II SA/Rz 36/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Małgorzata Wolska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi S. P., E. S., J. B. i M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Nr [...] Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania M. B., S. P., E. S. i J. B. – zastępowanych przez adwokata T. P., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie o zwrot części wywłaszczonej działki nr 374/1 o pow. około 0,0009 ha w S., która weszła w skład działki oznaczonej obecnie nr 135/107 o pow. 0,0019 ha w S., obręb W., zabudowanej garażem, stanowiącej własność Gminy Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym M. S. i E. S., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, objętej Kw [...]. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a w zw. z art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2010r. Nr 102, poz. 651 ze zm./ - zwaną dalej u.g.n. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że M. B., S. P., E. S. i J. B. – zastępowani przez adwokata T. P. wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej poprzednio jako działka nr 374/1 o pow. 0,9455 ha. W wyniku rozpatrzenia wniosku Starosta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie zwrotu części wywłaszczonej działki nr 374/1 o pow. około 0,0009 ha w S., która weszła w skład działki oznaczonej obecnie nr 135/107 o pow. 0,0019 ha w S., obręb [...], zabudowanej garażem, stanowiącej własność Gminy Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym M. S. i E. S., na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, objętej Kw [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Naczelnika Miasta [...] z dnia [...] lutego 1975 r., znak: [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr 374/1 o pow. 0,9455 ha, stanowiącej współwłasność K. B. i M. B., z przeznaczeniem pod budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S. Część wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej obecnie część działki nr 135/107 o pow. 0,0004 ha przeznaczona była w planie realizacyjnym na urządzenia terenów wypoczynkowych z zielenią wysoką i niską. Plan realizacyjny nie obejmował całej działki nr 374/1, pozostawała poza nim skarpa rowu, biegnąca wzdłuż północnej granicy wywłaszczonej działki o szerokości 2m. Mimo, że objęta została (skarpa) decyzją wywłaszczeniową, to pozostawała poza celem wywłaszczenia określonym w decyzji. Nieruchomość w zakresie w jakim objęta była planem szczegółowym zagospodarowania (ok. 0,0004ha) została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, urządzono na niej tereny zielone. W pozostałej części (ok. 0,0005 ha) nabycie nieruchomości nie wymagało określenia celu wywłaszczenia, gdyż przesłanki nabycia sprowadzały się do oceny czy pozostała część nieruchomości będzie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Zwrot takiej nieruchomości możliwy jest wyłącznie, gdy zwrotowi podlegają również działki nabyte na cele wywłaszczenia. Organ I instancji wskazał, że cel wywłaszczenia zakładał budowę Zasadniczej Szkoły Budowlanej w S., w oparciu o realizacyjny plan szczegółowy zagospodarowania terenu i został on zrealizowany na części wywłaszczonej działki nr 374/1. Północną granicę tej działki w sposób naturalny wyznaczał rów, a przyległy do niego obszar został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia na tereny zielone. Organ zwrócił również uwagę, że w 1992 r. działka nr 135/107 została oddana w użytkowanie wieczyste i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Okoliczność ta stanowi podstawę do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 229 u.g.n., bowiem roszczenie z art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, gdy wywłaszczona nieruchomość została zbyta na rzecz osoby trzeciej przed dniem 1 stycznia 1998r. Starosta dodał, że sprawa zwrotu pozostałych części działki nr 374/1 prowadzona jest w odrębnych postępowaniach. Powyższą decyzję zakwestionowali w odwołaniu M. B., S. P., E. S. i J. B. – zastępowani przez adwokata T. P. i wnieśli o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazali na brak podstaw do umorzenia przez organ postępowania. Objęta wnioskiem nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nadto w większej części była ona i jest wykorzystania wbrew warunkom decyzji wywłaszczeniowej. Podkreślili, że północna część działki zagospodarowana została pod budowę garaży na samochody osobowe, a znaczna część gruntu do chwili obecnej stanowi tereny zielone. Istniejące korty tenisowe, bieżnia, nie są wykorzystywane przez szkołę, a istniejące budynki, rzekomo wzniesione z przeznaczeniem na warsztaty szkolne, nie noszą śladów korzystania, wręcz zagrażają bezpieczeństwu przechodzących osób. Część wnioskowanej działki została przekazana do używania Gminnemu Domowi Dziecka, bez informowania wnioskodawców. W dalszej części wskazano, że art. 136 ust. 1 u.g.n. nakłada kategoryczny zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Możliwość wykorzystania jej na inny cel uzależniony jest od zgody poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, która przejawia się brakiem wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Organ winien zatem zawiadomić o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel, zgodnie z art. 136 ust. 2 u.g.n. Zdaniem odwołujących dokonanie obrotu nieruchomością, do której prawo zostało zastrzeżone w ustawie jej byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, bez ich zgody, jest działaniem niezgodnym z prawem, naruszającym chronione prawem interesy wywłaszczonego. Wojewoda wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2011 r. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazał na uregulowania zawarte w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. i dodał jednocześnie, że zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej. Organ wskazał, że przepis ten określa sytuacje, w których dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości i ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania lub prawo własności nieruchomości. Żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania, a jeśli organ – mimo istnienia tej przeszkody – wszczął postępowanie to podlega ono umorzeniu, jako bezprzedmiotowe. Na poparcie swego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych. Nadto podkreślił, że z odpisu księgi wieczystej nr [...], wynika, że działka nr 135/107 stanowi mienie komunalne Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym M. S. i E. S. (wspólność ustawowa małżeńska). Są oni osobą trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n. Prawo użytkowania zostało wpisane na okres do [...] listopada 2091r., a sposób korzystania obejmuje działkę gruntu w użytkowaniu wieczystym i stanowiący odrębną nieruchomość boks garażowy. