II SA/Rz 1624/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 15 października 2024 r. nr SKO.4111/484/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia 15 października 2024 r. nr SKO.4111/484/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). Jak wynika z uzasadnienia i akt sprawy wnioskiem z 26 lipca 2024 r. H.W. (dalej: "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się do Burmistrza [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.W. Wymieniony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień datuje się od 5 marca 2024 r. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Burmistrz [...] decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr ŚR.637.ŚP.2024 odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J.W. bezterminowo począwszy od dnia 1 lipca 2024 r. W uzasadnieniu organ podał, że osoba wymagająca opieki jest osobą powyżej 18 roku życia a zgodnie z art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z opieką nad osobą do ukończenia 18 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wyjaśnił także, że w sprawie nie znajdują zastosowania przepisy przejściowe – art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm. – dalej: "u.ś.w."), bowiem wnioskodawczyni nie pobierała świadczenia pielęgnacyjnego ani specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Odwołanie od tej decyzji złożyła H.W. wnosząc o jej uchylenie i zawieszenie postępowania do czasu wydania orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji przez lekarza orzecznika przy ZUS. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 15 października 2024 r. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z ust. 2a tego przepisu, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca do 31 grudnia 2023 r. nie pobierała żadnego świadczenia opiekuńczego na swojego ojca. W okresie od 21 czerwca 2018 r. do 36 lipca 2024 r. była zatrudniona w firmie S. spółka jawna. W sprawie znajdują zastosowanie zatem przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. SKO stwierdziło, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek ustawowych z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym po 31 grudnia 2023 r.) uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja organu I instancji została wydana prawidłowo, przy wyjaśnieniu okoliczności faktycznych i prawnych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie H.W. zwróciła się o uchylenie decyzji organów obu instancji i zawieszenie postępowania do czasu wydania orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz do samodzielnej egzystencji przez lekarza orzecznika ZUS. W ocenie skarżącej jako osoba zobowiązana do alimentacji i faktycznie sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym ojcem spełnia kryteria ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o świadczeniu wspierającym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i prowadzone postepowanie nie są dotknięte tego rodzaju naruszeniami, które skutkować by mogły uwzględnieniem skargi. Skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z dniem 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego spowodowana wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Mocą art. 43 tej ustawy znowelizowany został art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą się zatem ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Niewątpliwie zatem nie przysługuje ono w związku z opieką nad niepełnosprawnym dorosłym w wieku 91 lat (w takim wieku jest ojciec skarżącej). Jak wynika z art. 23 ust. 1 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego następuje na wniosek uprawnionego podmiotu. Dopiero złożenie wniosku inicjuje postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w lipcu 2024 r., przedkładając orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca z dnia [...].04.2024 r. oraz świadectwo pracy wskazujące na zatrudnienie skarżącej do dnia 26.07.2024 r. Prawidłowo zatem organy rozpoznając ten wniosek uznały, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy przy tym dodać, że w ramach zmiany stanu prawnego ustawodawca przewidział możliwość stosowania przepisów dotychczasowych (sprzed nowelizacji) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r., ale wyłącznie wówczas gdy prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Stanowi o tym art. 63 ust. 1 u.ś.w. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 u.ś.w. zmieniającego art. 17 u.ś.r.), organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. jest ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1.08.2024 r., II SA/Sz 291/24, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6.11.2024 r. II SA/Bd 652/24, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5.03.2025 r. II SA/Gd 1125/24 i WSA w Gliwicach z dnia 20.03.2025 r. II SA/Gl 43/25). W u.ś.r. istnieje regulacja zawarta w art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowiąca wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, umożliwiająca nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2018 r., I OSK 197/18, opubl. w CBOSA). Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie modyfikuje jednak zasady wynikającej z przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. Na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.r. znaczenie ma bowiem złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne przed 31 grudnia 2023 r., a nie złożenie do tego dnia wniosku o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności. W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do 31 grudnia 2023 r., bo świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, gdy złożony został wniosek o jego przyznanie (por. wyroki WSA w Poznaniu z 6.06.2024 r., II SA/Po 209/24; WSA w Łodzi z 18.06.2024 r., II SA/Łd 94/24 i 12.09.2024 r., II SA/Łd 463/24). Wobec powyższego należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane po 31 grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do tego dnia, i to zarówno od miesiąca złożenia wniosku (art. 24 ust. 2 u.ś.r.) jak i z datą wsteczną od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.), ale zarówno w jednym jak i drugim przypadku jest to warunkowane spełnieniem materialnych przesłanek z art. 17 u.ś.r. sprzed nowelizacji, jak i wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia w terminie do 31 grudnia 2023 r. Skoro, w rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 26.07.2024 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji) to prawidłowo przyjęto, że prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do 31 grudnia 2023 r., a tym samym przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. nie mogły znaleźć zastosowania. Świadczenie wspierające, o którym mowa w skardze może zostać natomiast przyznane po złożeniu wniosku w odrębnym postępowaniu. Z tych przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a