II SA/Rz 288/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia I. Odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, II. Umorzyć postępowanie o ustanowienie dla niej radcy prawnego. K. G., w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem złożonym na formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazała w nim na trudną sytuację materialną swoją i pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym męża, która nie pozwala jej na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Z uwagi na wiek (75 lat) i zły stan zdrowia /opisany we wniosku/, znaczną część dochodów przeznaczają na leczenie /wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jej mąż - o niezdolności do samodzielnej egzystencji/. Związane ze stanem zdrowia ograniczone zdolności psychofizyczne wnioskodawczyni wymagają pomocy radcy prawnego (adwokata) do prowadzenia sprawy. Jako źródła dochodów skarżąca wykazała pobierane emerytury w wysokości odpowiednio 930 i 1096 zł. /z uzasadnienia wniosku wynika, że są to kwoty netto/, zaś jako posiadany majątek dom o pow. 116 m² i nieruchomość rolną o pow. 0,52 ha. Ponieważ wstępna analiza tych informacji – przede wszystkim z uwagi na brak danych co do wysokości niezbędnych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem oraz faktycznej ilości osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym i ich majątku - nie wykazała w sposób przekonujący zasadności wniosku, pismem z dnia 2 kwietnia 2014 r. wezwano ją do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i męża na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefon itp.), leczenie oraz innych wpływających w istotny sposób na obciążenie domowego budżetu, b) wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów lub innych korzyści, c) wyjaśnienia, czy wykazana we wniosku PPF nieruchomość rolna obejmuje działkę związaną z przedmiotem skargi, d) wyjaśnienia, czy są jeszcze inne osoby zamieszkujące z nią i mężem, gdyż akta administracyjne sprawy wskazują na odbiór kierowanej do niej korespondencji m.in. przez syna Z., e) wykazania posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych oraz średniej wysokości ponoszonych w skali miesiąca wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z inwestycją, dla której ubiega się o ustalenie warunków zabudowy, tj. budowy budynku mieszkalnego, g) korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej, h) wyjaśnienie wątpliwości związanych z uzasadnieniem wniosku PPF w części dot. ustanowienia radcy prawnego lub adwokata – z powołaniem się na stan zdrowia i ograniczone zdolności psychofizyczne, podczas gdy z akt sprawy nie wynika, by na etapie postępowania przed organami administracji z powodu tych okoliczności korzystała z jakiejkolwiek pomocy innych osób, i) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania. W wezwaniu wskazano termin do jego wykonania, tj. 7 dni od dnia jego otrzymania oraz rygor na wypadek jego niewykonania, tj. rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF. W odpowiedzi K. G. złożyła oświadczenie o rezygnacji z ustanowienia radcy prawnego lub adwokata, podnosząc, że termin do załatwienia przedstawionych spraw nie jest dla niej możliwy i nie jest mu w stanie sprostać bez wsparcia syna, z którego pomocy korzysta, a który ze względów zdrowotnych przebywa w sanatorium. Wskazała, że o ustalenie warunków zabudowy wystąpiła z uwagi na wnuczkę, której chciałaby zostawić coś na przyszłość. Mając powyższe ma uwadze stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie tylko na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, co tym samym wyłącza możliwość orzekania w tym zakresie "z urzędu". Abstrahując od przyczyn, cofnięcie przez skarżącą wniosku o ustanowienie radcy prawnego wywiera skutek w postaci braku podstaw prawnych do jego merytorycznego rozpoznania, co prowadzi do umorzenia w tym zakresie postępowania jako bezprzedmiotowego. W tej sytuacji pozostający do rozpoznania wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania jej częściowego prawa pomocy, uzależniony od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13, strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. K. G. z obowiązku tego nie wywiązała się. Wykazując uzyskiwane przez siebie i męża dochody, w żaden sposób nie odniosła się do wysokości obciążających ich wydatków, w tym przede wszystkim objętych skierowanym do niej wezwaniem, a związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakupem żywności, opłatami za tzw. media, leczeniem. Nie bez znaczenia pozostają również istotne wątpliwości co faktycznego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wyłącznie z mężem, skoro nawet z udzielonej na wezwanie odpowiedzi wynika, że na bieżąco korzysta ze wsparcia zamieszkującego wspólnie z nimi syna. W kontekście powyższego, brak udzielenia przez skarżącą merytorycznej odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie, nie pozwala na rzetelną i wiarygodną ocenę jej wniosku, świadcząc tym samym o niespełnieniu w/w kryterium warunkującego przyznanie prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy (żądanie jego złożenia ma zastosowanie w sytuacjach, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku PPF okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości). Niejako na marginesie należy podkreślić, że skarżąca mając pełną swobodę w dysponowaniu wnioskiem o przyznanie prawa pomocy decyduje także, czy i w jakim zakresie ustosunkować się do wezwania o udzielenie dodatkowych informacji. Rezygnując z ich udzielenia, niezależnie od powoływanych na uzasadnienie okoliczności, musi się liczyć z określonymi tego konsekwencjami procesowymi, przy czym należy odróżnić zupełny brak odniesienia się do wezwania (skutkujący zgodnie z zawartym w nim pouczeniem rozpoznaniem wniosku wyłącznie w oparciu o dane z formularza PPF) od wyraźnego cofnięcia wniosku /rezygnacji z przyznania prawa pomocy (powoduje to jego bezprzedmiotowość). Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 oraz art. 161 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 i art. 258 § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.