II SA/Rz 1597/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego - skargę oddala - II SA/Rz 1597/21 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi J. T. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmawiającą J. T. umorzenia należności w wysokości 4550 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. T. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły 7665,99 zł. Jak wynika z akt sprawy, 19 maja 2021 r. J. T. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie należności w wysokości 4550 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. T. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły 7665,99 zł. W uzasadnieniu wniosku J. T. powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W toku postępowania administracyjnego organ I instancji ustalił, że J. T. zamieszkuje z siostrą, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo rolne. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że J. T. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,7136 ha przeliczeniowych w 2/3 części, z których uzyskuje dochód 762,53 zł miesięcznie, przy czym jego głównym źródłem utrzymania jest praca w gospodarstwie rolnym oraz produkty pochodzące z uprawy gospodarstwa, a także hodowli bydła. Podczas wywiadu środowiskowego skarżący wyjaśnił, że żyje skromnie, nie posiada innych źródeł dochodu. Koszty, które ponosi J. T. to odpowiednio: energia elektryczna – 310,84 zł, opłaty KRUS – 429 zł, zakup leków – ok. 288,07 zł, woda (bez kanalizacji) – 20 zł. J. T. mieszka w skromnych warunkach, dom wymaga remontu, brak w nim kanalizacji, pralki, czy ciepłej wody. Ponadto J. T. był leczony na [...] oraz [...]. Na podstawie akt administracyjnych ustalono również, że skarżący nie podejmuje się prac dorywczych, w okresie od 2005 r. do 2018 r. był objęty pomocą OPS [...] w formie zasiłków celowych i okresowych (kwota otrzymanych zasiłków wynosiła 9726,51 zł), jednak obecnie z takiej pomocy nie korzysta. Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] odmówił J. T. umorzenia należności w wysokości 4550 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz A. T. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynosiły 7665,99 zł. W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 27 ust. 1 i § 1a, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 877) wskazał, że działa w granicach uznania administracyjnego i po przeanalizowaniu całego materiału dowodowego postanowił odmówić umorzenia zaległości. Prezydent Miasta wyjaśnił, że wziął pod uwagę sytuację zdrowotną, rodzinną i finansową skarżącego. Zdaniem organu I instancji, J. T. znajduje się w trudnej sytuacji, jednak nie uzasadnia ona umorzenia w całości ciążących na skarżącym należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej – córki A. G. Organ I instancji wyjaśnił, że brak dostatecznych środków na spłatę zadłużenia nie stanowi automatycznie przesłanki do zastosowania ulgi. Ustawodawca nie przewidział ulg, a w tym odstąpienia od żądania zwrotu należności z powołaniem się na zły stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego. Wyłącznie w wyjątkowych przypadkach można uwzględnić wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych. Umorzenie powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie osób znajdujących się w zupełnie wyjątkowej sytuacji, które nie wzbudzają jakichkolwiek wątpliwości i które wykorzystują wszystkie swoje możliwości i uprawnienia do poprawy sytuacji finansowej. Wobec powyższego Prezydent Miasta uznał, że w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że aktualna sytuacja J. T. przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia. Organ wskazał, że skarżący ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności, a następnie rozłożenia należności na raty. Zdaniem Prezydenta Miasta, J. T. nie wykazał, że jego sytuacja była sytuacją szczególną, wyróżniającą go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Końcowo organ I instancji podkreślił, że zgodnie z ustawą z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; dalej: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny w przypadku rodziców w stosunku do dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, co pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Od powyższej decyzji J. T. złożył odwołanie, wnosząc o umorzenie całej kwoty istniejącego zadłużenia wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skarżący powołał się na trudną sytuację materialną oraz zdrowotną, a także na utratę prawa jazdy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania J. T., opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie Kolegium wskazało, że w jego ocenie postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji jest prawidłowe, zostało przeprowadzone w sposób szczegółowy, a materiał dowodowy pozwala na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie brak jest podstaw do kwestionowania rzetelności postępowania dowodowego i prawidłowości ustaleń stanowiących podstawę wydanych w sprawie decyzji odmawiających umorzenia przedmiotowych należności. Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że niewątpliwie dochód J. T. jest niewielki, jednak skarżący nie podejmuje starań zmierzających do zwiększenia dochodów z gospodarstwa rolnego. Kolegium wskazało, że zgodnie z danymi Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa cena zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV kwartale 2020 r. dla województwa [...] – obowiązująca od 25 maja 2021 r. wynosi dla 1 ha – 30012 zł. Natomiast w przypadku uprawy gospodarstwa istnieje możliwość uzyskania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, których wysokość umożliwia spłatę powstałego zadłużenia w ratach, jednak J. T. nie podejmował żadnych czynności w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie nie ma możliwości przyjęcia, że aktualna sytuacja skarżącego przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, natomiast oceniając okoliczności sprawy organ II instancji doszedł do przekonania, że trudna sytuacja J. T. może mieć charakter przejściowy i istnieje szansa na spłatę chociażby części powstałego zadłużenia, np. po sprzedaży chociażby 1 ha nieruchomości gruntowej. J. T. