II SA/Rz 1610/25

WyrokWSA w Rzeszowie2026-01-07

Skład orzekający: Piotr Godlewski, Maria Mikolik, Karina Gniewek – Berezowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy stwierdzająca wygaśnięcie mandatu radnego, oparta na braku stałego miejsca zamieszkania na terenie gminy, została podjęta z naruszeniem prawa, w szczególności poprzez wadliwe uzasadnienie?
Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność uchwały rady gminy o wygaśnięciu mandatu radnego z powodu istotnego naruszenia prawa, polegającego na wadliwym uzasadnieniu. Uzasadnienie nie zawierało precyzyjnych ustaleń faktycznych, nie odnosiło się do całości przedstawionych przez radnego dowodów i wyjaśnień, a także nie wykazało procesu myślowo-decyzyjnego organu, co jest niezbędne przy tak doniosłej ingerencji w prawa obywatelskie, jak pozbawienie mandatu radnego.
Stan faktyczny
Rada Miasta podjęła uchwałę o wygaśnięciu mandatu radnego R. K. z powodu braku stałego miejsca zamieszkania na terenie gminy, opierając się na wniosku mieszkańca. Radny R. K. zaskarżył uchwałę, zarzucając m.in. naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym wadliwe uzasadnienie uchwały, które miało opierać się na domysłach i obserwacjach osób trzecich, a nie na rzetelnych ustaleniach faktycznych. Skarżący twierdził, że jego centrum życiowe znajduje się w mieście, gdzie jest zameldowany i posiada nieruchomość, a pobyt w innej miejscowości ma charakter czasowy.
Rozstrzygnięcie
Stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Karina Gniewek – Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały. Przedmiotem skargi R. K. (dalej: "Skarżący"), jest uchwała Rady Miasta [...] (dalej: "Rada Miasta", "Organ") z dnia [...] listopada 2025 r. nr [...] w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 30 października 2025 r. do Rady Miasta [...] wpłynął wniosek mieszkańca [...] o wygaszenie mandatu radnego R. K. z uwagi na brak jego miejsca stałego zamieszkania na terenie Gminy Miasta [...]. Podano, że radny od kilku lat stale zamieszkuje w budynku jednorodzinnym położonym w miejscowości P., Gmina Miasto [...], gdzie posiada dom jednorodzinny, co potwierdzają jego wieloletnie obserwacje wynikające z bezpośredniego sąsiedztwa (wnioskodawca jest właścicielem sąsiedniej nieruchomości) oraz codziennego funkcjonowania radnego poza granicami Miasta [....]. Zdaniem wnioskodawcy radny stale przebywa (mieszka) w sensie fizycznym w miejscowości P. i ma tam zamiar stałego pobytu (animus). Miejsce to jest lokalizacją jego gospodarstwa domowego i zarazem centrum jego życiowych interesów. W dniu 12 listopada 2025 r. odbyło się posiedzenie Komisji Skarg, Wniosków i Petycji, na którym Radny przedstawiał wyjaśnienia dotyczące miejsca zamieszkania. Następnie w dniu [....] listopada 2025 r. Rada Miasta [...], działając na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 oraz art. 383 § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. z 2025 r. poz. 365; dalej: "K.w."), w związku z art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1153; dalej: "u.s.g."), podjęła uchwałę nr [....] w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. W § 1 zaskarżonej uchwały Rada Miasta stwierdziła wygaśnięcie mandatu Radnego Miasta [...] R. K., wybranego w okręgu wyborczym nr [...] z powodu utraty prawa wybieralności, o której mowa w art. 383 § 1 pkt 2 k.w., spowodowanej brakiem stałego miejsca zamieszkania na terenie Miasta [....]