II SA/Rz 426/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku demontażu ramy okiennej i zamurowania otworu okiennego postanawia I. Zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. M. W. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2012 r. Nr [...], złożonym w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg zawartego w nim oświadczenia: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwojgiem uczących się dzieci (17 i 21 lat), - posiadany przez nich majątek stanowi dom wraz z gospodarstwem rolnym o łącznej pow. 1,63 ha oraz mieszkanie o pow. 43 m², - jedynym źródłem dochodu rodziny jest pobierana przez wnioskodawcę renta w wysokości 1586 zł. brutto, skarżący ma zaciągnięty kredyt bankowy z płatnością ostatniej raty przypadającą na 2 lipca 2012 r. Ze złożonego przez niego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych do niego załączników wynika ponadto, że: - na ponoszone wydatki składają się opłata za mieszkanie – 241 zł. (obecnie niewykorzystywane), opłaty: za telefon – ok. 55 zł./m-c, gaz i energię elektryczną – odpowiednio 589 i 158 zł. za ostatnie 2-miesięczne okresy rozliczeniowe, rata kredytu – 212 zł., podatek rolny i od nieruchomości – łącznie 256 zł./ rok, - skarżący jest właścicielem samochodu osobowego Ford Sierra (rok prod. 1997), jego żona jest bezrobotna (obecnie opiekuje się swoim chorym bratem i przebywa u niego w domu), skarżący ze względu na stan zdrowia (kłopoty z kręgosłupem, nadciśnienie tętnicze) nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, nieruchomość rolna jest wydzierżawiona w zamian za opłacanie podatku rolnego, studiująca córka utrzymuje się samodzielnie ze stypendium socjalnego w wysokości 465 zł./m-c. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W wyniku dokonanej analizy złożonego wniosku uznano go za częściowo uzasadniony i mający oparcie w przedstawionych powyżej okolicznościach. Ocena sytuacji materialno – bytowej skarżącego i jego rodziny wskazuje, iż mimo posiadania zaspokojonych podstawowych potrzeb życiowych, poniesienie przez niego całości związanych ze skargą kosztów sądowych przekraczałoby ich możliwości płatnicze (oprócz wpisu od skargi którego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia, w wysokości połowy wpisu od skargi). Wynika to przede wszystkim z braku po stronie skarżącego wystarczających źródeł dochodu, z których koszty te mogłyby być pokryte w pełnej wysokości. Za takie nie mogą być uznane dochody pochodzące wyłącznie z jego renty wynoszącej 1327 zł. netto, które nawet przy uwzględnieniu pobieranego przez córkę stypendium bez wątpienia umożliwiają pokrycie jedynie niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny (samo rozliczenie w stosunku miesięcznym wymienionych przez skarżącego opłat daje kwotę ok. 900 zł.). Z tego względu postanowiono zwolnić wnioskodawcę z obowiązku opłacenia wpisu od skargi, co wynika przede wszystkim ze stosunkowo jego znacznej wysokości względem będących w jego dyspozycji środków finansowych. Wygospodarowanie w krótkim okresie czasu kwoty 500 zł. nie mogłoby się odbyć bez rzeczywistego narażania jego i członków rodziny na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zwłaszcza że skarżący wg oświadczenia nie posiada żadnych oszczędności. Odnosząc się do pozostałych (poza wpisem) kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości należy podkreślić, iż przyznanie zwolnienia od nich na obecnym etapie postępowania byłoby co najmniej przedwczesne. To, że skarżący nie jest obecnie w stanie opłacić wpisu od skargi wcale nie przekreśla możliwości partycypowania przez niego w kosztach sądowych w przyszłości w wyniku zmiany jego sytuacji materialnej. Wpływ na to będzie miała przede wszystkim nieodległa w czasie całkowita spłata kredytu i wynikająca z tego możliwość przesunięcia aktualnie przeznaczanych na to środków na pokrycie tych kosztów (wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, spłata zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kredytów i pożyczek, co do zasady sama w sobie nie uzasadnia przyznania im pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, a tym samym przerzucania ciężaru finansowania postępowań sądowych strony na Skarb Państwa – tak m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. I OZ 893/10). Z punktu widzenia zasad przyznawania prawa pomocy nie jest także obojętne pozbawianie się przez osobę wnioskującą możliwych do uzyskania dochodów, niezależnie od przesłanek którymi się kieruje (w analizowanej sytuacji dotyczy to możliwości wynajęcia przez skarżącego posiadanego mieszkania i pozyskania w ten sposób dodatkowych środków, czego nie czyni z rzekomej obawy o jego dewastację przez potencjalnych lokatorów). