II SA/Rz 1625/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 3 października 2022 r. nr SKO.4115.735.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Zaskarżoną decyzją z 3 października 2022 r. nr SKO.4115.735.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania A. D. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z 21 czerwca 2022 r. nr RSS.8252.21.2022.UPK w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, 27 kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. L., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] października 2021 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. W orzeczeniu tym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. We wniosku skarżąca oświadczyła, że z dniem 1 kwietnia 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że T. L. ma [...] lat, jest zamężna, zamieszkuje wraz z mężem L. L. ([...] lat), który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania do Spraw Niepełnosprawności z [...] maja 2022 r. nr [...] zaliczającym go do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z [...] kwietnia 2022 r. L. L. wymaga stałego leczenia, zażywania leków, rehabilitacji. Nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Zgodnie z oświadczeniem męża T. L. choruje na [...]. Sam pozostaje w stałym leczeniu i wymaga pomocy. W trakcie postępowania ustalono również, że skarżąca zamieszkuje w domu obok wraz z mężem i dziećmi. Zabezpiecza wszystkie potrzeby niepełnosprawnej matki, przygotowuje posiłki, podaje leki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przy toalecie porannej i wieczornej, zmienia opatrunki, robi zastrzyki. Skarżąca wykonuje wszelkie czynności związane z opieką nad niepełnosprawną matką, a także z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jest jedyną osobą która może opiekować się matką. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Osoba wymagająca opieki poza skarżącą posiada jeszcze trzech synów. Jeden z nich nie może sprawować opieki nad mamą ponieważ często wyjeżdża za granicę gdzie pracuje zawodowo. Drugi syn nie może sprawować opieki nad mamą ponieważ mieszka w innej miejscowości. Jest rolnikiem, prowadzi wraz z żoną gospodarstwo o pow. [...] ha. Ma na utrzymaniu syna. Nie jest w stanie pomóc finansowo w opiece nad mamą. Natomiast trzeci syn nie może sprawować opieki nad matką, gdyż mieszka w innej miejscowości. Pracuje za granicą. Ma na utrzymaniu niepracującą żonę i [...] dzieci. Na podstawie pisma KRUS, organ I instancji ustalił, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach: od [...].02.2017 do [...].09.2019 z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik; od [...].06.2020 do [...].09.2021 z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik; od [...].04.2022 do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Z kolei z pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Podkarpacki Oddział Regionalny wynika, że skarżąca korzystała z dopłat bezpośrednich tylko w 2017 r. i nie składała wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Decyzją z 21 czerwca 2022 r. nr RSS.8252.21.2022.UPK, Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką wskazując, że osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne muszą spełniać wszystkie warunki, od których, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależniają prawo do pobierania tego świadczenia. Organ zaznaczył, że L. L. ma otwartą drogę do podjęcia starań w powiatowym zespole ds. orzekania o niepełnosprawności do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli, stan jego zdrowia jest na tyle zły lub stale pogarsza się. Stosowne orzeczenie nie może być zastąpione domniemaniem, że stan zdrowia L. L. jest na tyle zły, że wyklucza sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o merytoryczne rozpatrzenie jej odwołania co do istoty sprawy i w konsekwencji przyznania jej wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku. Uzasadniając powyższe skarżąca wskazała, że sprawuje opiekę nad matką, gdyż stan jej zdrowia nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie. Wobec powyższego nie może podjąć zatrudnienia, a brak jest innej osoby, która mogłaby sprawować opiekę nad jej matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z 3 października 2022 r. nr SKO.4115.735.2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO uznało, że poza sporem pozostaje fakt, że mąż T. L. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podał, że art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało, gdyż to na małżonku ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej żony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A. D. zaskarżając ww. decyzję Kolegium w całości, zarzucając jej niezgodność z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), niezgodność z zasadą ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP), niezgodność z zasadą równości obywatela wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), niezgodność z zasadą dobra rodziny (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), a także niezgodność z zasadami współżycia społecznego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że organy orzekające w sprawie opierały się na obowiązującej przesłance wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie skarżącej ww. przepis jest niezgodny z art. 2, art. 18, art. 32, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, a także niezgodny z zasadami współżycia społecznego. Skarżąca podała, że jej matka jest bardzo schorowana, przez co wymaga stałej opieki, podawania leków, pomocy przy toalecie. Podała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe rodziców, wykonuje wszystkie czynności domowe, takie jak: pranie, sprzątanie, sporządzanie posiłków i zawozi rodziców do lekarza. Skarżąca wyjaśniła, że pomaga nie tylko matce, ale również ojcu, gdyż posiada on umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednak sam ma problemy zdrowotne i wymaga stałej opieki. Nie jest w stanie pomagać swojej żonie, nie może sprostać prostym czynnościom domowym. Skarżąca wskazała, że posiada własną rodzinę, tj. męża i dwoje dzieci i była zmuszona zrezygnować z pracy zarobkowej, gdyż nie była w stanie wszystkiego pogodzić. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja, jak również decyzja Organu I instancji odpowiadają prawu. Skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem jej matki, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Jednak nie było również kwestionowane, że matka Skarżącej, będąca osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Zasadniczym przedmiotem sporu było wiec zagadnienie, czy w takiej sytuacji dopuszczalne jest przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe zagadnienie, po długotrwałym okresie rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnym, zostało ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W powyższym orzeczeniu w tezie drugiej jednoznacznie przyjęto, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Skoro zatem w sprawie której dotyczy skarga, niepełnosprawna w stopniu znacznym matka Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż (ojciec Skarżącej) takim stopniem niepełnosprawności się nie legitymuje (posiadając jedynie stopnień umiarkowany), to w świetle przytoczonej wyżej tezy przedmiotowej uchwały należało przyjąć, że Skarżącej w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką właśnie ze względu na zaistnienie negatywnej przesłanki w postaci braku posiadania przez jej ojca (męża matki) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak m.in. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r. II GSK 3773/17, z 12 lutego 2019 r. I FSK 116/17 i z 8 listopada 2017 r. II OSK 378/16). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Wyjątkiem od zasady związania sądu administracyjnego uchwałą podjętą przez NSA i odstąpienia od stanowiska w niej wyrażonego jest przedstawienie powstałego zagadnienia prawnego do ponownego rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA, niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł ku temu podstaw prawnych. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 269 § 1 P.p.s.a., był zobowiązany oddalić skargę.