. Uchwała weszła w życie z dniem jej podjęcia, o czym stanowi § 3 uchwały. Zaskarżając ww. uchwałę w całości, R. K. zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego, a to art. 383 § 1 pkt 2, § 3 w zw. z art. 11 § 2 i 2 Kodeksu wyborczego, przez stwierdzenie wygaśnięcia mandatu Skarżącego podczas gdy: 1) Rada nie wykazała - nie udowodniła przesłanki utraty przez Skarżącego prawa wybieralności, gdyż utrata mandatu następuje wyłącznie w razie utracenia miejsca stałego zamieszkania na terenie gminy, co musi być pewne, niewątpliwe i jednoznacznie ustalone w oparciu o dowody, a nie domniemania; 2) Rada błędnie zinterpretowała definicję "zamieszkania" ignorując w tym zakresie przepis art. 25 k.c. i rzeczywiste centrum życiowe Skarżącego w [...], co potwierdzają liczne dowody przedstawione przez Skarżącego Radzie; 3) Rada dopuściła się dowolności w ustaleniu faktów opierając uchwałę na formułowanych "obserwacjach" osoby trzeciej, co wręcz razi stronniczością i brakiem obiektywizmu, potwierdzając, że uchwała ma wymiar li tylko polityczny i tymi też względami jej podjęcie było determinowane; 4) Rada nie odniosła się w ogóle do przedstawionych przez Skarżącego wyjaśnień i dokumentów oraz nie podjęła żadnych czynności pozwalających na ich ocenę; II. Naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) Naruszenie obowiązku wyjaśnienia sprawy, co polegało na: a) niezweryfikowaniu przez Radę np. danych meldunkowych, podatkowych, ani faktycznej obecności Skarżącego w [...], pomimo przedkładania przez Skarżącego w tym zakresie wyjaśnień i dokumentów; b) pominięciu dowodów złożonych przez Skarżącego, potwierdzających, że [...] stanowi centrum życiowe Skarżącego; c) nie ustaleniu przez Radę stanu faktycznego, podczas gdy ustawowym warunkiem wygaszenia mandatu jest wykazanie bezspornego braku zamieszkania - Rada w tym zakresie oparła się na obserwacjach osoby trzeciej i przypuszczeniach, co wprost wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały; 2) Rażące naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zasady proporcjonalności, co polegało na przyjęciu przez Radę za punkt wyjścia tezy (a nie ustalenia), co jest niedopuszczalne przy pozbawianiu mandatu - instytucji o charakterze wyjątkowym w demokracji samorządowej; 3) Sporządzenie wadliwego uzasadnienia uchwały, które to uzasadnienie: a) ma charakter opisowy, nie zawiera ustaleń faktycznych, b) jest oparte wyłącznie na założeniu, że "mogą mieć znaczenie prawne", co nie spełnia standardu ustalenia przesłanki materialnoprawnej, c) nie wskazuje, które dowody uznano, dlaczego nie odniesiono się do stanowiska i dowodów Skarżącego, d) nie zawiera logicznego powiązania między faktami a konkluzją. III. Naruszenie konstytucyjnych i ustrojowych zasad dotyczących mandatu radnego, a to: 1) naruszenie zasady stabilności mandatu, gdyż wygaśnięcie mandatu jest instytucją wyjątkową i musi być stosowane ściśle i ostrożnie, a nie arbitralnie; 2) naruszenie zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji), gdyż Rada działała poza granicami prawa - bez przeprowadzenia dowodów koniecznych do zastosowania art. 383 § 1 pkt 2 k.w. 3) naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i prawa, co przejawiło się w podjęciu uchwały pozbawiającej mandatu na podstawie domysłów, nieweryfikowanych ocen i bez ustalenia faktów stoi to w sprzeczności ze standardami demokratycznego państwa prawnego. Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, jako wydanej z naruszeniem prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy; o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o dopuszczenie załączonych do skargi dowodów, dla wykazania wadliwości zaskarżonej uchwały, a w szczególności dla wykazania, że miejscem zamieszkania - centrum życiowym Skarżącego jest [....]. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że od urodzenia jest mieszkańcem [...] i to w nim znajduje się jego centrum życia rodzinnego, społecznego i majątkowego. Zgodnie z dokumentami złożonymi Radzie (m.in. zameldowanie, decyzje podatkowe, opłaty lokalne, zaświadczenia), nieprzerwanie zamieszkuje w [....]