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na w/w decyzję Kolegium, wnosząc o zmianę decyzji i umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 10, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niezgodny ze stanem faktycznym i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. Podniósł, że jest człowiekiem schorowanym, przez co nie jest możliwe bardziej efektywne wykonywanie pracy, co znajduje potwierdzenie w osiąganym dochodzie. Wskazał, że gospodarstwo rolne przynosi dochody w wysokości ok. 400 zł miesięcznie, dodatkowo wyjaśnił, że jego gospodarstwo upada, ponieważ nie ma pieniędzy na jego modernizację i ulepszenie. Końcowo wyjaśnił, że ma problemu zdrowotne, co uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie oraz podjęcie pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.). Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu zostały poddane decyzje, które zarówno na etapie postępowania I-instancyjnwego, jak i postępowania odwoławczego, negatywnie rozpoznały wniosek a następnie odwołanie skarżącego i odmówiły udzielania ulgi, polegającej na umorzeniu należności z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji prowadził postępowanie jako organ właściwy wierzyciela w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analizując prawidłowość odmowy umorzenia zaległości z tytułu funduszu alimentacyjnego należy wskazać, że użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy słowa "może" oznacza, że decyzja wydana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Decyzja taka jest zatem podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji publicznej nie ma nakazu wydania decyzji o określonej treści, zgodnej z żądaniem podmiotu wnioskującego o jej wydanie. Właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on jednak takiego obowiązku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot należności związanych z alimentowaniem najbliższych – szczególnie dzieci jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem, tj. wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Należy mieć na uwadze, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza to, co do zasady, że dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja materialna jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których z systemu wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa (funduszu alimentacyjnego) wypłacono należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację o obowiązku zwrotu organowi równowartości świadczeń z tego funduszu wypłaconych. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników tej materii (tak m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1015/20 oraz z dnia 4 września 2018 r.; sygn. akt I OSK 2604/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając znaczenie przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji należy mieć na uwadze również cel ww. ustawy, wyrażony w preambule. Ustawodawca wskazał, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie Sądu zawartość materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, jak również okoliczności podnoszone w pisemnej skardze nie dają podstawy do stwierdzenia, że w przypadku Skarżącego za umorzeniem zaległości przemawiają okoliczności nadzwyczajne. W odniesieniu do stanu zdrowia Skarżący udokumentował zaświadczeniem lekarskim, że choruje na nadciśnienie i nawracające owrzodzenie żylaków. Skarżący podnosił również, że choruje na depresję, lecz poza stwierdzeniami w tym zakresie nie przedstawił dokumentacji medycznej na tą okoliczność. Skarżący nie ujawnił więc, by w jego przypadku zachodziły takie problemy zdrowotne, które uniemożliwiałyby podjęcie pracy zarobkowej. Skarżący nie ujawnił również, by legitymował się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Odnośnie sytuacji materialnej Skarżący podawał, że dysponuje niewielkimi dochodami osiąganymi z gospodarstwa rolnego. Należy jednak zauważyć, że ujawnione przez Stronę kwoty różniły się na przestrzeni postępowania. We wniosku Skarżący podał, że dochody są bardzo skromne, gdyż wynoszą 400 zł. Następnie w trakcie wywiadu środowiskowego podał, że dochody wynoszą 762,53 zł miesięcznie, by następnie w skardze ponownie deklarować dochody w wysokości 400 zł. Skarżący podnosił, że dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego są bardzo skromne a przyczynia się do tego również stan jego zdrowia. Należy jednak zauważyć, że Skarżący dysponuje istotnym składnikiem majątkowym w postaci gospodarstwa rolnego o pow. 3,7136ha przeliczeniowych w udziale 2/3. Jest to istotny składnik majątkowy, który może być źródłem utrzymania nie tylko w wyniku pracy bezpośredniej, leczy również poprzez np. dzierżawę. Skarżący w tracie postępowania odwoławczego podnosił argument, że dokonywał wpłat na rzecz swej córki w latach 2003-2005. Niniejsza sprawa dotyczy jednak zaległości z funduszu alimentacyjnego za lata 2010-2011. Skarżący nadal ma zaległość z tego tytułu, o czym świadczy informacja udzielona przez Komornika Sądowego w [...] w piśmie z 28 maja 2021r. Jak informował Komornik, dłużnik od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego za pośrednictwem komornika nie dokonał żadnej wpłaty nas poczet alimentów. Skarżący argumentował również, że o jego trudnej sytuacji świadczy wysokość rachunków, jakie musi płacić. Należy zwrócić uwagę, że Skarżący w trakcie wywiadu środowiskowego przedstawił wysokość obciążeń jakie musi ponosić z tytułu opłacania rachunków, czy też wydatków na leki, jednakże poza tymi ostatnimi ponosi je za okres przekraczający jeden miesiąc. Skarżący podał, że za: energię elektryczną płaci od stycznia do czerwca 2021r. w kwocie 310 zł, wodę 20 zł co 2 miesiące, śmieci w wysokości 36 zł – kwartalnie; KRUS w kwocie 429 zł – również kwartalnie. Biorąc pod uwagę okres za jaki Skarżący ma uiszczać ww. opłaty należy stwierdzić, że nie świadczą one o nadzwyczajnym obciążeniach finansowych Skarżącego, które powstały w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń, czy też z przyczyn od niego niezależnych. Sąd stwierdził, że organy przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, gromadząc wyczerpujący materiał dowodowy, który dał obraz sytuacji dochodowej oraz rodzinnej skarżącego, spełniając tym samym wymogi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych a następnie, stosując art. 30 ust. 2 ustawy sformułowały prawidłowy wniosek o braku podstaw do umorzenia skarżącemu zaległości z funduszu alimentacyjnego. Ujawnione przez Skarżącego okoliczności nie noszą zdaniem Sądu znamion sytuacji nadzwyczajnej, która uzasadniałaby umorzenie zaległości z funduszu alimentacyjnego. Z przedstawionych wyżej względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.