II SA/Rz 274/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2017 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi B.M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] odmówił B.M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej siostrzeńcem P.K. ur. [...] grudnia 1993 r. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] z uwagi na fakt, że nie należy ona do kręgu osób obciążonych wobec niego obowiązkiem alimentacyjnym. W odwołaniu od decyzji organu I instancji B.M. wskazała, że ze względu na chorobę jej siostry, a matki P.K., opiekę prawną nad ww. do momentu osiągnięcia pełnoletniości sprawował jego brat M.K. Po śmierci siostry w 2015 r. rodzina umieściła P. K. w Domu Pomocy Społecznej. Z uwagi na dobro siostrzeńca odwołująca podjęła się opieki nad nim i sprawuje ją faktycznie od marca 2016 r., zaś od sierpnia 2016 r. jest jego opiekunem prawnym. Sprawowanie opieki wyłącza podjęcie zatrudnienia, a renta podopiecznego w całości przeznaczana jest na pokrycie kosztów związanych z jego utrzymaniem przede wszystkim: zakup leków, środków higienicznych, odzieży. Decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż jest jedynym członkiem rodziny P., który przejął się jego losem i stara się zapewnić mu wszystko, czego mu potrzeba. Kolegium opisaną na wstępie decyzją działając na podstawie art. 1 ust. 1, art.2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015 r., poz.1659) oraz art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") oraz art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 29, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518, dalej "u.ś.r.") i Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 poz. 2284) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podtrzymało w całości stanowisko organu I instancji wskazując, że warunki oraz krąg osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 i 1b powołanej ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1a osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego. Stosownie do treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406 i 1271), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W badanej sprawie w świetle powyższych regulacji B.M. nie jest zobowiązana do alimentacji P.K. W skardze na wskazaną wyże decyzję B.M. powtórzyła argumentację przytoczoną wcześniej w odwołaniu wskazując, że opiekę nad P.K. sprawuje całodobowo pomagając mu we wszystkich czynnościach życia codziennego od kwietnia 2016 r. Od sierpnia 2016 r. jest jego opiekunem prawnym i jest z nim związana emocjonalnie. Ojciec ani bracia nie utrzymują z nim kontaktu. Decyzję o podjęciu opieki podjęła z uwagi na jego dobro i jego złą kondycję psychiczną i fizyczną będącą następstwem umieszczenia go w Domu Pomocy Społecznej. Nie może podjąć żadnego zatrudnienia ze względu na opiekę na P.K., który nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji i jest trwale niezdolny do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna, musiała zostać przez Sąd oddalona. W pierwszej kolejności wypada podnieść, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżonej do WSA decyzji administracyjnej jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518, ze zm.; u.ś.r). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez SKO, przepis ten w ust. 1 stanowił, że : świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podmioty uprawnione do świadczenia wskazuje również art. 17 ust. 1a, który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, a więc osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (np. spokrewnionym w drugim stopniu), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują w swym orzecznictwie, iż uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Brak tego obowiązku przekreśla prawo do tej postaci świadczeń rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm., zwana dalej K.r.io.). Stosownie do art. 128 K.r.io. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Z powyższego przepisu K.r.io. wynika jednoznaczny wniosek, że obowiązek alimentacji nie ciąży na krewnych w linii bocznej. Pokrewieństwo w linii bocznej zachodzi w szczególności pomiędzy ciotką i jej siostrzeńcem. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Organy administracji ustaliły ponad wszelką wątpliwość, iż opiekę nad niepełnosprawnym P.K. od miesiąca kwietnia 2016 r. sprawuje skarżąca – B.M. Skarżąca jest dla swego podopiecznego ciotką, zatem jest z nim spokrewniona w linii bocznej. Dlatego Skarżąca nie będąc spokrewniona z podopiecznym w linii prostej, nie jest też zobowiązana wobec niego do dostarczania środków utrzymania na zasadach przewidzianych dla obowiązku alimentacji. Z pokrewieństwa w linii bocznej zgodnie z przytoczonym wyżej przepisami K.r.io., nie wynika obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest podstawową przesłanką warunkującą przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28 grudnia 2010 r., II SA/Ol 1010/10, Wspólnota 2011/4/28, wyrok WSA w Opolu z dnia 3 sierpnia 2010 r., II SA/Op 345/10, nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich – obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec podopiecznego – skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy. Źródła obowiązku alimentacji nie da się wywieść z faktu sprawowania opieki, który wynika z orzeczenia Sądu Rejonowego z dnia [...] sierpnia 2016 r., [...] Związane z tym kwestie, w tym również podniesione przez skarżącą ustalenia sądu powszechnego w W. nie mają żadnego znaczenia dla sprawy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy u.ś.r. nie przewidują prawa do tego świadczenia dla opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej, a tylko w takim przypadku roszczenie skarżącej można byłoby uznać za uzasadnione. Sąd w pełni rozumie bardzo trudną i wyjątkową sytuację skarżącej oraz jej podopiecznego, jednak z uwagi na niespełnienie przesłanek ustawowych koniecznych do przyznania wnioskowanego świadczenia, nie można było zastosować wobec rozstrzygnięć organów uprawnień kasacyjnych. Innymi słowy, problemem w niniejszej sprawie nie jest błędne działanie organów administracji, tylko nieobjęcie przez ustawodawcę opiekunów osób ubezwłasnowolnionych jako uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach, uwzględnienie skargi B.M. i tworzenie przez Sąd norm nieprzewidzianych w u.ś.r. naruszałoby obowiązujące regulacje prawne, w tym przepisy o kryteriach sądowej kontroli administracji publicznej. Z wszystkich tych względów, uznając, że zaskarżona decyzja SKO odpowiada prawu, Sąd w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił