II SA/Rz 331/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego -skargę oddala- Przedmiotem skargi Z.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej Kolegium, z dnia [...] lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 2 stycznia 2017 r. Z.P. wystąpił do Wójta Gminy [...] o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujkiem S.T. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] odmówił przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad wujkiem wskazując, że jako jego siostrzeniec nie jest osoba spokrewnioną w stopniu pierwszym wobec czego nie ciąży na nim wobec wuja obowiązek alimentacyjny, co jest warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odwołanie od powyższej decyzji złożył Z.P., podnosząc, iż S.T. jest osoba niepełnosprawną w znacznym stopniu i ma 83 lata. Wymaga opieki całodobowej, którą sprawuje odwołujący, który zamieszkuje z nim od 1970 r. Kolegium opisaną na wstępie decyzja działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej "u.ś.r.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406 i 1271) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 16a ust. 2 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4- 9 stosuje się odpowiednio. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż S.T. jest osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, posiada bowiem orzeczenie powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...]. Wśród negatywnych przesłanek uniemożliwiających w ocenie organu I instancji ustalenie odwołującemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest fakt, iż jest siostrzeńcem S.T., a zatem nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z przedstawionej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca powiązał możliwość uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym. Osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zostały wymienione w art. 128 - 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - zwana dalej "k.r.o.". Są to krewni w linii prostej, rodzeństwo, małżonek, rodzice względem dziecka. Wuj nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym. Odwołujący, będący siostrzeńcem S.T., którym się na co dzień opiekuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Na odwołującym nie ciąży wobec wuja obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Mimo trudnej sytuacji życiowej odwołującego, na gruncie niniejszej sprawy organ I instancji odmawiając przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, kierował się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działał w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej i prawnej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Treść art. 16a ust. 1 ustawy wyklucza możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób uprawnionych do świadczenia w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Z.P. wskazał, że stara się o specjalny zasiłek opiekuńczy w związku opieką nad wujem, który wymaga opieki całodobowej. Podał, że w 2016 r. był dwukrotnie hospitalizowany. Do 28 grudnia 2016 r. pobierał zasiłek rehabilitacyjny i po powrocie do pełni sił będzie zmuszony podjąć pracę zarobkową, bowiem trudno będzie utrzymać siebie i gospodarstwo przy takim dochodzie, nie mając swoich urządzeń i maszyn rolniczych a tym samym przy konieczności opłacania wszystkich usług rolniczych. W sytuacji gdy skarżący wróci do pracy wuj zostanie pozbawiony opieki. Wyraził zdziwienie, że będąc jedynym opiekunem wuja nie otrzymał wnioskowanego świadczenia mimo braku krewnych w pierwszej linii. Przywołał linię orzeczniczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i innych, które uchylały odmowne decyzje wydawane w analogicznych sprawach uzasadniając, że gdy rodzina potrafi samodzielnie zapewnić opiekę osobie niepełnosprawnej, zadaniem państwa powinno być wsparcie w wypełnianiu tej powinności i jej normalne funkcjonowanie. Zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada zgodność rozstrzygnięcia organu z przepisami obowiązującego prawa. Sąd może uwzględnić skargę tylko wówczas gdy dopatrzy się naruszenia prawa w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia stanu faktycznego nie budzą wątpliwości. Z.P. złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad S.T. Skarżący jest siostrzeńcem skarżącego. Orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2016 r. S.T. został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym na stałe. Z załączonego do akt świadectwa pracy wynika, że rozwiązania umowy o pracę ze skarżącym dokonano bez wypowiedzenia a jego przyczyną była niezdolność do pracy wskutek choroby na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy. Materialno – prawną podstawą rozstrzygnięcia organu jest art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. Z cytowanego przepisu wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom (...) w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniu o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innego osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji. Bezspornym jest, że S.T. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. Wśród negatywnych przesłanek umożliwiających ustalenie skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt, że skarżący jest siostrzeńcem S.T., a zatem nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z brzmienia art. 16a cytowanej ustawy wynika, że ustawodawca powiązał możliwość uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegająca się o ten zasiłek a osobą, która legitymuje się stopniem niepełnosprawności i wymaga opieki. Obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, polega na dostarczaniu osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. O tym, kto jest osobą zobowiązaną do alimentacji mówi art. 128 – 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Są to krewni w linii prostej, rodzeństwo, małżonek i rodzice względem dziecka. Zgodnie zaś z przepisami, krewnymi w linii prostej są wstępni oraz zstępni. Skarżący, będący siostrzeńcem nie jest osobą spokrewnioną, na której ciążyłby obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów prawa. Wobec tego nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy. Z treści przepisu art. 16a trudno wywieść uprawnienie organu do rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prowadząc postępowanie organ nie naruszył również przepisów procesowych, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718) Sąd skargę oddalił.