II SA/Rz 1609/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o zwolnienie od wpisu od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu od skargi. Pełnomocnik skarżącej A. Z. (R. M. – ojciec) w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie jej zwolnienia od tej opłaty. Wskazał, że skarżąca jest osobą niepracującą, w części utrzymującą się wraz z 3 dzieci (4, 4 i 6 lat) z niewielkiego gospodarstwa rolnego (z tytułu jego posiadania opłaca składki KRUS), w pozostałym zakresie z wynagrodzenia pracującego za granicą męża. Posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 110 m² (zamieszkujący w nim także jej rodzice prowadzą odrębne gospodarstwo domowe) oraz gospodarstwo rolne, tj. grunty o pow. ok. 2,5 ha (w większości uprawiane) i inwentarz żywy (krowa i kury). Po stronie dochodów skarżącej zostało wykazane wynagrodzenie jej męża (1500 – 2000 funtów /m-c), zaś jako wydatki opłaty za dom (podatki, energia elektryczna, gaz, woda, śmieci, telefon, internet) – ok. 1000 zł/m-c, wydatki na córki – ok. 1500 zł /m-c oraz wydatki własne wnioskodawczyni – ok. 500 zł /m-c. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że miesięcznie na zakup żywności dla siebie i dzieci skarżąca przeznacza ok. 1000 zł. Takie same kwoty wydatkuje na środki higieniczne, lekarza i dentystę oraz na opłaty związane z utrzymaniem domu: energia elektryczna i gaz – 300 i 100 zł /2 m-ce, śmieci – 30 zł/m-c, podatek rolny i ubezpieczenie domu – 450 i 600 zł/rok, telefon stacjonarny i komórkowy – 170 zł/m-c (pozostałe wydatki, w tym zakup opału, ponoszą jej rodzice). Wnioskodawczyni jest współwłaścicielką ciągnika rolniczego T-25 i podstawowych maszyn rolniczych (ich łączna wartość to ok. 9000 zł). Gospodarstwo rolne poza płodami rolnymi (jarzyny, ziemniaki, drób, jajka) nie przynosi żadnych dochodów. "Według wiedzy pełnomocnika, córka A. Z. nie posiada wspólnego konta wraz z mężem w Polsce". Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od wpisu sądowego objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, a ustawową przesłanką jego przyznania jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Skarżąca (jej pełnomocnik) z obowiązku tego się nie wywiązali, a akcentując ponoszone wydatki – mimo zawartego w wezwaniu żądania udzielenia wyjaśnień - w żaden sposób nie wykazali, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i dzieci nie mogłyby zostać zaspokojone w związku z koniecznością opłacenia wpisów sądowych w łącznej kwocie 400 zł (200 zł w niniejszej sprawie i takiej samej kwoty w toczącej się równolegle sprawie II SA/Rz 1610/15). Skarżąca wraz z dziećmi ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane przez jej męża wynagrodzenie z pracy zarobkowej – mimo że stanowi jedyne źródło dochodu rodziny – pokrywa wszystkie niezbędne wydatki związane z jej utrzymaniem. W tym zakresie nie można pominąć posiadanego przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego, które nawet jeżeli nie generuje bezpośrednio żadnych zysków, to poprzez uzyskiwane w naturze korzyści (płody rolne) z pewnością w znacznym stopniu przyczynia się do ograniczenia wydatków na zakup żywności. Bez znaczenia pozostaje, że skarżąca nie uzyskuje żadnych "własnych" dochodów, gdyż dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się dochody i wydatki wszystkich osób wspólnie gospodarujących, do których niewątpliwie jej mąż – mimo pobytu za granicą - się zalicza (pewne zastrzeżenia budzi co prawda twierdzenie o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego przez rodziców skarżącej – zwłaszcza w kontekście wychowywania 3 małych dzieci i jednoczesnego prowadzenia gospodarstwa rolnego - niemniej z uwagi na pozostałe opisane okoliczności uznano to za zbędne dla oceny jej możliwości płatniczych). Z udzielonych informacji nie wynika też, by skarżącą i jej dzieci dotykał jakikolwiek niedostatek związany z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że nie chodzi tu o zagrożenie zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, odnoszących się do podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem (m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r. II OZ 671/14), o ile tylko poniesienie kosztów sądowych wspomnianym podstawowym wydatkom nie zagraża, należy je traktować jak inne bieżące wydatki w budżecie domowym, które co do zasady z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego nie korzystają; zaliczają się do nich koszty usług telefonicznych, internetowych, telewizyjnych, utrzymania pojazdów mechanicznych, spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek), czy inne bliżej nieokreślone a ponoszone na bieżąco wydatki (w tym np. sygnalizowane we wniosku PPF "wydatki własne" wnioskodawczyni, a także związane z opłacaniem zobowiązań podatkowych i składek ubezpieczeniowych KRUS). Prawo pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; o tym zaś, że skarżąca (jej pełnomocnik) pośrednio liczyli się z takim wymogiem świadczy zamieszczony na s. 2 skargi wniosek o zwrot kosztów postępowania, gdyby takie zostały poniesione. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje ponadto, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy (poprzez wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i/lub dokumentów). Strona ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji, niemniej fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r. II OZ 58/15, z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12). W przypadku skarżącej, niezależnie od sygnalizowanego już braku wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i dzieci nie mogłyby zostać zaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego opłacenia wpisów sądowych, nie ustosunkowano się do podniesionych w wezwaniu kwestii pobierania dopłat do produkcji rolnej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wskazania osoby /osób zajmujących się prowadzeniem gospodarstwa rolnego (umożliwiłoby to ocenę, czy skarżąca i jej rodzice faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe), posiadanych przez nią i męża pojazdów mechanicznych (w tym zwłaszcza samochodów). Nie przedłożono też wyciągów z posiadanych przez skarżącą samodzielnie lub wspólnie z mężem rachunków bankowych (w tym zakresie pełnomocnik udzielił wymijających informacji, że wg jego wiedzy córka nie posiada wspólnego konta z mężem). W żaden sposób nie wykazano również wysokości kwot przekazywanych skarżącej przez pracującego za granicą męża, co pozwoliłoby na porównanie będących do jej dyspozycji środków finansowych ze związanymi z niezbędnym utrzymaniem wydatkami i obciążającymi ją kosztami sądowymi. Uwagę zwraca także niespójność informacyjna dotycząca wydatków skarżącej na utrzymanie domu. Elementem tożsamym jest ich kwota, określona zarówno we wniosku PPF jak i dodatkowym oświadczeniu na ok. 1000 zł miesięcznie. W treści formularza wyjaśniono, że obejmuje ona należności podatkowe, za energię elektryczną, gaz, wodę, śmieci, telefon i internet, podczas gdy rozliczona do okresu miesięcznego suma kwotowo oznaczonych w dodatkowym oświadczeniu wydatków za energię elektryczną i gaz, śmieci, podatek rolny, ubezpieczenie domu oraz telefony daje kwotę 487 zł, a więc ponad połowę niższą (rozliczenie kwotowe nie uwzględnia należności za wodę - objętej zestawieniem zawartym we wniosku PPF, niemniej trudno przypuszczać, że oscyluje ona w granicach 500 zł miesięcznie). Świadczy to o ewidentnym zawyżeniu przez pełnomocnika skarżącej na potrzeby prowadzonego postępowania kwoty wydatków deklarowanych na utrzymanie domu. Abstrahując od tego, że obejmuje ona wydatki, które nie są kwalifikowane jako służące zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych i korzystające z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, wykazana z tego tytułu "nadwyżka" okazuje się wprost adekwatna do opłacenia wpisów sądowych od obydwu wniesionych przez wnioskodawczynię do WSA w Rzeszowie skarg. Tym samym przesądza to w sposób definitywny o niewykazaniu w odniesieniu do niej związku pomiędzy jednorazowym poniesieniem kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i rodziny. Ubocznie należy zwrócić uwagę strony wnioskującej, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.