II SA/Rz 172/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata D. G. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...], orzekającą o wymeldowaniu R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. z pobytu stałego w miejscowości [...], gmina [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm. – powoływanej dalej jako "ustawa"). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że w dniu [...] września 2013 r. Wójt Gminy [...] wszczął z urzędu postępowanie o wymeldowanie R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. z pobytu stałego w miejscowości [...], gmina [...]. Pierwszą w sprawie decyzję Wójt Gminy [...] wydał w dniu [...] stycznia 2014 r. ([...]), orzekając o wymeldowaniu wyżej wymienionych z pobytu stałego z miejscowości [...], gmina [...]. Wskazano, że dom położony w miejscowości [...], nie jest już miejscem, gdzie R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. koncentrują swoje interesy życiowe. Osoby te nie przebywają w ww. domu, w związku z czym słuszne jest wydanie decyzji o ich wymeldowaniu. Na skutek złożonego odwołania powyższa decyzja w administracyjnym toku instancji została uchylona mocą decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r. ([...]), a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, że nie ustalono jaki podmiot jest właścicielem nieruchomości i będącego jej częścią składową budynku. W ocenie Wojewody decyzja organu I instancji była przedwczesna, nie wyjaśniono bowiem dostatecznie stanu faktycznego sprawy, a dowody zostały przeprowadzone z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Słuszność stanowiska organu odwoławczego potwierdził Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 7 maja 2015 r. sygn. II SA/Rz 15/15 oddalił skargę H. S. na decyzję Wojewody z [...] lutego 2014 r. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. z pobytu stałego z lokalu w [...], gmina [...]. W uzasadnieniu wskazał, że sprawa rozpoznawana była pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienia obowiązku wymeldowania oraz ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. Organ podniósł, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, uzupełnionego zeznaniami wynika, że ww. nie mieszkają w budynku w [...]. Wyprowadzili się z niego dobrowolnie, zabierając rzeczy osobiste i od momentu wyprowadzki nie powracali do niego. Twierdzą, że nieruchomość w [...] jest ich własnością, jednak nie przedstawili na tę okoliczność żadnych dowodów. Od tej decyzji odwołanie złożyli H. S. i odrębnym pismem R. S., M. S., E. S., W. S. H. S. podniósł, że nie zgadza się na wymeldowanie. Dom jest jego własnością, został wybudowany "ciężką pracą". R. S., M. S., E. S., W. S. zawnioskowali o zmianę decyzji i nieorzekanie o ich wymeldowaniu, ewentualnie jej uchylenie. Podnieśli, że nie mieli zamiaru opuszczenia miejsca zameldowania na stałe. Fakt czasowego przebywania w S., nie daje podstaw do uznania, że mieli zamiar opuszczenia miejscowości [...]. Zarzucili naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy poprzez nieuzasadnione i bezpodstawne przyjęcie, że nie posiadają stałego pobytu w miejscowości [...] i nie mają zamiaru stałego przebywania w tym miejscu. Zgromadzony materiał dowodowy, w tym zeznania przeczy powyższej tezie. Zarzucili także naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 7, art. 77, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i niewskazanie dlaczego odmówiono wiarygodności zeznaniom uczestników. Zarzucili także naruszenie art. 7, art. 8, art. 87 ust. 1, art. 10, art. 30, art. 31 ust. 1-3, art. 65 Konstytucji RP. Wojewoda, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy cytując treść przepisu art. 15 ust. 2 ustawy, wskazał, że w okolicznościach sprawy istotne znaczenie ma, czy doszło do faktycznego opuszczenia lokalu przez osobę, a jeżeli tak, to jakie były okoliczności opuszczenia (dobrowolne czy pod przymusem) i jaki ma ono charakter (trwały czy czasowy). Wojewoda wskazał, że organ I instancji należycie, zgodnie z przepisami K.p.a. ustalił stan faktyczny, zapewnił stronom czynny udział w postępowaniu i prawidłowo ustalił, że R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. opuścili przedmiotowy lokal w [...]. Dokonana przez organ I instancji ocena nie narusza art. 80 K.p.a., jest logiczna, nie nosi cech dowolności, jest przekonująca i odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że R. S., H. S., M. S., E. S. i W. S. nie mieszkają w budynku w [...], wyprowadzili się z niego dobrowolnie, zabierając rzeczy osobiste. Od momentu wyprowadzki nie powracali do niego, by w nim zamieszkać. H. S. zeznał do protokołu, że od 6 lat mieszka w wynajętym mieszkaniu w K. W [...] zostawił swoje rzeczy osobiste i meble. Sprawa o zwrot majątku toczy się w Ministerstwie Rolnictwa. E. S. zeznała, że jej życie osobiste toczy się w S. przy ul. [...], tam posiada swoje rzeczy osobiste. Zeznała, że nie mieszkała w [...], lecz stale przyjeżdżała na wakacje, ferie i weekendy z rodziną. M. S. zeznała, że od 2001 r. zamieszkuje w S. przy ul. [...], tam posiada rzeczy osobiste. R. S. zeznała, że w S. mieszka od 10 lat, wcześniej mieszkała w K. od 1999 r. Wyjaśniła nadto, że H. S. opuścił miejsce zamieszkania w [...] w 1989 