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej w 1993 r. Oznacza to, że nastąpiło to przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. W sprawie zaistniały zatem przesłanki z art. 229 u.g.n., które stanowią przeszkodę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jest to wyjątek od zasady, o której mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., powodujący brak konieczności badania przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyli M. B., S. P., E. S. i J. B. – zastępowani przez adwokata T. P. i wnieśli o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucili naruszenie art. 136 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię i błędne zastosowanie, a w konsekwencji podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a także naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 oraz art. 105 i art. 107 k.p.a. Podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu raz jeszcze skarżący wskazali na brak podstaw do umorzenia postępowania. Zaznaczyli, że całość powierzchni nieruchomości gruntowej, która została wywłaszczona, nie została do chwili obecnej, a więc przez przeszło 35 lat wykorzystana zgodnie z celem przeznaczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i również powołał się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1992 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, 1269 ze zm.). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik spawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, gdy zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270), powoływanej dalej jako P.p.s.a. W wyniku rozpoznania skargi wniesionej w sprawie niniejszej, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie skontrolował zaskarżoną decyzję w jej całokształcie i nie stwierdził naruszeń prawa, które nakazywałyby usunięcie jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowi ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Przepis art. 229 tej ustawy powołany przez organy obu instancji stanowi: "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej". Powyższa ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242). Z kolei art. 136 ust. 3, wymieniony w cyt. wyżej art. 229, ustanawia zasadę, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wyjątek zatem od tej zasady dopuszcza art. 229 cyt. wyżej, powodujący, iż ustalenie jego wystąpienia wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy, bez konieczności badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, wymienionych w art. 137 ustawy. Jeżeli więc w sprawie o zwrot nieruchomości, wszczętej w myśl art. 136 ust. 3 ustawy, ujawni się – tak jak w niniejszej sprawie - okoliczność, że nieruchomość wywłaszczona została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie ustawy, prawo nabywcy zaś zostało ujawnione w księdze wieczystej, to postępowanie administracyjne powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wszczęte w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ administracji umarza na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. jako bezprzedmiotowe, jest przeważający (zob. wyrok NSA z dnia 25.01.2000 r., I SA 276/99 OSP 2001/5/80, z dnia 22.03.2006 r., I OSK 651/05 nie publ.), prezentowany również jest w literaturze prawniczej (A. Wolanin – "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", opubl. Przegląd sądowy Nr 7 – 8/2000, str. 18 – 28). W judykaturze prezentowany jest również pogląd, iż w przypadku wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do stwierdzenia przesłanki z art. 229 ustawy dochodzi po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i dokonaniu merytorycznej oceny wniosku w aspekcie jego zasadności, trudno więc twierdzić, że postępowanie jest bezprzedmiotowe i w takim przypadku organ powinien odmówić zwrotu nieruchomości [zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 10.09.2009 r., II SA/Ke 435/09, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.11.2007 r., II SA/Gd 500/07, Lex 342307/, a także glosa krytyczna L. Żukowskiego do wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2000r., SA 276/99, OSP 2001/5/80]. Przedstawiony dualizm poglądów nie ma jednakże w sprawie istotnego znaczenia – wskazane rozstrzygnięcia (umorzenie postępowania i odmowa zwrotu) nie prowadzą do zwrotu nieruchomości, w szczególności też nie miał wpływu na uprawnienia strony skarżącej. Organy obu instancji we właściwym zakresie ustaliły stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poprawnie wskazały treść norm prawnych stanowiących podstawę wydanych decyzji. W świetle materiału zebranego w sprawie, nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, że część wywłaszczonej działki nr 374/1 o powierzchni 0,0009 ha weszła w skład działki obecnie oznaczonej nr 135/107 o powierzchni 0,0019 ha, położonej w S., obr. W. /sprawa zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości była przedmiotem odrębnych postępowań/. Stosownie do treści odpisu księgi wieczystej nr [...] działka nr 135/107 stanowi mienie komunalne Miasta [...], w użytkowaniu wieczystym M. S. i E. S., na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej. Ich prawo użytkowania wieczystego /na okres do dnia [...].11.2091 r./ ujawnione zostało w w/w księdze wieczystej w 1993 r., a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tym samym wykazane zostało zaistnienie przesłanki z art. 229 powołanej ustawy, co w prawidłowej ocenie organów obu instancji – stanowiąc przeszkodę do zwrotu nieruchomości – prowadzić musiało do umorzenia postępowania w myśl art. 105 § 1 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób dostatecznie klarowny wskazuje na motywy, jakimi kierował się organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Z tego względu za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., skoro zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał organom administracji podstawę do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie zachodzą przesłanki określone w przepisie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie podziela Sąd zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 6, art. 8 i art. 9 K.p.a. – nie dokonano w istocie egzemplifikacji na czym polegać miałoby to naruszenie, z akt sprawy nie wynika, aby w postępowaniu przed organami obu instancji zasady ogólne postępowania administracyjnego określone w tych przepisach były naruszone, względnie naruszone w takim stopniu, iż mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.