II SA/Rz 178/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł., II. W pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy. A. K. w terminie do uiszczenia wpisu w wysokości 320 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...], wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z treści tego wniosku, złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, dołączonego do niego kolejnego formularza PPF podpisanego przez jego pełnomocnika - ojca (druk ten uznano za stanowiący uzupełnienie pierwotnego wniosku) oraz załączników wynikało, że: - skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami i 2 uczącymi się siostrami (17 i 19 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 70 m² wraz z zabudowaniami gospodarczymi i nieruchomością rolną o pow. 7,6 ha, a z pojazdów mechanicznych ciągnik rolniczy (rok prod. 1997), 2 samochody Fiat Ducato (z 1994 r. i przeznaczony do złomowania z 1990 r.), Mercedes Benz (1991 r.) oraz Peugeot 405 (1997), - jako jedyne źródło utrzymania rodziny zostało wykazane gospodarstwo rolne ze średnim miesięcznym dochodem 2 514 zł. (wyliczonym ze sprzedaży w 2012 r. trzody chlewnej – 22 219 zł. i otrzymanych dopłat z ARiMR – 7 950 zł.), - jako ponoszone wydatki wykazano zakup żywności – 1000 zł., opłaty za energię elektryczną, gaz, telefony, internet – odpowiednio 198, 70, 150 i 100 zł., wynajem mieszkania dla skarżącego (obecnie studiuje w K., pozostając na utrzymaniu rodziców) i jego siostry – 450 i 250 zł., bilety na dojazdy do szkół – 300 zł., leczenie ortodontyczne i zakup lekarstw – łącznie 510 zł., spłata kredytów (ok. 20 tys. zł.) – 400 zł.; łącznie 3378 zł., Niezależnie od tego koszty utrzymania pojazdów wynoszą miesięcznie: ciągnika – ok. 500 zł., samochodu m-ki Mercedes – ok. 250 zł. i Peugeot – ok. 400 zł., - przedstawione wyciągi z rachunków bankowych i kont ojca skarżącego wykazują ujemne salda odpowiednio w kwocie 3409 zł. (na dzień 18 marca 2012 r.), 520 zł. (na 26 lutego 2013 r.) i 3 tys. zł. (na 18 marca 2013 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (radcy prawnego, adwokata) wchodzi w zakres całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej warunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Ocena warunków materialno - bytowych skarżącego /dokonywana przez pryzmat wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym/ nie pozwala na uznanie, iż spełnia on tę przesłankę i nie będzie w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (obowiązek ich ponoszenia wynika z art. 199 P.p.s.a. i co do zasady obciąża wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody – postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04). Zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie stanowiskiem, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) – tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Skarżący do takich osób niewątpliwie się nie zalicza, wraz z członkami rodziny ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, jego rodzice są właścicielami przynoszącego dochody gospodarstwa rolnego, a także kilku pojazdów mechanicznych. W tej sytuacji wniosek A. K. może podlegać rozpoznaniu jedynie pod względem dopuszczalności przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego); zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. warunkiem tego jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena tej przesłanki prowadzi do uznania celowości zwolnienia skarżącego jedynie od części wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi, tj. w części przenoszącej kwotę 100 zł. (a więc faktycznie zwolnienia z kwoty 220 zł.). Znajduje to m.in. uzasadnienie w tym, że nie posiada on własnych źródeł dochodów, a dla jego rodziców, na których utrzymaniu wraz z pozostałym rodzeństwem pozostaje – finansujących dodatkowo jego wydatki związane z edukacją, przy wykazanych dochodach i obciążeniu całością wydatków na utrzymanie domu i rodziny, opłacenie tego wpisu w pełnej wysokości w krótkim okresie czasu może z oczywistych względów powodować pewne trudności i skutkować koniecznością wyboru, którym niezbędnym potrzebom życiowym przyznać priorytet w ich zaspokojeniu. Przyznanie mu prawa pomocy w tym zakresie jest przy tym o tyle istotne, że opłacenie wpisu od skargi (lub uzyskanie zwolnienia od niego) jest warunkiem nadania sprawie dalszego biegu, a odmowa przyznania prawa pomocy w tej części mogłaby skutecznie pozbawić skarżącego prawa do jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd. Jednocześnie należy uznać, że z analizy udzielonych przez niego informacji nie wynika, aby zasadnym było przyznanie mu prawa pomocy w szerszym, niż w/w zakresie, tj. zwolnienia go od kosztów sądowych w pozostałej części i ustanowienia dla niego radcy prawnego lub adwokata (przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, sąd orzekający w sprawie bierze także z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący faktycznie nie wykazał związanego z poniesieniem kosztów postępowania zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania swojego i rodziny (w tym zakresie za zbyt daleko idące uznano jego twierdzenie, że jednorazowe ich opłacenie skutkowałoby zagrożeniem dla kontynuowania nauki dla niego i siostry). Nie chodzi tu bowiem o uszczerbek jakikolwiek, związany z zagrożeniem zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz odnoszący się wyłącznie do podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu. W tym kontekście, nawet przy wykazywanych ujemnych saldach rachunków bankowych, z pierwszeństwa przed kosztami postępowania co do zasady nie korzystają wydatki na usługi telefoniczne, internetowe, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); ta ostatnia okoliczność znajduje potwierdzenie m. in. w postanowieniu NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12. Wyraźnego podkreślenia wymaga również, że finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych wiąże się z tym, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. W przypadku wnioskodawcy wiąże się to z wyraźnymi rozbieżnościami między wykazywanymi miesięcznymi dochodami (średnio 2514 zł. - wg danych odnoszonych do 2012 r.) a ponoszonymi wydatkami (3378 zł. – koszty wyżywienia i opłat oraz 1150 zł. na utrzymanie pojazdów mechanicznych), przy braku wyjaśnienia, z jakich źródeł pokrywana jest różnica (ok. 2 tys. zł.); nie kompensują jej przychody uzyskane przez skarżącego w 2012 r. z działalności gospodarczej (13 400 zł.), które ponadto zgodnie z treścią skargi zostały zadysponowane na pokrycie zobowiązań ubezpieczeniowo – podatkowych oraz opłacenie studiów skarżącego. W tych okolicznościach, stwierdzając brak uzasadnionych podstaw do wyłączenia względem skarżącego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania w zakresie nie objętym przyznanym zwolnieniem, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.