II SA/Rz 333/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk/spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...]. Sygn. II SA/Rz 333/11 Uzasadnienie Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2010 r. znak [...] odmówił H. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża S. K. Zdaniem organu w świetle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.; zwana dalej u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W odwołaniu kierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane SKO) H. K. opisała zły stan zdrowia męża. Opiekuje się nim od 10 lat. W ostatnim czasie stan jego zdrowia znacznie się pogorszył, co powoduje, że podstawowa opieka polegająca na podaniu lekarstw, nakarmieniu i przebraniu uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej. SKO utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zwrócono przy tym uwagę, że w ust. 5 tego artykułu ustawodawca wykluczył prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Dlatego też, SKO zobowiązane jest utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję pomimo, że sytuacja odwołującej się jest niewątpliwie trudna. Poinformowano stronę o możliwości złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego ze środków pomocy społecznej. H. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) zarzuciła orzeczeniu SKO naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów oraz nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, art. 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie decyzji organu II instancji. W związku z tymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Strona oparła swą skargę na tezach wyroku TK z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07. W wyroku tym Trybunał zajął stanowisko, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP pomija krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego gdyż pomija możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki na innymi niż dziecko tej osoby niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego osoba taka jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Według Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej. Dokonana przez SKO interpretacja w kontekście tez orzeczenia TK nie zasługuje na akceptacje. Według skarżącej w stanie prawnym po wyroku Trybunału okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę na własnym małżonkiem nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono również, że stanowisko to zostało uwzględnione w wyrokach WSA w analogicznych przypadkach jak sytuacja skarżącej H. K. Skarżąca na potwierdzenie swych słów wskazała wyrok WSA we Wrocławiu z 29 stycznia 2008 r., sygn. IV SA/Wr 657/07, WSA w Warszawie z 4 marca 2009 r., sygn. I SA/Wa 7/09, WSA w Olsztynie z 11 marca 2009 r., sygn. II SA/Ol 61/09. W podsumowaniu podkreślono zdanie Trybunału, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych jak i moralnych wobec chorego krewnego, a wymaga to rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Opisane kryterium legitymujące do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem spełnia skarżąca pomimo, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obejmując również kontrolę prawidłowej wykładni zastosowaną przez organy przepisów prawa materialnego. Przyjęta przez art. 6 k.p.a. zasada praworządności będąca odbiciem przepisu art. 7 Konstytucji RP obejmuje bowiem zarówno obowiązek zastosowania właściwej normy prawnej jak i obowiązek ustalenia jej właściwego rozumienia. Poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję Sąd uznał zasadność skargi. Organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego dokonując nieprawidłowej jego wykładni. Stan faktyczny sprawy nie budzi żadnych wątpliwości. W dacie wydania decyzji objętej skargę przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych obowiązywał w brzemieniu nadanym przez art. 1 pkt. 8 lit. a ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, p. 1456), która weszła w życie z dniem 2 stycznia 2009 roku. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Cytowany przepis określa krąg podmiotów na rzecz, których można ubiegać się o świadczenie pielęgnacje oraz krąg podmiotów, którym to świadczenie może zostać przyznane po spełnieniu przesłanek przewidzianych przepisami prawa. Z przepisem pierwotnym art. 17 ust. 1 ustawy korespondował uprzednio przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja związana była z faktem, że zgodnie z art. 133 § 1 i § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek natomiast alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi ustaje po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa. Ustawodawca przyjął, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powodowało, że rodzice dziecka tracąc z tą chwilą obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili równocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził na współmałżonka, który z mocy art. 27 K.r.o. miał od tego momentu obowiązek zaspokajania potrzeb nowo powstałej rodziny. Zrozumienie treści tych przepisów obowiązujących uprzednio nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych, o tyle odczytanie regulacji prawnej obowiązujących obecnie przepisów, przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej, nie jest wystarczające. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Po znowelizowaniu tych przepisów, zmieniono treść art. 17 ust. 1 ustawy, pozostawiając w dotychczasowym brzemieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. W opisanej sytuacji w opinii WSA zastosowanie wyłącznie wykładni gramatycznej przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec oczywistego niedopatrzenia legislacyjnego jakim jest zaniechanie stosownego zredagowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy prowadziłoby do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości musiałoby być uznane za rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, i niweczące ratio legis interpretowanego przepisu. W takim przypadku odstępstwo od sensu językowego przepisu jest nie tylko prawem, ale wręcz obowiązkiem sądu. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż opisana sytuacja prawna uzasadnia konieczność kreatywnej interpretacji przepisu i odstąpienia od jego literalnego sensu w celu zapewnienia zgodności wykładni przepisu z treścią obowiązującego powszechnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także z Konstytucją RP. W konsekwencji powyższego Sąd dokonał oceny działania organów administracji uznając, że naruszyły one prawo materialne dokonując jego nieprawidłowej wykładni co miało wpływ na wynik sprawy. W sytuacji gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia lub wypaczenia jego treści obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięganie do innych sposobów wykładni takich jak wykładnia systemowa i celowościowa. Należało odwołać się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy, zaś interpretacja przepisów musi być dokonywana zawsze w zgodzie z Konstytucją RP. Znaczenie normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2a odczytywać należy przede wszystkim w kontekście art. 17 ust. 1 w brzmieniu po znowelizowaniu jego treści. Poszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku nowelizacji ustawy nie pozwala na wykluczenie z tego kręgu małżonków. Pozostałe zarzuty procesowe są nieuzasadnione. Organ prowadząc ponownie postępowanie uwzględni stanowisko Sądu a następnie przeprowadzi postępowanie badając pozostałe okoliczności przewidziane przepisami prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) Sąd uwzględnił skargę. Ze względu na treść decyzji objętej skargą nie orzekano o art. 152 P.p.s.a.