r., kiedy wyjechał do pracy do K. M. S. wyprowadziła się w 1990 r. do P. kiedy wyszła za mąż i zamieszkała u teściowej. W. S. zeznał, że w S. mieszka od 2001 r., obecnie mieszka w L. ze swoją dziewczyną. Organ wskazał, że fakt zamieszkiwania R. S., M. S., E. S. i W. S. w S. przy ul. [...] potwierdziły przeprowadzone oględziny tego lokalu w dniu [...] czerwca 2014 r. Fakt zamieszkiwania w tym lokalu od 10 lat potwierdziła J. M. Wojewoda podniósł także, że z protokołu komisyjnego otwarcia budynku w [...] z dnia [...] marca 2014 r., usytuowanego na działce nr 303 wynika, że budynek jest niezamieszkały i jest w złym stanie technicznym. Organ odwoławczy wskazał, że wbrew twierdzeniom stron, iż nieruchomość w [...] jest ich własnością z akt sprawy wynika, że działka nr 303 w miejscowości S. na której usytuowany jest budynek mieszkalny nr [...] wpisana jest do KW nr [...], a jako właściciel figuruje [...]. Na mocy prawomocnej decyzji Wojewody [...] z [...] września 1996 r. nr [...] Gmina [...] nabyła z mocy prawa nieodpłatnie własność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów wsi [...] jako nr 303 o pow. 0,38ha, 330 o pow. 0,26ha. Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. ([...]) odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] maja 1964 r. ([...]) oraz wydanego do niej zaświadczenia z [...] marca 1965 r. ([...]) w części dotyczącej obecnych działek nr 303, 309 i 330 o łącznej pow. 3,95 ha, położonych we wsi S., gmina [...], powiat [...]. Od tej decyzji H. S. złożył odwołanie, które nie zostało rozpatrzone. W tak ustalonych okolicznościach Wojewoda uznał, że fakt niezamieszkiwania przez odwołujących się w przedmiotowym lokalu uzasadnia wydanie decyzji o ich wymeldowaniu. Podkreślił przy tym, że sami odwołujący ograniczyli się jedynie do słownego wyrażenia chęci powrotu do niego, bez jakichkolwiek działań zmierzających do realizacji tej woli. Nadto w lokalu tym nie realizują żadnych z funkcji życiowych, tj. nie nocują, nie spożywają posiłków, nie przechowują rzeczy codziennego użytku, nie wypoczywają. Funkcje te ww. realizują poza miejscem stałego pobytu w [...] od wielu lat. Subiektywny zamiar powrotu do lokalu nie jest wystarczający dla utrzymania meldunku stałego w ww. lokalu. Organ zaznaczył także, że podnoszona okoliczność czasowego zameldowania w innym miejscu nie uniemożliwia uznania, że nastąpiło trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu, a tym samym nie uniemożliwia wymeldowania z pobytu stałego. Wojewoda dodał, że w kwestiach własności lokalu właściwym jest sąd powszechny. Organ nie dopatrzył się również podnoszonych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego i przepisów Konstytucji RP. Skargę na powyższą decyzję złożył H. S. oraz odrębnym pismem R. S., M. S., E. S. i W. S.. H. S. kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i zawnioskował o uchylenie decyzji Wojewody oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania toczącego się przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w [...] z [...] maja 1964 r. oraz zaświadczenia z [...] marca 1965 r. W uzasadnieniu podkreślił, że nie opuścił dobrowolnie i trwale miejsca zamieszkania, zmusiła go do tego "konieczność pracy w zawodzie na delegacjach zagranicznych". Podkreślił, że dom w [...] stanowi jego i jego rodziny własność a Gmina [...] uzurpuje sobie prawo do tej nieruchomości. Dom wybudowali jego rodzice R. S. i B. S. a nieruchomość rolna stanowiła własność jego dziadka P. S. W domu pozostawił przedmioty będące jego własnością. Natomiast R. S., M. S., E. S. i W. S. podtrzymując argumentację odwołania zarzucili naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy poprzez nieuzasadnione i bezpodstawne przyjęcie, że opuścili miejsce stałego pobytu i że opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny; naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 3 K.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i niewskazanie dlaczego odmówiono wiarygodności zeznaniom uczestników. Zarzucili także naruszenie art. 7, art. 8, art. 87 ust. 1, art. 10, art. 30, art. 31 ust. 1-3, art. 65 Konstytucji RP. Zawnioskowali o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie zawieszenie postępowania do czasu zakończenia toczącego się przez Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji PRN w [...]., gdyż dotyczy ono przedmiotowej działki i budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu podkreślili swój emocjonalny związek z [...], zaprzeczyli jakoby dobrowolnie opuścili ww. miejsce. Do domu, który był zamknięty posiadają klucze, budynek mieszkalny został ubezpieczony. Wydana decyzja powoduje, że są obywatelami polskimi bez stałego miejsca pobytu, co jest sprzeczne z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreślili, że nie mieli zamiaru opuszczania miejscowości [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji. Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 172/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę M. S., E. S. i W. S., natomiast prawomocnym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. j.w. skargę H. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga R. