II SA/Rz 415/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 13 lutego 2024 r. nr SKO.4111.85.250.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Przedmiotem skargi T.B. (dalej: "skarżący") jest, wydana na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.), decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium") z 13 lutego 2023 r. nr SKO.4111.85.250.2024 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z akt administracyjnych i uzasadnienia zaskarżonej decyzji skarżący zwrócił się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką J.B., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] listopada 2018 r. ([...]) zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym podano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2010 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 60-tego roku życia. Po rozpoznaniu wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z 15 stycznia 2024 r. nr SAO.8252.43.ŚP.2023 odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia jest fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazał także, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje z mężem, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od tej decyzji złożył T.B. Oświadczył, że nie zgadza się z niektórymi fragmentami uzasadnienia decyzji, w szczególności nie rozumie jaki wpływ na decyzję ma ten w którym wskazano, że jego mama zamieszkuje z mężem, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśnił, że jego ojciec z racji wieku i przebytych operacji oraz chorób często wymaga pomocy z jego strony. Zwrócił się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wymienioną na wstępie decyzją z 13 lutego 2024 r. SKO w Krośnie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 nie zgodziło się ze stanowiskiem o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W świetle ww. wyroku powstanie niepełnosprawności w okresie niewymienionym w tym przepisie nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało jednakże na zaistnienie niekwestionowanego faktu pozostawania osoby wymagającej opieki (matki wnioskodawcy) w związku małżeńskim oraz nieposiadanie przez współmałżonka (ojca wnioskodawcy) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc zaistnienia przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (w tym uchwałę składu siedmiu sędziów z 14.11.2022 r., sygn. I OPS 2/22) wywiodło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego Kolegium uznało, że podnoszone w odwołaniu zarzuty są bezskuteczne. Wyjaśniło, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad matką oraz stanu zdrowia ojca, który wymaja opieki. Jednak w świetle wskazanej wyżej uchwały bez prawnego znaczenia pozostaje fakt, że mąż osoby wymagającej opieki jest osobą chorą i sam wymaga opieki. Decydujące znaczenia ma fakt, że ojciec wnioskodawcy, a mąż osoby wymagającej opieki nie posiada wymaganego przez art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie zgadzając się z powyższą decyzją T.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Jego zdaniem Kolegium winno przychylić się do tego stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, które dopuszcza sytuację, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący wskazał też, że dokumentacja lekarska jednoznacznie potwierdza, że jego ojciec jest osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki. Złożył także wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Skarżący 25 czerwca 2024 r. (data wpływu) przedłożył w tut. Sądzie orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] czerwca 2024 r. nr [...] dotyczące A.B. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem jego matki, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Matka Skarżącego, będąca osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym pozostaje w związku małżeńskim z A.B., który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, aktualnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] czerwca 2024 r. Zasadniczym przedmiotem sporu było wiec zagadnienie, czy w takiej sytuacji dopuszczalne jest przyznanie Skarżąceemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe zagadnienie, po długotrwałym okresie rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnym, zostało ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W powyższym orzeczeniu w tezie drugiej jednoznacznie przyjęto, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Skoro zatem w sprawie której dotyczy skarga, niepełnosprawna w stopniu znacznym matka Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim i nie wykazano, by jej mąż (ojciec Skarżącego) takim stopniem niepełnosprawności się legitymował, to w świetle przytoczonej wyżej tezy przedmiotowej uchwały należało przyjąć, że Skarżącemu w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką właśnie ze względu na zaistnienie negatywnej przesłanki, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W obecnym stanie prawnym nie zachodzą podstawy do uwzględnienia innych (poza legitymowaniem się znacznym stopniem niepełnosprawności) przeszkód obiektywnych, które uniemożliwiają podjęcie opieki nad współmałżonkiem. Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak m.in. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r. II GSK 3773/17, z 12 lutego 2019 r., I FSK 116/17 i z 8 listopada 2017 r. II OSK 378/16). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Wyjątkiem od zasady związania sądu administracyjnego uchwałą podjętą przez NSA i odstąpienia od stanowiska w niej wyrażonego jest przedstawienie powstałego zagadnienia prawnego do ponownego rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA, niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł ku temu podstaw prawnych. W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 269 § 1 P.p.s.a., był zobowiązany oddalić skargę.