. Skarżący wyjaśnił, że pobyt w domu w P. ma charakter czasowy i związany jest również z opieką nad 91-letnią teściową. P. nie stanowi jego centrum życiowego. Skarżący podniósł, że Rada Miasta wydając zaskarżoną uchwałę nie wykazała żadnej z przesłanek wymienionych w art. 338 § 1 pkt 2 k.w. Skarżący wyjaśnił, że przebywanie w P. okresowo, a nawet na dłuższe pobyty, nie świadczy o zmianie miejsca stałego zamieszkania, jeżeli centrum życiowe pozostaje w dotychczasowej miejscowości. Rada Miasta nie wskazała żadnego dowodu, który wykazałby istnienie animus manendi w P., ani tym bardziej porzucenia takiego zamiaru wobec [...]. Zdaniem Skarżącego, Organ nie ustalił ani jak często Skarżący jest obecny w [...], jakie są jego realne powiązania życiowe, jaki charakter ma nieruchomość w P., jakie są rodzinne, podatkowe i zawodowe związki Skarżącego z [....]. Skarżący podał, że przedłożył Radzie obszerny materiał dowodowy potwierdzający jego stałe zamieszkanie w [...], w tym: zameldowanie, podatki lokalne, opłaty za mieszkanie i garaż, dokumenty potwierdzające codzienną aktywność w [...], dowody opieki nad teściową, zaświadczenia ze spółdzielni mieszkaniowej. Natomiast Rada nie dokonała żadnej analizy tych dokumentów. W ocenie Skarżącego uzasadnienie uchwały nie zawiera nawet informacji, jakie dowody Organ miał przed sobą. Organ nie przeprowadził np. dowodu z dokumentów urzędowych, dowodu z przesłuchań świadków, czynności sprawdzających, ani żadnej formy ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Takie zaniechanie stanowi naruszenie obowiązku Organu podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego, obowiązku zebrania materiału dowodowego oraz obowiązku oceny tego materiału. Zdaniem Skarżącego uzasadnienie zaskarżonej uchwały jest wewnętrznie sprzeczne, niepełne, oparte na założeniach, a nie na ustaleniach faktycznych. W szczególności uzasadnienie uchwały: nie wskazuje żadnych konkretnych ustaleń faktycznych; nie zawiera oceny dowodów; nie wskazuje, na jakiej podstawie Organ uznał P. za miejsce centrum życiowego; odwołuje się wyłącznie do relacji wnioskodawcy; pomija całkowicie wyjaśnienia i dowody przedstawione przez skarżącego oraz zawiera sformułowania ocenne, hipotetyczne i niespójne. W odpowiedzi na skargę, udzielonej przez Przewodniczącego Rady Miasta Organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wskazał, że w dniu 12 listopada 2025 r. odbyło się posiedzenie Komisji Skarg, Wniosków i Petycji, na które został zaproszony radny R. K. oraz autor pisma skierowanego do Rady Miasta – J. F. J. F. potwierdził w pełni okoliczności przytoczone w piśmie. W odpowiedzi radny nie negował okoliczności, że posiada dom w miejscowości P., utrzymywał jednak, że zamieszkuje tam od około 4 lat czasowo z uwagi na fakt, że w mieszkaniu w [...] aktualnie zamieszkuje jego córka z rodziną. Z drugiej strony podkreślał swoje historyczne związki z [...] wynikające z faktu urodzenia się w tym mieście i długoletniej pracy zawodowej i społecznej. Zdaniem Organu, biorąc pod uwagę wyjątkowość instytucji mandatu radnego trzeba stwierdzić, że o zamieszkaniu w danej miejscowości pod wskazanym adresem można mówić, gdy okoliczności sprawy pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na sformułowanie wniosku, że w tym miejscu - w tej konkretnej dzielnicy, skupia się działalność osoby fizycznej oraz znajduje się jej centrum życiowe. Istotną rolę przy ustalaniu corpus odgrywa życie rodzinne. Faktyczne przebywanie w danym miejscu nie może być rozumiane jedynie, jako pobyt wymuszony koniecznością wykonywania w