II SA/Rz 224/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Robert Sawuła NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] orzekającą o braku podstaw do stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej – przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 w zw. z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). Z uzasadnienia i akt administracyjnych wynika, że pismem z dnia [...] kwietnia 2008 roku Szpital Specjalistyczny w J. zwrócił się do Okręgowego Inspektora Pracy w K. ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej u A. K. Jako rodzaj narażenia zawodowego, podano "narażenie na nadmierny wysiłek głosowy". Dnia [...] kwietnia 2008 r. A. K. został skierowany na badania celem rozpoznania choroby zawodowej. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że A. K. pozostawał w zatrudnieniu w okresie od 1 września 1981 r. do 24 listopada 2006 r. w Szkole Podstawowej w D. W trakcie wykonywania pracy był narażony na nadmierny wysiłek głosowy. W podanym okresie A. K. zajmował następujące stanowiska: – od [...] września 1981 r. do [...] sierpnia 1992 r. pracował na stanowisku nauczyciela przedmiotów różnych, tj. techniki, biologii, wychowania obywatelskiego, wychowania fizycznego, przysposobienia obronnego, pracy techniki, języka polskiego, geografii, plastyki, chemii, prowadził godziny wychowawcze, szkolne kółko sportowe; – od [...] września 1992 r. do [...] sierpnia 1997 r. był dyrektorem szkoły i nauczał biologii oraz techniki; – od [...] września 1997 r. do [...] listopada 2006 r. pracował na stanowisku nauczyciela i prowadził zajęcia z biologii, wychowania fizycznego, techniki, plastyki. A. K. pracował w klasach od IV do VIII w godzinach etatowych, a także w godzinach ponadwymiarowych. Liczba uczniów w klasach wynosiła średnio 10 osób. Praca w klasach łączonych zwiększała wysiłek głosowy. Wykonywanie zawodu polegało na teoretycznym omawianiu zagadnień zawiązanych z danym przedmiotem, a w przypadku zajęć z wychowania fizycznego na demonstrowaniu wykonywanych ćwiczeń. Badania profilaktyczne A. K. wykonywał w Poradni Medycyny Pracy oraz Centrum Zdrowia Dr M. s.c. NZOZ w J. Badania wykonywano w latach 1998, 2000 oraz 2003. W ich wyniku każdorazowo wydawano zaświadczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela. Zainteresowany od 1995 roku leczy się w poradni laryngologicznej, a od 2007 roku w poradni foniatrycznej. W latach 1995/1996 korzystał z urlopu dla poratowania zdrowia ze wskazań laryngologicznych. W wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R orzeczeniu z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] ww. jednostka stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u A. K. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. Stwierdzono wprawdzie, że A. K. cierpi na przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani typu prostego i związku z tym schorzeniem leczy się laryngologicznie od 1995 roku, niemniej nie jest to jednostka chorobowa wymieniona w wykazie chorób zawodowych. U zainteresowanego nie stwierdzono zmian organicznych typowych dla wieloletniego wysiłku głosowego, zatem nie było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu. W ponownym badaniu przeprowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy w Ł., jednostka ta orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] podtrzymała stanowisko WOMP w R. - nie stwierdzając choroby zawodowej. Nie stwierdzono zmian organicznych krtani właściwych dla wieloletniego nadmiernego wysiłku głosowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny nie stwierdził u A. K. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w poz. 15 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Odwołanie od tej decyzji złożył A. K. Po jego rozpoznaniu Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] stycznia 2010 roku, nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że mimo niekwestionowanego narażenia A. K. na nadmierny wysiłek głosu w okresie pracy zawodowej, nie doszło do zmian organicznych krtani, które byłyby właściwe dla choroby zawodowej, wskazanej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie są jednoznaczne. Sporządzono je przez wyspecjalizowane i właściwe podmioty, po przeprowadzeniu stosownych badań, a zawarte w nich wnioski wyjaśniono w sposób logiczny i spójny. Na skutek skargi A. K., decyzja ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 265/10 uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2009 r. Sąd wskazał, że organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Z treści § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie wynika, że orzeczenie lekarskie oraz formularz oceny narażenia zawodowego są jedynymi środkami dowodowymi w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. W okolicznościach sprawy organy obu instancji, pomimo że potwierdzały fakt wieloletniego leczenia się skarżącego w poradni laryngologicznej oraz foniatrycznej, w ogóle nie odniosły się do zgromadzonej z tego procesu dokumentacji medycznej. Zarówno ze skargi, jak i z oświadczenia złożonego przez A. K. na rozprawie wynikało, że dokumentacja ta była przez niego okazywana w toku postępowania, jednakże organy nie wzięły jej pod uwagę. W decyzjach organów obu instancji brakuje odniesienia się do zaświadczeń lekarskich z czerwca 1995 roku oraz z listopada 2009 roku, jak również do informacji dla lekarza kierującego z grudnia 2007 roku. Z materiału zgromadzonego w sprawie nie sposób wywieść, czy dokumenty te dotyczą okoliczności istotnych dla sprawy, a jeżeli tak, to czy potwierdzają kierunek rozstrzygnięcia organów obu instancji. