II SA/Rz 1712/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych - postanawia - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 1712/16. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2017 r. M. C. odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia 14 lutego 2017 r. Postanowieniem z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt II OZ 256/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. C. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z dnia 13 grudnia 2016 r. wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 zł. Z kolei tut. Sąd postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. odrzucił zażalenie skarżącej na wskazane wyżej orzeczenie z dnia 14 lutego 2017 r. Wówczas M. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jej sytuacja życiowa i materialna uległa pogorszeniu. Wskazała na przewlekłą chorobę ojca, jak też własny zły stan zdrowia. Podkreśliła, że uzyskiwane przez nich świadczenia emerytalne w wysokości 1076,71 zł i 1435,06 zł to jedyne źródła dochodu. Przeznaczane są one na "codzienne życie – zakup żywności, lekarstw, opłatę rachunków". Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów; ziemia leży odłogiem i nikt nie jest nawet zainteresowany dzierżawą bez konieczności uiszczania związanego z tym czynszu. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Stanowi tak art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Z mocy z kolei brzmienia art. 167a § 1 P.p.s.a., do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu. Mając więc na względzie powołane przepisy oraz fakt, iż M. C. ubiegała się już w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a żądanie to zostało rozpoznane negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r., obecnie złożony wniosek w tym samym zakresie rozpoznano w trybie powołanego art. 165 P.p.s.a. Do dokonania modyfikacji dotychczas zapadłego w danej kwestii orzeczenia wymaga on zaistnienia zmiany okoliczności sprawy, przy czym nie chodzi tutaj o wszystkie okoliczności, lecz tylko te, które są istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia, którego sprawa dotyczy. W sytuacji, kiedy przedmiotem wydanego w sprawie orzeczenia jest prawo pomocy, zmiana, do której odwołuje się wskazany art. 165 P.p.s.a. musi odnosić się do kwestii przesądzających o zasadności wniosku w tym przedmiocie. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanką przyznania częściowego prawa pomocy, a więc np. dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zmiana okoliczności sprawy, o której mowa w art. 165 P.p.s.a. musi odnosić się do sytuacji rodzinnej, dochodowej bądź majątkowej strony. Przyczyną, dla której odmówiono uwzględnienia pierwszego z żądań strony był fakt nieczynienia przez nią użytku z posiadanej nieruchomości rolnej oraz wynik porównania dochodów i wydatków rodziny skarżącej wskazujący na nadwyżkę tych pierwszych wynoszącą ok. 700 zł, którą to kwotę uznano za adekwatną do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W aktualnie złożonym wniosku M. C. podała inne dane. Wskazują one mianowicie na wzrost w zasadzie wszystkich jej wydatków tj. te na żywność uległy zwiększeniu o 200 zł, na lekarstwa o ok. 150 zł, na media o ok. 200 zł, "naprawę i remonty" o 50 zł, zaś "inne wydatki" o ok. 90 zł. Należy jednak zwrócić uwagę, że oprócz uzasadnienia tego wzrostu w odniesieniu do lekarstw (pogorszenie stanu zdrowia skarżącej i jej ojca) wnioskodawczyni nie umotywowała zmiany w zakresie pozostałych potrzeb. Poza tym, nadal dochody strony są wyższe niż deklarowane przez nią wydatki, z tym że obecnie nadwyżka ta wynosi ok. 180 zł. Nie może też umknąć uwadze, że skarżąca nadal jest właścicielką nieruchomości rolnej i to o dość dużej powierzchni (3 ha). Wprawdzie twierdzi ona, że nikt nie jest zainteresowany dzierżawą czy nabyciem tej nieruchomości, ale dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy zasadnicze znaczenie ma sam fakt posiadania takiego majątku, który wyklucza skarżącą z grona osób ubogich, do których adresowana jest instytucja prawa pomocy. Zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie (w sytuacji braku środków na pokrycie stosownych należności). Prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22.01.2015 r. I OZ 21/15, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem powyższe na uwadze orzeczono o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r., które odmawiało zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. M. C. nie wykazała bowiem, by uiszczenie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie skutkowało powstaniem uszczerbku w utrzymaniu tak jej, jak i jej ojca. Należy przy tym podkreślić, że tylko niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wskutek pokrycia kosztów sądowych mogłaby stanowić podstawę do uwzględnienia żądania strony w zakresie prawa pomocy. Norma zawarta w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie odnosi się więc do potrzeb nie związanych z egzystencją. Do wydatków koniecznych w rozumieniu tego przepisu trudno zaliczyć w przypadku wnioskodawczyni te na telefon czy naprawę i remonty. Dlatego odmówiono zmiany postanowienia odmawiającego zwolnienia M. C. od kosztów sądowych, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 165, art. 167a § 1, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.