niej swych obowiązków pracowniczych czy zarobkowych, ale musi mieć ono jednocześnie cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Wobec powyższego, zdaniem Organu nie ma uzasadnionych podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały. W niniejszej sprawie odpowiedź na skargę złożył również Burmistrz Miasta [...], wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości. Burmistrz wyjaśnił, że Skarżący w wyborach samorządowych w 2024 r. startował do Rady Miasta [...] z tej samej listy co Burmistrz, tj. Komitet Wyborczy [...] i aktualnie jest członkiem klubu radnych "[...]" wspierającym działania Burmistrza. Zaskarżoną uchwałę podjęła zaś większościowa grupa radnych pozostająca od początku kadencji w opozycji do Burmistrza. W ocenie Burmistrza w przedmiotowej sprawie z uwagi na powyższe zachodzi konflikt interesów i Radę Miasta [...] jako organ uchwałodawczy, którego uchwała została zaskarżona powinien reprezentować wyjątkowo Przewodniczący Rady Miasta. Burmistrz uznał złożoną skargę za zasadną w całości. Zdaniem Burmistrza Rada Miasta nie przeprowadziła wyczerpującego postępowania wyjaśniającego do czego jest zobligowana przed wygaszeniem mandatu. Poprzestano na relacji mieszkańca J. F. (który także jest negatywnie nastawiony do jego osoby jako Burmistrza, przedkłada Radzie skargi na jego osobę oraz inicjuje inne postępowania, a także atakuje jego osobę w mediach społecznościowych). W ocenie Burmistrza fakt, że radny posiada drugą nieruchomość w innej gminie sam przez się nie powoduje utraty cenzusu domicylu. Istotne są związki z miastem gdzie wykonuje się mandat radnego co Skarżący wykazał na wielu płaszczyznach i nie zostały one zanegowane. W [....] radny mieszka, posiada mieszkanie własnościowe, tutaj mieszka jego rodzina, tutaj angażuje się społecznie i sportowo. Burmistrz podkreślił, że wygaszenie mandatu radnego wybranego w demokratyczny sposób wolą wyborców w wyborach bezpośrednich powinno mieć doniosłe przyczyny i być należycie, skrupulatnie udokumentowane, natomiast zaskarżona uchwała takich cech nie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wprowadzając w art. 147 § 1 P.p.s.a. sankcję nieważności zaskarżonego aktu jako następstwo naruszenia przepisu prawa, ustawodawca nie określił precyzyjnie rodzaju tego naruszenia. Przyjmuje się jednak, że podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały stanowią tylko takie naruszenia prawa, które mieszczą się w kategorii naruszeń "istotnych" w szczególności polegające na podjęciu uchwały przez organ niewłaściwy, braku lub przekroczeniu podstawy prawnej do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwym zastosowaniu przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, tudzież naruszeniu procedury jej uchwalania. Przy tym decydujące znaczenie dla oceny legalności danej uchwały ma stan prawny i faktyczny obowiązujący w dacie jej podjęcia. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Miasta [...] z [...] listopada 2025r. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego R. K. Rada Miasta uznała, że zaistniały przesłanki do wygaszenia mandatu radnego, opisane w art. 383 § 1 pkt 2 K.w. w postaci utraty prawa wybieralności. W ocenie Rady utrata prawa wybieralności nastąpiła z powodu braku stałego miejsca zamieszkania na terenie Miasta [....] co jest równoznaczne z brakiem spełnienia wymogu wskazanego w art. 10 § 1 pkt 3 w zw. z art. 11 § 1 pkt 5 K.w. Jak wynika z akt sprawy, przedstawionych Sądowi, sprawa dotycząca wygaśnięcia mandatu Skarżącego została zainicjowana na skutek wniosku złożonego przez J. F., który w piśmie z 30 października 2025r. stwierdził, że Skarżący mieszka nie w [...] lecz w P., gdzie wedle jego obserwacji ma dom, w którym stale przebywa (mieszka) od około 7 lat. Następnie w dniu 12 listopada 2025r. odbyło się posiedzenie Komisji Skarg, Wniosków i Petycji, na którym rozpatrywano ww. pismo J. F. dot. wygaszenia mandatu radnego. Na posiedzeniu tym Skarżący przedkładał obszerne wyjaśnienia, dotyczące swojej sytuacji. Skarżący przedstawiał również pisemne stanowisko, w którym przedstawiał argumenty na okoliczność, że jego centrum życiowym, rodzinnym i zawodowym jest miasto [...]