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej – przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat – wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Organ powołując się na wydane przez biegłych opinie z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] oraz z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], podał, że realizując wytyczne WSA w Rzeszowie zwrócił się do biegłych WOPM o analizę zgromadzonej w postępowaniu uzupełniającym dokumentacji medycznej m. in. z leczenia w Poradni laryngologicznej w J. W orzeczeniu lekarskim uzupełniającym nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. podano, że nadesłana dokumentacja nie wnosi istotnych szczegółów do rozpatrywanej sprawy. Wprawdzie w odpisie kart chorobowej Poradni Foniatrycznej z 2007 r., znajdują się adnotacje o istnieniu patologii w zakresie krtani, jednak badania obiektywne w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia (WOMP w R. i IMP w Ł.i) nie potwierdzają istnienia opisywanej patologii. Rozpoznano przewlekłe proste zapalenie błony śluzowej krtani. Nie rozpoznano obecności zmian organicznych w obrębie krtani typowych dla wieloletniego narażenia na nadmierny wysiłek głosowy, co jest warunkiem niezbędnym dla rozpoznania choroby zawodowej. Podniesiono, że ocena stanu krtani, dokonana w Poradni Foniatrycznej w 2007 r. nie ma znaczenia dla postępowania diagnostyczno – orzeczniczego. Powyższe orzeczenia oraz przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne w ocenie organu dają podstawę do stwierdzenia braku podstaw do stwierdzenia u A. K. choroby zawodowej – przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. W odwołaniu od tej decyzji A. K. zarzucił obrazę art. 104 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku z nierozpoznaniem istoty sprawy i powtórzeniem ustaleń organu I instancji w ślad za poprzednią decyzją z dnia 20 listopada 2009 r., naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wobec braku odniesienia się przez organ do pisma odwołującego z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz pominięcie wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 14 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Rz 265/10. A. K. wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Za dowolne odwołujący uznał przyjęcie przez organ, że leczy się on w Poradni Foniatrycznej dopiero od 2007 r., podczas gdy pozostaje on w leczeniu od 1995 r. Po uzupełnieniu zebranego materiału dowodowego, poprzez uzyskanie wyjaśnienia od biegłych WOMP w R. jaka dokumentacja lekarska była analizowana przy wydawaniu opinii i czy biegli wzięli pod uwagę wskazywaną przez A. K. dokumentacje medyczną, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W pierwszej kolejności organ przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wskazał na udzieloną przez biegłych odpowiedź, będącą wyjaśnieniem uwag i zarzutów stawianych przez A. K. w piśmie z dnia [...] czerwca 2011 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawach o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji stwierdzić musi wystąpienie następujących trzech przesłanek: strona w środowisku pracy narażona była na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony chorobę w sensie medycznym i ustalony zostanie związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą strony. Przy czym wszystkie z ww. przesłanek muszą zostać spełnione. W tego rodzaju sprawach organ wydając decyzję opiera się na dowodzie z opinii biegłych, z którymi nie może polemizować, w zakresie w jakim opierają się na specjalistycznej wiedzy. Ustalenie występowania choroby w sensie medycznym należy do biegłych. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził niewątpliwie narażenie strony na czynnik w środowisku pracy, w granicach przekraczających najwyższe dopuszczalne normy. Brak jest natomiast przesłanki pozytywnego rozpatrzenia sprawy przez biegłych w sensie medycznym. A. K. nie cierpi na przewlekłą chorobę narządu głosu spowodowaną nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat. Wprawdzie wysiłek głosowy trwał ponad 15 lat, jednak w sensie medycznym nie jest on objawowy w postaci, co wynika wprost z opinii orzekających w sprawie biegłych. Orzeczenia lekarskie, spełniają wszelkie warunki formalnoprawne, są spójne, jednoznaczne, logiczne i wyczerpujące. Niedopuszczalnym byłoby rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wbrew rozpoznaniu biegłych. Brak choroby w znaczeniu medycznym powoduje, że organ odwoławczy nie badał zagadnienia wystąpienia związku przyczynowego między narażeniem na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy a schorzeniem. A. K. zaskarżył powyższą decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu, podniósł, że organ nie podjął niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, nie zebrał i nie zbadał całego materiału dowodowego i nie dokonał wszechstronnej jego oceny. Wbrew wskazaniom zawartym w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2010 r. przyjął, że