II SA/Rz 1634/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku H. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. H. R. po wniesieniu skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu powołał się na złą sytuację materialną, wskazując, że uzyskiwane przez niego i żonę środki pieniężne (emerytury w wysokości 1140 i 1340 zł) wystarczają jedynie w ograniczonym zakresie na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb, zaś konieczność dokonania innych wydatków może spowodować brak środków na życie. Zajmowany przez nich dom o pow. 60 m² (położony na 13-arowej działce) stanowi współwłasność żony oraz zamieszkujących oddzielnie osób trzecich. Wnioskodawca posiada samochód m-ki Renault Laguna o wartości ok. 3 tys. zł. Jako ponoszone w skali miesiąca wydatki wykazał spłatę kredytu – 220 zł, opłaty za media – 870 zł, koszty leczenia – 380 zł, koszty ubezpieczeń – 100 zł a także kwartalne opłaty za wywóz śmieci oraz podatek od nieruchomości – 48 i 50 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia skarżący wyjaśnił, że opłacenie tytułem wpisu od skargi kwoty 200 zł mogłoby skutkować ograniczeniem wydatków na żywność lub uniemożliwić część płatności za media. Średnie miesięczne wydatki za zakup żywności oszacował na 800 zł, informując przy tym, że określone na ok. 870 zł miesięcznie opłaty za tzw. media obejmują wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, telefony i ogrzewanie. Wydatki na utrzymanie i eksploatację samochodu to ok. 300 zł/m-c. Wyjaśnił, że oszacowane we wniosku PPF na 100 zł/m-c koszty ubezpieczeń dotyczą domu i samochodu. Posiadana nieruchomość rolna o pow. 1,03 ha stanowi łąkę i nie przynosi dochodu. Jako załączniki wnioskodawca przedstawił kserokopie harmonogramu spłaty kredytu w A. S.A. (do sierpnia 2016 r.) – rata 137 zł i pożyczki w [...] (do września 2016 r.) – rata 127 zł, wyciągu z rachunku bankowego żony za okres 1 październik – 31 grudzień 2015 r. z ujemnym saldem końcowym 8 zł, faktur za zakup leków dla siebie i żony z 11 stycznia 2016 r. na kwoty 158 i 59 zł, dowodów wpłat: za energię elektryczną, gaz oraz wodę i ścieki (z należnościami za 2-miesięczne okresy rozliczeniowe odpowiednio 170, 93 i 65 zł), usługi tv (50 zł) i telefoniczne (24 i 52 zł), odpady komunalne (48 zł kwartalnie) oraz na rzecz B. S.A. w kwocie 96 zł/m-c. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (radcy prawnego, adwokata) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej warunkowane jest wymogiem wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Prawo pomocy w zakresie całkowitym ma jednak charakter ściśle wyjątkowy i znajduje zastosowanie tylko do osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną (np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób całkowicie pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone), a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2014 r. II FZ 711/14). Ocena sytuacji materialno - finansowej skarżącego nie pozwala na uznanie, że spełnia on tę przesłankę. Wraz z pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym żoną ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, dysponuje też stałymi i do tego nie najniższymi względem dwóch osób dochodami (2480 zł), z których pokrywa wydatki związane z utrzymaniem, leczeniem i regulacją zobowiązań finansowych. W tym okolicznościach złożony wniosek może być rozpoznawany jedynie pod względem przyznania częściowego prawa pomocy (wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny), niemniej i tak dokonana pod tym względem ocena – mimo powoływania się na trudną sytuację materialną i finansową - nie potwierdza jego zasadności, w tym sygnalizowanego zagrożenia dla zabezpieczenia potrzeb żywnościowych czy płatności za tzw. media. Z udzielonych informacji nie wynika w szczególności, by skarżącego dotykał jakikolwiek niedostatek związany z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub by obciążały go jakieś zaległości płatnicze. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że nie chodzi tu o zagrożenie zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, odnoszących się do podstawowych potrzeb, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego co do zasady nie korzystają wydatki na usługi telefoniczne, internetowe, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); tę ostatnią okoliczność potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2014 r. II OZ 671/14, wg którego koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W przypadku skarżącego, sam koszt obsługi zaciągniętych zobowiązań wynosi ponad 360 zł miesięcznie (A. S.A., [...], B.), co w połączeniu z kwotą ok. 300 zł wydatkowaną na utrzymanie samochodu, daje dostatecznie duże fundusze na pokrycie kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za pożądany. Niezależnie od tego, nasuwają się inne zastrzeżenia co do udzielonych przez skarżącego informacji. Suma wszystkich deklarowanych kwotowo miesięcznych wydatków: żywność – 800 zł, media: energia elektryczna, gaz, woda i kanalizacja, telefony, ogrzewanie – 870 zł, leczenie – 380 zł, utrzymanie samochodu – 300 zł, ubezpieczenia domu i samochodu – 100 zł, kredyt i pożyczka – 264 zł, B. S.A. – 96 zł oraz rozliczonych do tego okresu kwartalnych wydatków za śmieci – 48 zł i podatek od nieruchomości – 50 zł, daje kwotę 2842 zł, a więc ponad 360 zł wyższą niż dochody; jest to w oczywisty sposób niemożliwe i świadczy bądź o zaniżeniu uzyskiwanych dochodów, bądź o zawyżeniu ponoszonych wydatków celem uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia co do złożonego wniosku. Tę drugą opcję pośrednio potwierdza analiza przedłożonych rachunków /faktur, wg której średnia wysokość miesięcznych należności za energię elektryczną, gaz, wodę i ścieki, odpady komunalne i usługi telefoniczne daje kwotę ok. 420 zł. Oznaczałoby to wydatki na ogrzewanie domu na poziomie ok. 450 zł miesięcznie, co względem jego powierzchni (60 m²) wydaje się kwotą stosunkowo wysoką, przy czym wydatki na ten cel nie zostały w żaden sposób wykazane ani uprawdopodobnione. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności przyznania prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości. Na korzyść osoby wnioskującej nie mogą być interpretowane informacje wykazujące wzajemną sprzeczność lub nazbyt ogólnikowe. Na równi z tym kwalifikowany jest brak ich udzielenia lub przedstawienia żądanych dokumentów źródłowych; w przypadku wnioskodawcy dotyczy to braku wykazania sposobu wykorzystania środków finansowych pochodzących z zaciągniętego kredytu /pożyczki (uniemożliwia to ustalenie ich ewentualnego związku z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych) oraz nieprzedłożenia wyciągów z jego rachunku bankowego, co bezpośrednio rzutuje na ocenę kondycji finansowej. W kontekście powyższego nie stwierdzono związku między jednorazowym poniesieniem przez skarżącego całości kosztów postępowania sądowego, a zagrożeniem podstaw egzystencji jego i żony. Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Przepisy tej ustawy nie statuują także obowiązku działania stron przed sądem przez fachowych pełnomocników, a sąd administracyjny bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. W tej sytuacji, skarżący uznając potrzebę ustanowienia pełnomocnika, analogicznie do kosztów sądowych, powinien we własnym zakresie wygospodarować na to środki. Z przedstawionych przyczyn, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.