. Argumenty te popierał również dokumentami wskazującymi na to, że to w [...] jest zameldowany na pobyt stały od 1986 roku, tam również uiszcza podatki lokalne, opłaty za mieszkanie. Bezpośrednio przed podjęciem zaskarżonej uchwały, na posiedzeniu w dniu [....] listopada 2025r. Skarżący również przedstawiał obszerne wyjaśnienia, udokumentowane w protokole nr [...] z XXXIX nadzwyczajnej sesji Rady Miasta [...]. We wszystkich wyjaśnieniach poprzedzających podjęcie zaskarżonej uchwały Skarżący wskazywał, że jego stałym miejscem zamieszkania jest [....]. Tu koncentruje się centrum jego interesów życiowych, osobistych, rodzinnych, zawodowych i społecznych (szczegółowe wyjaśnienia w tym zakresie zawiera ww. protokół z posiedzenia Rady Miasta - Ad. 28). To w mieście [...] jest zameldowany na pobyt stały w mieszkaniu, którego wraz z małżonką jest właścicielem. Jeżeli chodzi o dom w P., Skarżący w tym zakresie szczegółowo wyjaśniał, że zamieszkuje w nim czasowo od około 4 lat. Dom ten został zbudowany w zamyśle jako dom rekreacyjny, w którym będą się odbywać spotkania rodzinne. Czasowe, jak podkreślał zamieszkiwanie w P. wynika z konieczności opieki nad teściową (szczegółowe wyjaśnienia w tym zakresie również zawiera ww. protokół z posiedzenia Rady Miasta [...]). Co do mieszkania w [...], planuje jego zamianę na mieszkanie znajdujące się na pierwszym piętrze (aby móc funkcjonować w nim bez przeszkód wraz z upływem lat). Skarżący argumentował, że posiadanie nieruchomości poza granicami gminy nie wpływa na bierne prawo wyborcze i nie stanowi samodzielnej przesłanki do wygaszenia mandatu. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchwała o wygaśnięciu mandatu radnego, podejmowana na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 pkt 3 lit. a Kodeksu wyborczego, oparta jest na przesłance materialnej związanej z okolicznością o charakterze faktyczno-prawnym, tj. zamieszkaniem na terenie gminy. Zastosowanie tej przesłanki materialnej następuje po dokonaniu przez organ ustalenia w tym zakresie. Jest niewątpliwe, że uzasadnienie uchwały powinno zawierać to ustalenie oraz wyjaśnienie dokonania tego ustalenia. Organ powinien zatem zawrzeć w uzasadnieniu przebieg i rezultat postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do zamieszkania radnego na terenie gminy (tak wyrok NSA z 10.09.2020 r., II OSK 1231/20, LEX nr 3090977). Należy pamiętać, że pozbawienie mandatu uzyskanego w drodze demokratycznych wyborów stanowi ingerencję w materię praw konstytucyjnie chronionych. Zasadą jest, że im bardziej drastyczne (co do przedmiotu, zakresu, sposobu czy skutków) jest wkroczenie władzy w materię konstytucyjnie chronionych praw podstawowych, tym bardziej rygorystycznym przesłankom powinna podlegać procedura tej ingerencji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2007 r., sygn. akt K 8/07, OTK ZU 2007, nr 3A, poz. 26; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 2094/12). W związku z powyższym, Rada Miasta, podejmując uchwałę w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego zobowiązana jest do jej wyczerpującego uzasadnienia. Tytułem wyjaśnienia należy wskazać, że uchwały wydawane przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego stanowią