II SA/Rz 243/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. A. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia I. Zwolnić skarżącą od uiszczenia wpisu od skargi, II. W pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. I. A. we wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który – w złożonym następnie na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF - rozszerzyła na ustanowienie radcy prawnego. Wg podanych w nim informacji, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Źródło dochodów stanowią pobierane emerytury w wysokości 850 i 2995 zł. oraz wynagrodzenie za pracę męża 1800 zł. /kwoty brutto/; do wypłaty przypadają odpowiednio kwoty 600, 630 i 1620 zł., co spowodowane jest egzekucją komorniczą. Ponoszone z tych kwot wydatki obejmują czynsz za mieszkanie – 400 zł., opłaty za telefon – 120 zł., gaz - 180 zł. i energię elektryczną – 230 zł., zakup leków – łącznie 830 zł. oraz spłatę rat kredytowych: 130 zł. kredytu odnawialnego oraz "nie niższe niż 1000 zł. miesięcznie" w pozostałych bankach. Ich suma, tj. 2890 zł. nie uwzględnia "pozostałych kosztów, m.in. żywności" i przewyższa dochody (2850 zł.), co powoduje trudności z terminową spłatą rat kredytowych. Wnioskodawczyni nie ma żadnych oszczędności, nie wykazała też posiadania innych wartościowych składników majątkowych /wg treści skargi, od wielu lat nie posiada żadnego pojazdu/. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego, m.in. radcy prawnego) – gdy wykaże, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Art. 199 powołanej ustawy nakłada na strony postępowania obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, co oznacza, że instytucja prawa pomocy – finansowana ze środków publicznych (Skarbu Państwa) – ma charakter zupełnie wyjątkowy i znajduje zastosowanie wyłącznie wobec osób, które z przyczyn przez siebie niezależnych znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej (np. bezdomni, bezrobotni, osoby pozbawione ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy są one bardzo ograniczone), przez co zagrożone jest ich konstytucyjne prawo do sądu. Głównym czynnikiem, na którym skarżąca opiera uzasadnienie wniosku, jest obciążenie spłatą zobowiązań finansowych, zarówno w drodze przymusowej (egzekucja komornicza), jak i dobrowolnej (spłata obciążeń kredytowych). Jak wynika z treści wniosku PPF, aż 1610 zł. podlega zajęciu komorniczemu, wydatki związane ze spłatą kredytów to ok. 1130 zł. Oznacza to, że przy pełnej kwocie dochodów brutto 5645 zł., koszty miesięcznej "obsługi" zadłużenia wynoszą ok. 2740 zł., tj. ok. ich połowy. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwie sądowym stanowiska, spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy i prywatne zobowiązania finansowe nie korzystają w tym zakresie z pierwszeństwa względem ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania; zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13, fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Wyraźnego zwrócenia uwagi w związku z tym wymaga, że skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła, że zaciągnięcie zobowiązań finansowych było obiektywnie niezbędne i wiązało się z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, lub wynikało z innych przyczyn "losowych". Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do wskazanych powyżej przesłanek przyznawania prawa pomocy, ciężar wykazania uzasadniających je okoliczności spoczywa na osobie wnioskującej, która "ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy" – postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r. I FZ 378/13. Z oświadczenia I. A. wynika, że pozostająca po potrąceniach komorniczych do dyspozycji jej i męża kwota 2850 zł. jest niższa od ponoszonych wydatków (2890 zł.), które w dodatku nie uwzględniają "pozostałych kosztów, m.in. żywności". Brak wyjaśnienia, z jakich środków pokrywana jest brakująca kwota /uwzględniając zakup żywności, będzie to dodatkowo co najmniej kilkaset złotych miesięcznie/, nakazuje uznać to oświadczenie jako niewiarygodne, potencjalnie świadcząc np. o zawyżeniu dla potrzeb prawa pomocy ponoszonych wydatków. Nie wyjaśnia tego twierdzenie o nieterminowej spłacie rat kredytowych, sugerujące ich "przesunięcia" w czasie w zależności od bieżących potrzeb i możliwości płatniczych, tym bardziej że wykazane wydatki obejmują stosunkowo wysokie w takiej sytuacji opłaty telefoniczne. W kontekście powyższego skarżąca co do zasady nie kwalifikuje się do udzielenia jej wsparcia w ramach prawa pomocy, gdyż okoliczności na podstawie których jest ono przyznawane nie mogą budzić wątpliwości. Dotyczy to zarówno kosztów sądowych, jak i ustanowienia wnioskowanego pełnomocnika (konieczności występowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowego pełnomocnika - z wyjątkiem wymogu sporządzenia niektórych środków zaskarżenia - nie przewidują normujące go przepisy, a sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa w postępowaniu przed organami administracji). Mimo obiektywnych przesłanek do całkowitej odmowy przyznania prawa pomocy, ponieważ jednak pośrednio treść wniosku PPF rzeczywiście świadczy o nie najlepszej kondycji finansowej wnioskodawczyni i jej męża, za uzasadnione uznano przyznanie skarżącej wyłącznie zwolnienia od należnego od skargi wpisu, co umożliwi rozpoznanie jej skargi i sądową kontrolę zaskarżonej decyzji. Będzie to stanowiło dla niej wymierną formę pomocy, pozwalając jednocześnie - poprzez dostosowanie wysokości i struktury ponoszonych wydatków - na poczynienie oszczędności celem pokrycia kosztów, które ewentualnie mogą wystąpić w przyszłości. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.