II SA/Rz 1646/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r. odmawiającego zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1646/15 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2016 r. oddalił skargę E. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej wydaną w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Na powyższe orzeczenie E. M. – zastępowana przez pełnomocnika adw. A. K. złożyła skargę kasacyjną. Jednocześnie zawnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2016 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 4 stycznia 2016 r. Wyjaśnił, że dokonując porównania informacji przedstawionych przez skarżącą przy poprzednim oraz obecnym wniosku stwierdzono, że wprawdzie doszło do pewnych zmian w tym zakresie, jednak nie wskazują one na potrzebę dokonania modyfikacji zapadłego wobec strony orzeczenia dotyczącego prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła E. M. wskazując, że zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym (obecnie skarżąca ma uiścić wpis od skargi kasacyjnej) "nie było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe, ale znacznie utrudnione". Aktualnie zarabia mniej a zatem jej sytuacja materialna uległa zmianie. Posiadane środki majątkowe są skromne a uiszczenie kosztów sądowych w pełnej kwocie spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotowy wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych – art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. taki wniosek może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. Zaznaczenia wymaga jednakże, że stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przy czym zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, które to są relewantne dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 17.03.2009 r., sygn. akt II GZ 51/09). Wynika z tego, że aby Sąd mógł zmienić swoje poprzednie rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy, strona winna wykazać, że jej sytuacja majątkowa, w stosunku do tej, jaka stanowiła podstawę postanowienia z 4 stycznia 2016 r. uległa pogorszeniu. Zatem powinna ona konkretnie wskazać, jakiej wysokości dochody uzyskuje strona, jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (opłaty za media, wyżywienie, odzież) itd. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2016 r. odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Obecnie wniosek skarżącej dotyczy także zwolnienia od kosztów sądowych. Dlatego też rozstrzygając w jego przedmiocie referendarz sądowy prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. w zw. z art. 167a § 1 P.p.s.a. Po myśli drugiej z powołanych regulacji do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego wydziału oraz postanowień sądu. Zgodnie z pierwszym z wymienionych przepisów, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Aby więc możliwa była wskazana w tym unormowaniu modyfikacja orzeczenia, musi dojść do zmiany okoliczności, które stanowiły podstawę podjęcia określonego rozstrzygnięcia. W wypadku prawa pomocy chodzi o takie okoliczności, które odnoszą się do stanu rodzinnego, dochodowego lub majątkowego strony. Z uzyskanych informacji wynika, że wnioskodawczyni uzyskuje emeryturę w wysokości 1382 zł. Prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie przynosi ona jakiegokolwiek dochodu. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu syna (75m2). Comiesięczne wydatki skarżącej to: wyżywienie: 450 – 550 zł, odzież: 120 zł, gaz: 250 zł, prąd: 100 zł, woda: 60 zł, wywóz nieczystości: 30 zł, leczenie: 200 zł. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Wpis od skargi uiścił za nią syn. Wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni wskazuje na dzień [...] listopada 2016 r. saldo wynoszące 8,60 zł. Natomiast z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2016 r. wynika podstawa opodatkowania wynosząca w poszczególnych wymienionych miesiącach: 15 654 zł, 11 559 zł i 10 575 zł. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo zauważył, że w porównaniu z informacjami zawartymi w poprzednim wniosku obecnie sytuacja materialna skarżącej uległa pogorszeniu (obecnie pobiera emeryturę w wysokości 1382 zł, poprzednio 1681,66 zł). Jednakże, jak wskazała sama wnioskodawczyni, nie można nie zauważyć, że także i jej wydatki uległy zmniejszeniu. Mimo twierdzeń, że prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, skarżąca nadal tę działalność kontynuuje, a dołączone deklaracje dla podatku od towarów i usług wskazują na obrót po kilkanaście tysięcy złotych miesięcznie. Skarżąca nie powołała jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia z dnia 4 stycznia 2016 r., powieliła okoliczności wskazywane na wcześniejszych etapach postępowania. Z dostępnych informacji nie wynika, by sytuacja rodzinna uległa zmianie. Natomiast co już wyżej podkreślono mimo pobierania niższej emerytury o ok. 300 zł, ponoszone wydatki związane z utrzymaniem domu i siebie także uległy zmniejszeniu o ww. kwotę. Średnie comiesięczne wydatki wynoszą ok. 1260 zł a zatem skarżącej pozostaje kwota ok. 100 zł, która może być przeznaczona na koszt sądowe. Skarżąca może także liczyć na pomoc rodziny, która opłaciła koszty jej reprezentacji przez fachowego pełnomocnika oraz koszty opłaty sądowej od skargi. W tych okolicznościach sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio wydanego postanowienia referendarza sądowego i przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem spraw sądowych na ogół podatników. Mając na uwadze powyższe, tut. Sąd działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 165 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.