II SA/Rz 352/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2015 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...]. W następstwie powyższego, skarżąca wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie stać jej na poniesienie kosztów adwokackich rzędu kilku tys. zł, a spłaca kredyt w kwocie po 800 zł miesięcznie. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę po 1750 zł brutto /osobę. Jako jedyny posiadany przez nich majątek wykazała nieruchomość rolną o pow. 1,7 ha. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia skarżąca wyjaśniła, że w skali miesiąca na zakup żywności wraz z mężem przeznacza ok. 900 zł, na opłaty: za energię elektryczną – 245 zł, wodę i kanalizację – 80 zł, wywóz śmieci – 45 zł, telefon – 100 zł, gaz – 50 zł oraz opał – 2000 zł (pozostali domownicy, tj. rodzice, będący właścicielami domu i prowadzący oddzielne gospodarstwo domowe dokładają się do wydatków związanych z jego utrzymaniem w 1/3). Wynagrodzenie netto jej, a także męża, wynosi 1291 zł. Wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz wydatki związane z korzystaniem z pomocy adwokata na wcześniejszym etapie postępowania sfinansowane zostały ze środków pochodzących z prezentu ślubnego. Obciążający ich kredyt hipoteczny został zaciągnięty 10 kwietnia 2015 r. na okres 30 lat z przeznaczeniem na budowę oraz wykończenie domu; do 10 kwietnia 2016 r., z uwagi na jego karencję, spłacie podlegają jedynie odsetki (wg wyciągu z rachunku bankowego, w lipcu 2015 r. była to kwota 667 zł). Nieruchomości rolnej nie użytkują i nie przynosi ona żadnych dochodów. Koszty utrzymania samochodu (Daihatsu Feroza z 1992 r.) wynoszą 400 zł miesięcznie. Załączone wyciągi z rachunku bankowego skarżącej i jej męża za okres od 1 czerwca do 26 sierpnia 2015 r. wykazywały dodatnie saldo początkowe i końcowe, w wysokości odpowiednio 155 927 zł i 70 783 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego (m.in. adwokata,) objęte jest całkowitym prawem pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie natomiast, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stanowi przesłankę do przyznania częściowego prawa pomocy (zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego). K. M. żadnego z powyższych warunków nie spełniła, a udzielone przez nią informacje – mimo porównywalnej wielkości miesięcznych dochodów i wydatków - nie potwierdzają jej i męża trudnej sytuacji materialnej oraz nie wykazują związku między jednorazowym poniesieniem przez nią kosztów związanych z udziałem w sprawie a zagrożeniem uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Udzielone informacje nie potwierdzają, by wnioskodawczyni wraz z mężem cierpiała jakikolwiek niedostatek. Wręcz przeciwnie, mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, które jak wynika ze złożonego oświadczenia, zabezpieczają wszystkie ich niezbędne wydatki. Pod pojęciem tym nie kryją się jednak wszystkie normalnie ponoszone, chociażby wyczerpywały całość uzyskiwanych dochodów, lecz wyłącznie te, które zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania). Z wymienionych przez skarżącą, co do zasady nie należą do nich koszty utrzymania pojazdów mechanicznych oraz opłat telefonicznych. Nie kwestionując jej dążeń do posiadania własnego domu, do takich nie kwalifikują się również wydatki związane ze spłatą kredytu zaciągniętego na jego budowę, gdyż zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych nie jest związane z wymogiem posiadania prawa własności nieruchomości, lecz posiadania w ogóle miejsca zamieszkania, co przy badaniu tego kryterium nie wyklucza wspólnego zamieszkiwania z innymi, zwłaszcza blisko spokrewnionymi członkami rodziny (w tym przypadku rodzicami). Obciążenia finansowe powstałe w wyniku zaciągnięcia zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1468/14). Takie zagrożenie w przypadku skarżącej i jej męża nie istniało wcześniej i nie istnieje obecnie. Podejmując decyzję o zaciągnięciu zobowiązania, musieli się liczyć z wymogiem jego spłaty, a więc posiadać zdolność kredytową niezależną od koniecznych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem. Podlega ona badaniu przed udzieleniem kredytu, celem prawidłowego wywiązania się z obowiązku jego spłaty (zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 19 grudnia 2012 r. I FZ 453/12, okoliczność posiadania przez wnioskodawcę kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie, konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej w celu uzyskania kredytów w znacznej wysokości wskazuje na płynność finansową). Powyższe skutkuje pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych K. M. do poniesienia wszystkich związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych. W opisanych okolicznościach uwzględnienie złożonego przez nią wniosku naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to, jako instytucja wyjątkowa, ma gwarantować dostęp do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione (wnioskodawczyni inwestując w budowę domu do takich nie należy). Nie może ono także służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby jego przyznanie skarżącej. Nie bez znaczenia pozostaje, że skarżąca ponosiła dotychczasowe koszty sądowe w sprawie (wpis od skargi – 200 zł); oświadczenie, że środki na ten cel pochodziły z prezentu ślubnego wydaje się mało prawdopodobne i w żaden sposób nie poddaje się weryfikacji. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym również pewna rozbieżność pomiędzy deklarowanymi dochodami (2582 zł) a ponoszonymi wydatkami (2653 zł). Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody obiektywnie jest niemożliwa, zaś skarżąca w żaden sposób tego nie wyjaśniła; pośrednio świadczy to albo na zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo na zaniżeniu dochodów. Wskazywany wyjątkowy charakter prawa pomocy nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej. Zaznaczyć także należy, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącej jako punkt odniesienia brano dochody jej i męża (pomijając znajdujące się na rachunku bankowym środki pochodzące z kredytu, przeznaczone na budowę domu). Z podanych przyczyn, z uwagi na brak podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.