II SA/Rz 1623/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. A. P. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy – złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF – zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że na jego utrzymaniu pozostają 4 osoby (troje dzieci w wieku 16, 18 i 19 lat oraz 3-letnia wnuczka), ponosi wysokie opłaty związane z mieszkaniem (52 m²), oprócz którego nie ma żadnych innych wartościowych składników majątkowych. Nie dysponuje też żadnymi środkami finansowymi na koncie. Utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której dochód określił na 5 tys. zł. Ponieważ powyższe informacje (m.in. z uwagi na brak wyszczególnienia ponoszonych wydatków) nie dawały możliwości dokonania wiarygodnej i kompleksowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym odniesienia jego możliwości płatniczych do związanych ze sprawą kosztów, został wezwany do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe pozostałyby niezaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 400 zł, b) wyjaśnienia, czy oprócz dzieci i wnuczki są jeszcze inne osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub wspólnie zamieszkujące, a jeżeli tak, wykazania uzyskiwanych przez nie dochodów oraz posiadanego majątku, c) wskazania średniej wysokości wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie mieszkania (z wyszczególnieniem opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefony itp.), utrzymanie i edukację dzieci oraz ewentualnie inne cele, stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. koszty leczenia, zobowiązania finansowe), d) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), a także średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, e) wyjaśnienia, czy są jeszcze inne osoby partycypujące w kosztach utrzymania dzieci i wnuczki (w przypadku wnuczki ze wskazaniem jej rodziców, miejsca ich zamieszkania oraz wyjaśnienia, z jakich przyczyn to wyłącznie na nim spoczywają koszty jej utrzymania), f) wskazania źródeł pokrycia wydatków związanych z opłaceniem kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata w innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jego skarg, g) wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, h) przedłożenia, za okres 3 miesięcy, wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych (w tym związanych z działalnością gospodarczą), i) przedłożenia kopii deklaracji na poczet podatku od towarów i usług (VAT) za 2 ostatnie okresy rozliczeniowe, j) przedłożenia kopii zeznania podatkowego za rok 2014. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone wnioskodawcy 10 grudnia 2015 r., lecz mimo zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień terminu przypadał 17 grudnia 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest częściowym prawem pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, ciężar dowodu powyższej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, która powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13). A. P. z wymogu tego się nie wywiązał. Przedstawionymi we wniosku PPF lakonicznymi informacjami o pozostawaniu na jego utrzymaniu 4 osób oraz o braku środków finansowych w żaden sposób nie wykazał, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego, dzieci i wnuczki wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym przede wszystkim warunkującego merytoryczne rozpoznanie skargi wpisu. Wniosku tego nie sposób wywieść bez porównania deklarowanych dochodów do wydatków związanych z ich niezbędnym utrzymaniem, zwłaszcza gdy także analiza udzielonych informacji budzi zastrzeżenia co do zupełności wykazu osób pozostających we wspólnym ze skarżącym gospodarstwie domowym, a tym samym będących faktycznie do ich dyspozycji środków finansowych i składników majątkowych. Postrzegany przez pryzmat powyższego "minimalizm informacyjny" wniosku PPF nasuwa tym samym poważne wątpliwości, czy dane w nim zawarte są zupełne i odpowiadają rzeczywistości, zwłaszcza że skarżący na poparcie lub choćby uprawdopodobnienie twierdzeń wniosku nie przedstawił żadnych dowodów (dokumentów). W tej sytuacji niezbędne stało się wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z bieżącym funkcjonowaniem skarżącego i jego rodziny (liczby i statusu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, rzeczywistej wysokości i źródeł uzyskiwanych dochodów, rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków, posiadanych składników majątkowych), co znalazło odzwierciedlenie w skierowanym do niego wezwaniu (miało ono oparcie w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Brak ustosunkowania się przez wnioskodawcę do wezwania nie pozwala na obiektywne stwierdzenie, że spełnia on ustawową przesłankę do wyłączenia względem niego obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.) i przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują - z uwagi na brak możliwości ich interpretowania na korzyść osoby wnioskującej - podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a., wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, że w kontekście ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, z pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz jedynie te, które związane są z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (tj. zakupem żywności, środków czystości, opłatami związanymi z utrzymaniem domu lub mieszkania, wydatkami na leczenie i edukację) i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie. Ponadto zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.