II SA/Rz 314/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.4115.35.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala – Przedmiotem skargi MG (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 1 lutego 2024 r. nr SKO.4115.35.2024, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 4 października 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – TB. Decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność TB powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podał, że TB pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż – AB nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyklucza prawną możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto odwołująca podniosła, że jej ojciec, ze względu na wiek i stan zdrowia, obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad małżonką. Decyzją z 1 lutego 2024 r. nr SKO.4115.35.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. Zdaniem Organu odwoławczego, w realiach opisywanej sprawy zachodzi jednak negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Ustalono bowiem, że TB pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. To zaś wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku Skarżącej. Tym samym decyzję Organu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać należało za odpowiadającą prawu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MG wniosła o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że mąż niepełnosprawnej, nie jest w stanie sprawować opieki nad małżonką i wynika to z jego stanu zdrowia oraz wieku. Podniosła, że jest jedynym członkiem rodziny, który może sprawować opiekę nad matką, wobec czego jej wniosek winien zostać uwzględniony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie z 13 czerwca 2024 r. Skarżąca przedłożyła kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2024 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności AB. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać przez Sąd uwzględniona wobec nienaruszenia przez orzekający Organ wiążących go podstaw normatywnych. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję SKO o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, która jest córką osoby niepełnosprawnej TB. Nie jest kwestionowane przez strony postępowania, że TB legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. TB pozostaje jednak w związku małżeńskim z AB, który nie legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2022 r. o odmowie wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że dokumentacja sprawy nie świadczy o zmianę stanu zdrowia w stosunku do stanu zdrowia będącego podstawą ustalenia posiadanego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Powyższe okoliczności stanowiły podstawę odmowy przyznania Skarżącej – będącej zstępną osoby wymagającej opieki – świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć należy, że w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca sformułował negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wśród których wskazano okoliczność pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). SKO słusznie wyjaśnia w swej decyzji, że uchwałą z 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22, LEX, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (uchwała dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem NSA, wprowadzenie z dniem 14 października 2011 r. do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przesłanki legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi rozwiązanie zbieżne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, który w takim rozwiązaniu upatrywał środka do zapewnienia systemowej spójności regulacji, jak też ze stanowiskiem wyrażanym ówcześnie w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny powołując akceptująco w postanowieniu z 1 czerwca 2010 r. sygn. P 38/09 wyroki sądów administracyjnych, przyjmujących prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, również jako prawidłowe ocenił wyrażane w nich stanowisko, że niepełnosprawność współmałżonka osoby wymagającej opieki jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia innym członkom rodziny zobowiązanym do alimentacji. NSA podniósł, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.io. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Zdaniem NSA, nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że analizowane rozwiązania nie zachowują spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym. Mając na uwadze powyższe motywy, stanowisko organów obydwu instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, uznać należy za zgodne z prawem. Uwzględniane do czasu podjęcia opisanej powyżej uchwały NSA w orzecznictwie obiektywne okoliczności dotyczące wpływu złego stanu zdrowia małżonka osoby niepełnosprawnej na jego realną zdolność do sprawowania opieki, niestety ale nie mogą mieć znaczenia przy ocenie spełnienia warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia. W świetle art. 269 P.p.s.a., stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Oznacza to, że skoro ojciec skarżącej w czasie wydania decyzji SKO nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to względem Skarżącej zachodzi negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., co też zostało trafnie przez organy dostrzeżone. Powyższej pozytywnej oceny zaskarżonej decyzji SKO nie jest w stanie także zmienić fakt uzyskania przez męża niepełnosprawnej TB znacznego stopnia niepełnosprawności, co nastąpiło na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 2 czerwca 2024 r. Orzeczenie to zostało złożone przez Skarżącą w toku postępowania sądowego dnia 13 czerwca 2024 r. To orzeczenie Zespołu zostało wydane już po zakończeniu postępowania administracyjnego przez SKO, przez co nie mogło mieć wpływu na wynik sądowej kontroli aktu tego Organu. Niebagatelny jest też fakt ustalenia przez Zespół daty powstania niepełnosprawności u Ojca wnioskodawczyni na dzień 2 maja 2024 r, a więc także już po ostatecznym załatwieniu sprawy przez SKO. Sąd zobowiązany jest wyjaśnić Stronie, że w toku wykonywania swych uprawnień kontrolnych związany jest zasadą orzekania na podstawie stanu prawnego i faktycznego jaki istniał w chwili podjęcia kwestionowanego działania organu administracji – tempus regit actum. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności. WSA nie rozstrzyga bowiem sprawy administracyjnej in merito, lecz dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Kontroli takiej można dokonać wyłącznie na podstawie stanu faktycznego ustalonego w czasie wydawania kontrolowanego aktu lub dokonywania czynności (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r. o sygn. II OSK 706/16, Legalis). Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. W związku z powyższym WSA, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.