zróżnicowaną grupę. Różnorodność ta wyznaczona jest ramami obejmującymi z jednej strony akty prawa miejscowego a z drugiej - akty wykonawcze o charakterze wewnętrznym. Oznacza to, że pod pojęciem uchwały kryć może się zarówno akt normatywny zewnętrzny będący prawem miejscowym, jak i akt wykonawczy, pozbawiony przymiotu normatywności adresowany na zewnątrz, ale i o charakterze wewnętrznym. Z tych względów podstawy prawne obowiązku uzasadniania uchwał organów stanowiących gminy są różnorodne, choć wypływają one w każdym przypadku z zasad ustrojowych uregulowanych w art. 2 i 7 Konstytucji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia dla uchwały organu stanowiącego gminy mającej charakter prawa miejscowego wynika z § 143 w związku z § 12 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r., 283, t.j.; zwanego dalej rozporządzeniem), dla uchwały mającej charakter aktu normatywnego o charakterze wewnętrznym - z przepisów § 133 i § 141 w związku z § 12 rozporządzenia, zaś dla uchwał nie posiadających charakteru normatywnego i zbliżonych w swej istocie do aktu administracyjnego - z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. stosowanego w drodze analogii legis. Z przepisów tych wypływa obowiązek przygotowania do projektu uchwały lub zarządzenia odpowiedniego uzasadnienia. Oznacza to, że przyjęcie przez organ stanowiący gminy uchwały bez względu na jej prawną naturę następuje wraz z uzasadnieniem, stanowiącym wyraz woli organu wypływający ze zbiegu określonych okoliczności faktycznych i prawnych. Naruszenie obowiązku sporządzenia uzasadnienia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego stanowi istotne naruszenie prawa w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g. Obowiązek ten jest explicite sformułowany we wskazanych wyżej przepisach prawa. Konieczność zastosowania w drodze analogii legis do poddanej ocenie prawnej uchwały przepisu art. 106 § 3 k.p.a. wywieść należy z rudymentarnych zasad prawnych wyrażających zręby ustrojowe i aksjologiczne państwa polskiego zawartych w przepisach art. 2 i 7 Konstytucji RP. Istotność naruszenia prawa, o której mowa w art. 91 ust. 1 u.s.g., należy oceniać także przez pryzmat przedmiotu uchwały rady gminy. W rozpoznawanej sprawie było nim stwierdzenie wygaśnięcia mandatu radnego gminnego na podstawie art. 383 § 1 pkt 2 K.w. Organ gminy, stwierdzając wygaśnięcie mandatu radnego dokonuje zniesienia skutków prawnych ex nunc decyzji mieszkańców gminy wyrażonych w drodze wyborów powszechnych. Przekreślenie woli suwerena wyrażanej w formie demokracji bezpośredniej przez organ administracyjny posiadający legitymację wypływającą z tego samego źródła winno znaleźć wyraz nie tylko w treści uchwały, we wskazaniu podstawy prawnej działania, lecz również w uzasadnieniu uchwały zawierającym precyzyjne określenie podstaw faktycznych wypełniających przesłanki prawne wygaśnięcia mandatu radnego, dowodów wskazujących na ich realizację oraz procesów myślowo-decyzyjnych organu w tym zakresie. Uchybienie tym obowiązkom i brak uzasadnienia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego przesądzają o kwalifikacji tego rodzaju naruszenia prawa jako istotnego w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g. Braku tego w przypadku uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego nie może konwalidować przeprowadzenie określonych czynności wyjaśniających i zgromadzenie określonych dowodów przez organ na etapie uchwalania uchwały, bowiem nie są one dostępne dla mieszkańców gminy w tak prosty sposób jak uchwała oraz nie wskazują na przebieg procesów związanych z przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia stanu prawnego, stanu faktycznego oraz etapu