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt (tu decyzja) nie narusza prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu (z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach). Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiła ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej "ustawa". Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy na osobie, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące spoczywa obowiązek wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku zaś zaniechania tego obowiązku, stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu – decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego. Decyzja taka ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Opuszczenie miejsca stałego pobytu ma miejsce wtedy, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Trzeba również wskazać, że na gruncie cyt. wyżej art. 15 ust. 2 ustawy w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, iż pod pojęciem "opuszczenia" lokalu należy rozumieć takie jego opuszczenie, które nosi znamiona dobrowolności i trwałości. Znaczenie tych pojęć dobrowolności i trwałości ocenia się jednak mając na uwadze okoliczności konkretnej i indywidualnej sprawy. Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie uleganie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie na pewien okres może być uznawane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2883/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Charakter dobrowolny ma zaś takie opuszczenie lokalu, które wynika z woli danej osoby, a nie jest wynikiem bezprawnych działań lub zachowań innych osób, jednak dla kwestii przyjęcia istnienia lub braku dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego lokalu zameldowania, podstawowe znaczenie ma także okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu, przy jednoczesnym braku aktywności w skutecznym dochodzeniu ochrony prawa do posiadania poprzedniego lokalu, wyrażającej się w niewniesieniu do sądu powszechnego powództwa o przywrócenie utraconego posiadania, na podstawie art. 344 § 2 k.c., co po upływie 1 roku od chwili naruszenia prowadzi do wygaśnięcia tego roszczenia. Zaniechanie jest wyrazem woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie zainteresowana osoba nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania przedmiotowego lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2672/11 i z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1996/11 publ. j.w.). W orzecznictwie przyjmuje się nadto, że nieskorzystanie we właściwym czasie z powództwa posesoryjnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez osobę, która została wbrew swej woli pozbawiona możliwości zajmowania dotychczasowego lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2008 r., II OSK 1426/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wielu przypadkach nawet przymusowe opuszczenie lokalu będzie uzasadniało wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego w tym lokalu, gdyż zostanie spełniona podstawowa przesłanka ustawowa wymeldowania, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego (zob. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r., II OSK 2056/11, Lex nr 1137318). W świetle powyższego, Sąd doszedł do przekonania, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 K.p.a. i postępowanie dowodowe przeprowadzono w sposób określony w art. 75 i nast. K.p.a. Zasadnie organy obu instancji uznały, że R. S. opuściła miejsce pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Fakt nieprzebywania jej pod adresem [...], gm. [...] jest bezsporny i nie jest kwestionowany przez samą skarżącą, która jednocześnie potwierdza okoliczność zamieszkiwania pod innym adresem, tj. przy ul. [...] w [...]. Fakt zamieszkiwania skarżącej w w/w ostatnio lokalu potwierdzają jego oględziny, a także J. M. (sąsiadka) – od 10 lat. Skarżąca wskazała, że w tym lokalu mieszka od 2001 r., z [...] wyjechała w 1999 r. do K., do syna (protokół przesłuchania z dnia [...] czerwca 2014 r.). Powyższe okoliczności świadczą o trwałym opuszczeniu spornego lokalu ([...]) i skoncentrowaniu interesów życiowych skarżącej w innym miejscu. Bezsporne też jest, że skarżąca po opuszczeniu tegoż lokalu nie podejmowała żadnych kroków prawnych celem przywrócenia utraconego posiadania. Tym samym organy orzekające w sprawie trafnie przyjęły, że opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny. Bezzasadnie zarzucono w skardze naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. Wbrew zarzutom, uzasadnienie zaskarżonej decyzji dostatecznie klarownie wyjaśnia motywy podjętego rozstrzygnięcia, co w rezultacie odpowiada wymogom wynikającym z powyższego przepisu. Także podniesione w skardze zarzuty naruszenia szeregu przepisów Konstytucji RP uznać należało za oczywiście nieuzasadnione, nie mogły więc podlegać uwzględnieniu. Reasumując, zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał organom administracji podstawy do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i dlatego Sąd ocenił wydanie decyzji organów obu instancji za zgodne z prawem. Z tych przyczyn i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona. O kosztach pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynność adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).