kwestia zaginięcia dokumentacji z leczenia, na którą się powoływał, pozostaje bez znaczenia w sprawie. Podał, że uzupełniające orzeczenie lekarskie wydane zostało z pominięciem dokumentacji medycznej zalegającej w Wojewódzkiej Poradni Foniatrycznej w R., gdzie leczy się od 1995 r. Nie zgodził się z przyjęciem, że ocena krtani skarżącego dokonana w ww. poradni w 2007 r. nie ma znaczenia dla postępowania diagnostyczno – orzeczniczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty łub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz.270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 czerwca 2010 r. sygn. akt II SA/Rz 265/10, a więc zastosowanie ma przepis art. 153 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie bowiem z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W ugruntowanym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, a wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Mając na uwadze powyższe podnieść należy, że we wskazanym prawomocnym wyroku Sąd przyjął, że zgodnie z treścią § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. nr 105, poz. 869/ decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Nie kwestionując w sprawie ustaleń jednostek orzeczniczych Sąd jednak zarzucił orzekającym organom naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieodniesieniu się do faktu wieloletniego leczenia się skarżącego w poradni laryngologicznej i foniatrycznej oraz do zgromadzonej z tego procesu dokumentacji medycznej. Wskazania co do dalszego postępowania zawarte w w/w wyroku zostały przez orzekające ponownie w sprawie organy wykonane, a materiał dowodowy poszerzony został orzeczeniem lekarskim uzupełniającym uprawnionej jednostki orzeczniczej, o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wykazanej w pozycji 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat. W odrębnym piśmie z dnia [...] listopada 2011 r. jednostka orzecznicza stopnia I odniosła się do poszczególnych, wskazanych przez skarżącego dokumentów, w tym również do przywołanych przez Sąd zaświadczeń lekarskich z czerwca 1995 r. i listopada 2009 r. oraz informacji dla lekarza kierującego z grudnia 2007r. Wydając ponownie decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej orzekające w sprawie organy, zgodnie z treścią § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przyjęły, jako podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzeczenia jednostek orzeczniczych obu instancji poszerzone orzeczeniem uzupełniającym oraz dodatkowym uzasadnieniem tego orzeczenia stosownie do treści § 8 ust. 1 i ust 2 rozporządzenia. Stanowisko organów zostało w sposób wyczerpujący uzasadnione, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zaskarżonej decyzji, a więc zalecenia Sądu zawarte w przywołanym wyżej prawomocnym wyroku zostały przez orzekające organy wykonane. Przechodząc zatem do materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia przede wszystkim przytoczyć należy treść art. 235 prim Kodeksu pracy, a który stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych " narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - art. 235 Kodeksu pracy. Wydające orzeczenia jednostki orzecznicze stopnia I i stopnia II jednoznacznie ustaliły, że u skarżącego nie występują guzki głosowe twarde /poz.15 pkt.l załącznika/, jak również nie występują wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych /poz.15 pkt 2/ oraz nie występuje niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią /poz.15 pkt 3/, a więc nie występuje u niego choroba znajdująca się w wykazie chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Stosownie więc do treści § 5 cytowanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. orzeczenia te, wydane przez uprawnione jednostki orzecznicze są wiążące dla orzekających w sprawie organów. Wskazać również należy, że orzeczenia jednostek orzeczniczych są zgodne, spójne i jednoznaczne, a jednostka orzecznicza I stopnia, ustosunkowując się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, odniosła się również, jak wyżej wykazano, do wcześniejszych zaświadczeń i dowodów nie znajdujących, w ich ocenie uzasadnienia medycznego gdyż, jak stwierdzono u skarżącego w wyniku przeprowadzonych badań przewlekłe zapalenie błony śluzowej krtani typu prostego, a które to schorzenie nie jest ujęte w wykazie chorób zawodowych. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wcześniejsze, dokonane w toku leczenia rozpoznania medyczne wskazujące na istnienie choroby zawodowej, a do którego jednostka orzecznicza, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w orzeczeniu, ustosunkowała się i je oceniła, nie może skutkować orzeczeniem choroby zawodowej wbrew aktualnemu stanowi zdrowia. W tym stanie rzeczy nie można zarzucić orzekającym organom naruszenia przepisów prawa zarówno materialnego jak i procesowego, skoro jednostki orzecznicze wydały zgodne orzeczenia, w tym również w zakresie ustaleń medycznych, a dla których nie stanowią przeciwwagi wcześniejsze podejrzenia, rozpoznania czy też informacje, do których jednostka orzecznicza w sposób wyczerpujący odniosła się, a kwestie te zostały w sposób dostateczny zanalizowane w zaskarżonej decyzji. Z tych też powodów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r., poz.270/ orzekł jak w sentencji.