decyzyjnego (zob. wyrok NSA z 11.01.2023 r., III OSK 351/22, LEX nr 3507667). W ocenie Sądu uzasadnienie do zaskarżonej uchwały nie spełnia powyżej opisanych wymogów, wynikających z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Jest ono lakoniczne w swej treści i nie odnosi się do całokształtu wyjaśnień i dowodów, przedłożonych Radzie Miasta przez Skarżącego przed podjęciem zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały w pierwszej kolejności przywołano twierdzenia J. F., zawarte w jego piśmie z dnia 30 października 2025r. Nie budzi wątpliwości, że twierdzenia zawarte w tym piśmie nie mogą w żaden sposób zastąpić własnych ustaleń Organu, który jak już powyżej wskazano, zobowiązany jest do przedstawienia własnych precyzyjnych ustaleń faktycznych, które miałyby świadczyć o wystąpieniu przesłanki do wygaśnięcia mandatu radnego. W tym przypadku Rada Miasta stwierdziła jedynie, że okoliczności wskazane we wniosku J. F. mogą mieć znaczenie prawne w kontekście art. 11 § 1 i § 2 K.w. W dalszej kolejności Rada Miasta przywołała twierdzenia Skarżącego z posiedzenia Komisji Skarg, Wniosków i Petycji z 12 listopada 2025r., że w P. zamieszkuje czasowo od 4 lat z uwagi na problemy rodzinne o tymczasowym charakterze. Te twierdzenia przywołano w kontekście mającym uzasadniać wygaszenie mandatu radnego. Jednak w uzasadnieniu do zaskarżonej uchwały Rada Miasta nie ustosunkowała się do wszystkich twierdzeń i argumentów Skarżącego, które przedstawiał na okoliczność posiadania stałego miejsca zamieszkania w [...] Rada Miasta nie oceniła w żaden sposób dokumentów, przedstawianych przez Skarżącego na okoliczność posiadania stałego miejsca zamieszkania w [...]. Przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały twierdzenie Skarżącego, że zamieszkuje w P. "czasowo" również budzi wątpliwości. Czy należy bowiem uznać, że Rada Miasta zaakceptowała twierdzenie Skarżącego, że pobyt w P. ma charakter czasowy? Jeżeli tak, to zachodzi kolejne pytanie o to, na jakiej podstawie przyjęto, że Skarżący nie zamieszkuje już na stałe w [...]. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie zawiera odpowiedzi na to pytanie. Jeżeli chodzi o stan faktyczny sprawy to w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazano jedynie na okoliczność czasowego zamieszkiwania przez Skarżącego w P. od 4 lat. Pominięto i nie ustosunkowano się do większości wyjaśnień i argumentów Skarżącego, dotyczących posiadania stałego miejsca zamieszkania w [...], jak również nie odniesiono się do twierdzenia Radnego, że dom w P. ma charakter rekreacyjny. Organ nie dokonał również oceny dowodów przedstawionych przez Skarżącego na okoliczność posiadania stałego miejsca zamieszkania w [...]. W uzasadnieniu do zaskarżonej uchwały zasygnalizowano również, że z uwagi na rozbieżność dotyczącą okresu miejsca zamieszkania może wymagać ustalenia, czy dane dotyczące miejsca zamieszkania przedstawione w dokumentach wyborczych były zgodne ze stanem faktycznym. Jednak Rada wskazała, że nie będzie przesądzać tej kwestii, lecz wskaże ją jako okoliczność mogącą mieć wpływ na ocenę przesłanki utraty prawa wybieralności. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że w uzasadnieniu do zaskarżonej uchwały nie określono precyzyjnie podstaw faktycznych wypełniających przesłanki prawne wygaśnięcia mandatu radnego, dowodów wskazujących na ich realizację oraz procesów myślowo-decyzyjnych organu w tym zakresie. Uchybienie tym obowiązkom i brak należytego uzasadnienia uchwały o wygaśnięciu mandatu radnego przesądzają o kwalifikacji tego rodzaju naruszenia prawa jako istotnego w rozumieniu art. 91 ust. 1 u.s.g. Z tego powodu Sąd na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło