II SA/Rz 249/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2015 r. sprawy ze skargi U. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie prawa do pomocy dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]. Podaniem z dnia 2 stycznia 2014 r. UG zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy [.] o przyznanie pomocy finansowej osobie uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2013 r. poz. 413). Decyzją z dnia [.] sierpnia 2010 r. przyznano jej bowiem świadczenie pielęgnacyjne, które pobierała w okresie, do którego odnosi się rozporządzenie. Decyzją z dnia [.] stycznia 2014 r. nr [.], Burmistrz Miasta i Gminy [.] odmówił wnioskodawczyni przyznania żądanej pomocy przyjmując, że przedmiotowa pomoc została skierowana tylko do osób, które spełniały kryteria określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456) dalej: ustawą, obowiązujące w dniu ustalania prawa do tej dodatkowej pomocy. Natomiast wnioskodawczyni od dnia wejścia ww. rozporządzenia w życie nie spełniała już przesłanek określonych w art. 17 usatwy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Powyższe rozstrzygniecie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] marca 2014 r. nr [.]. Jednak na skutek uwzględnienia skargi UG wyrokiem z dnia 25 września 2015 r. sygn. II SA/Rz 645/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił ww. decyzję Kolegium z powodu niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie odnoszącym się do daty powstania niepełnosprawności WT, nad którą opiekę sprawowała UG. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego decyzją z dnia [.] grudnia 2014 r. nr SKO. [.], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [.] utrzymało decyzję organu I instancji z dnia [.] stycznia 2014 r. w mocy wyjaśniając, że niepełnosprawność WT nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, ani przed ukończeniem 25 roku życia, a tego wymagają przepisy art. 17 ust. 1b ustawy. Ustalony stopień niepełnosprawności, jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [.] z dnia [.] lipca 2010 r., datuje się od dnia [.] czerwca 2010 r., tj. daty zgłoszenia wniosku o jego ustalenie. Z decyzją powyższą nie zgodziła się UG, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę. W ocenie skarżącej organy wadliwie ustaliły datę powstania niepełnosprawności matki, ponieważ ta na schorzenia kręgosłupa leczyła się jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, kiedy miała mniej niż 16 lat. W odpowiedzi na skargę SKO w [.] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014, poz.1647). Zakres kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Wyrokiem z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 645/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [.] z dnia [.] marca 2014 r. nr [.] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej osobie uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 14 listopada 2014 r. Sąd przyjął, że pomoc osobie uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego należy się, gdy są spełnione warunki określone w art. 17 ustawy w brzmieniu nadanym nowelą do ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 7 grudnia 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. z 2013 r., poz. 413), które weszło w życie 1 kwietnia 2013 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym Sąd nakazał uzupełnić postępowanie dowodowe poprzez ustalenie daty powstania niepełnosprawności, gdyż z datą powstania niepełnosprawności łączyło się uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie ze znowelizowanym art. 17 ust. 1 b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie pozwoliło na przyjęcie, że niepełnosprawność powstała w okresach życia, z którymi ustawodawca łączy uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, a to skutkowało ponownym utrzymaniem przez SKO w [.] w mocy decyzji organu I instancji z dnia [.] stycznia 2014 r. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Natomiast ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/2014 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1459) stwierdził, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. Konstytucji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego spowodował, że odpadły przesłanki do badania daty powstania niepełnosprawności, o których mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym nowelą, która weszła w życie 1 stycznia 2013 r. i dlatego nastąpiła zmiana stanu prawnego po wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 25 września 2014 r., a w konsekwencji utraciły wiążący charakter wskazania zawarte w tym wyroku dotyczące ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych następuje obalenie domniemania ich konstytucyjności, co oznacza, że nawet w razie odroczenia mocy obowiązującej badanego aktu normatywnego, sądy nie powinny stosować podważonych regulacji, które już od chwili rozpoczęcia ich obowiązywania były niezgodne z prawem. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązywania prawa wywiera skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powsatłą w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału (wyrok NSA z 7.06.2013 r. sygn. akt I OSK 1178/12; wyrok NSA z 2.04.2014 r. sygn. akt I OSK 2296/12 publ.: www.nsa.gov.pl) Okolicznością bezsporną jest, że skarżąca decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [.] byłą uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego od 22 lipca 2010 r. na stale z tytułu sprawowania opieko nad niepełnosprawną matką WT, która zmarła 18 maja 2014 r. (akt zgonu w aktach sprawy II SA/Rz 248/15). W wyniku ww. noweli z mocy art. 11 ust. 1 i 3 nastąpiło wygaśnięcie wszystkich decyzji przyznających świadczenie pielęgnacyjne. Zatem skarżąca w okresie od stycznia 2013 r. do czerwca 2013 r. była osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia skarżąca miała ustalone prawo do za miesiąc, kwiecień, maj i czerwiec 2013 r. do świadczenia pielęgnacyjnego, a pomoc w wysokości 200 zł. przysługiwała niezależnie od dochodu i była przyznawana z urzędu, o czym świadczy treść § 4 rozporządzenia. Jeżeli za wymienione miesiące 2013 r. skarżąca miała wypłacone świadczenie pielęgnacyjne oznacza to, że jest uprawniona również do pomocy w ramach rządowego programu wpierania takich osób. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawarte w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Niezależnie od stanu faktycznego niniejszej sprawy skład orzekający stoi na stanowisku, że w postępowaniu o przyznanie pomocy osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. z 2013 r. nr 413) prowadzonego, co do zasady na podstawie ustawy o pomocy społeczne nie jest możliwa powtórna weryfikacja uprawnień do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanych przed datą 1 stycznia 2013 r., a które na skutek zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wygasły z dniem 30 czerwca 2013 r. W przedstawionym stanie sprawy Sąd uznał, że opisane naruszenie przepisów prawa materialnego to jest § 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 2013 r. dotyczy decyzji obydwu instancji i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 145a § 1 k.p.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania do prowadzenia ponownego postępowania wynikają z uzasadnienia wyroku.