrednio do rąk wierzycielki. W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że J. T. zamieszkuje z siostrą, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo rolne. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że J. T. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,7136 ha przeliczeniowych w 2/3 części, z których uzyskuje dochód 762,53 zł miesięcznie, przy czym jego głównym źródłem utrzymania jest praca w gospodarstwie rolnym oraz produkty pochodzące z uprawy gospodarstwa, a także hodowli bydła. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący wyjaśnił, że żyje skromnie, nie posiada innych źródeł dochodu. Koszty, które ponosi J. T. to odpowiednio: energia elektryczna – 310,84 zł, opłaty KRUS – 429 zł, zakup leków – ok. 288,07 zł, woda (bez kanalizacji) – 20 zł oraz śmiecie – 36 zł kwartalnie. Ponadto J.T. był leczony na [...] oraz [...]. Na podstawie akt administracyjnych ustalono również, że skarżący nie podejmuje się prac dorywczych, w okresie od 2005 r. do 2018 r. był objęty pomocą OPS [...] w formie zasiłków celowych i okresowych, jednak obecnie z takiej pomocy nie korzysta. Po przeprowadzeniu postępowania, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmówił J. T. umorzenia zaległości w wysokości 5176,50 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...] kwietnia 2006 r. do [...] sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 30 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 877, dalej: ustawa) wskazał, że przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie przeprowadził wnikliwą analizę wszystkich dokumentów zalegających w aktach sprawy, a zwłaszcza dotyczących jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, ponieważ organ właściwy wierzyciela może na wniosek zobowiązanego umorzyć należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną zobowiązanego. Prezydent Miasta wyjaśnił, że główną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skutecznie przeprowadzona egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów, prowadzona przez minimum 3 lat, co nie znajduje potwierdzenia w dokumentach zalegających w aktach sprawy. Ponadto organ I instancji rozpatrując niniejszą sprawę wziął pod uwagę nie tylko kwestie skuteczności egzekucji alimentów ale również obecną sytuację zdrowotną i finansową J. T. Zdaniem organu I instancji, skarżący znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej oraz finansowej, jednak nie posiada on orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, innych dokumentów czy zaświadczeń lekarskich potwierdzających zły stan zdrowia. Końcowo organ I instancji podkreślił, że zgodnie z ustawą z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, bowiem służy realizacji zasady ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie, edukacje. Państwo jedynie pomaga w częściowym zaspokajaniu potrzeb dzieci, których rodzice znajdują się w trudnej sytuacji. Natomiast ulga w postaci umorzenia zaległości, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty może zostać przyznana wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach, gdy rodzic nie może wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, na skutek okoliczności w pełni od niego niezależnych. Pierwszy wyrok zasądzający alimenty na rzecz córki A. T. zapadł [...] listopada 2003 r., jednak skarżący od tamtej pory nie dokonał żadnych wpłat na poczet alimentów, które wskazywałyby na chęć spłaty chociażby części zadłużenia. Od powyższej decyzji J. T. złożył odwołanie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie całej kwoty zadłużenia. W uzasadnieniu skarżący powołał się na trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania J. T., opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie Kolegium wskazało, że w jego ocenie postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji jest prawidłowe, zostało przeprowadzone w sposób szczegółowy, a materiał dowodowy pozwala na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zdaniem SKO brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że niewątpliwie dochód J. T. jest niewielki, jednak skarżący nie podejmuje starań zmierzających do zwiększenia dochodów z gospodarstwa rolnego. Kolegium wskazało, że zgodnie z danymi Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV kwartale 2020 r. dla województwa [...] – obowiązująca od 25 maja 2021 r. wynosi dla 1 ha – 30012 zł. Natomiast w przypadku uprawy gospodarstwa istnieje możliwość uzyskania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, których wysokość umożliwia spłatę powstałego zadłużenia w ratach, jednak J. T. nie podejmował żadnych czynności w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie nie ma możliwości przyjęcia, że aktualna sytuacja skarżącego przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, natomiast oceniając okoliczności sprawy organ II instancji doszedł do przekonania, że trudna sytuacja J. T. może mieć charakter przejściowy i istnieje szansa na spłatę chociażby części powstałego zadłużenia, np. po sprzedaży chociażby 1 ha nieruchomości gruntowej. J. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na w/w decyzję Kolegium, wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie zaległości alimentacyjnej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niezgodny ze stanem faktycznym i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. Podniósł, że jest człowiekiem schorowanym, przez co nie jest możliwe bardziej efektywne wykonywanie pracy, co znajduje potwierdzenie w osiąganym dochodzie. Wskazał, że gospodarstwo rolne przynosi dochody w wysokości ok. 400 zł miesięcznie, dodatkowo wyjaśnił, że jego gospodarstwo upada, ponieważ nie ma pieniędzy na jego modernizację i ulepszenie. Końcowo wyjaśnił, że ma problemu zdrowotne, co uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie oraz podjęcie pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu zostały poddane decyzje, które zarówno na etapie postępowania I-instancyjnwego, jak i postępowania odwoławczego, negatywnie rozpoznały wniosek a następnie odwołanie skarżącego i odmówiły udzielania ulgi, polegającej na umorzeniu należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Organ I instancji prowadził postępowanie jako organ właściwy wierzyciela w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W niniejszej sprawie Skarżący wnioskiem o umorzenie objął zaległość z tytułu zaliczki alimentacyjnej, która powstała pod rządami nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.). Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi bezpośrednio o możliwości umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego a nie zaliczek alimentacyjnych. Jednak w orzecznictwie przyjęto, że ograniczenie możliwości zastosowania tego przepisu do wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z 2007 r. o pomocy uprawnionym do alimentów powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych pod rządami ustawy z 2005 r. możliwości ubiegania się o umorzenie należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów) nadal taką możliwość posiadają. Sytuacja dłużników alimentacyjnych, których zobowiązania związane z niepłaceniem alimentów powstały pod rządami trzech kolejnych ustaw nie posiada cech, które w sposób racjonalny i zgodny ze standardami konstytucyjnymi uzasadniałyby zróżnicowanie ich uprawnień do uzyskania umorzenia z uwagi na sytuację rodzinną i dochodową należności (tak Wyrok NSA z 17.09.2019 r., I OSK 2597/18, LEX nr 2728574). Analizując prawidłowość odmowy umorzenia zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej należy wskazać, że użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy słowa "może" oznacza, że decyzja wydana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Decyzja taka jest zatem podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji publicznej nie ma nakazu wydania decyzji o określonej treści, zgodnej z żądaniem podmiotu wnioskującego o jej wydanie. Właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on jednak takiego obowiązku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot należności związanych z alimentowaniem najbliższych – szczególnie dzieci jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, tj. wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Należy mieć na uwadze, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, co do zasady, że dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja materialna jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których z systemu wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa (funduszu alimentacyjnego) wypłacono należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości świadczeń z tego funduszu wypłaconych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników tej materii (tak m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1015/20 oraz z dnia 4 września 2018 r.; sygn. akt I OSK 2604/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając znaczenie przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji należy mieć na uwadze również cel ww. ustawy, wyrażony w preambule. Ustawodawca wskazał, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie Sądu zawartość materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, jak również okoliczności podnoszone w pisemnej skardze nie dają podstawy do stwierdzenia, że w przypadku Skarżącego za umorzeniem zaległości przemawiają okoliczności nadzwyczajne. W odniesieniu do stanu zdrowia Skarżący udokumentował zaświadczeniem lekarskim, że choruje na [...]. Skarżący podnosił również, że choruje na [...], lecz poza stwierdzeniami w tym zakresie nie przedstawił dokumentacji medycznej na tą okoliczność. Skarżący nie ujawnił więc, by w jego przypadku zachodziły takie problemy zdrowotne, które uniemożliwiałyby podjęcie pracy zarobkowej. Skarżący nie ujawnił również, by legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Odnośnie sytuacji materialnej Skarżący podawał, że dysponuje niewielkimi dochodami osiąganymi z gospodarstwa rolnego. Należy jednak zauważyć, że ujawnione przez Stronę kwoty różniły się na przestrzeni postępowania. We wniosku Skarżący podał, że dochody są bardzo skromne, gdyż wynoszą 400 zł. Następnie w trakcie wywiadu środowiskowego podał, że dochody wynoszą 762,53 zł miesięcznie, by następnie w skardze ponownie deklarować dochody w wysokości 400 zł. Skarżący podnosił, że dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego są bardzo skromne a przyczynia się do tego również stan jego zdrowia. Należy jednak zauważyć, że Skarżący dysponuje istotnym składnikiem majątkowym w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 3,7136 ha przeliczeniowych w udziel 2/3. Jest to istotny składnik majątkowy, który może być źródłem utrzymania nie tylko w wyniku pracy bezpośredniej, leczy również poprzez np. dzierżawę. Skarżący w tracie postępowania odwoławczego podnosił argument, że dokonywał wpłat na rzecz swej córki w latach 2003-2005. Niniejsza sprawa dotyczy jednak zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej z okresu od 1 kwietnia 2006r. do 31 sierpnia 2008r. Skarżący nadal ma zaległość z tego tytułu, o czym świadczy informacja udzielona przez Komornika Sądowego w [...] w piśmie z [...] maja 2021r. Jak informował Komornik, dłużnik od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pośrednictwem komornika nie dokonał żadnej wpłaty nas poczet alimentów. Skarżący argumentował również, że o jego trudnej sytuacji świadczy wysokość rachunków, jakie musi płacić. Należy zwrócić uwagę, że Skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego przedstawił wysokość obciążeń jakie musi ponosić z tytułu opłacania rachunków, czy też wydatków na leki, jednakże poza tymi ostatnimi ponosi je za okres przekraczający jeden miesiąc. Skarżący podał, że energię elektryczną płaci od stycznia do czerwca 2021r. w kwocie 310 zł, wodę 20 zł co 2 miesiące, śmieci w wysokości 36 zł – kwartalnie; KRUS w kwocie 429 zł – również kwartalnie. Biorąc pod uwagę okres za jaki Skarżący ma uiszczać ww. opłaty należy stwierdzić, że nie świadczą one o nadzwyczajnym obciążeniach finansowych Skarżącego, które powstały w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń, czy też z przyczyn od niego niezależnych. Sąd stwierdził, że organy przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, gromadząc wyczerpujący materiał dowodowy, który dał obraz sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego, spełniając tym samym wymogi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych a następnie, stosując art. 30 ust. 2 ustawy sformułowały prawidłowy wniosek o braku podstaw do umorzenia skarżącemu należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Ujawnione przez Skarżącego okoliczności nie noszą zdaniem Sądu znamion sytuacji nadzwyczajnej, która uzasadniałaby umorzenie zaliczek alimentacyjnych. Z przedstawionych wyżej względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.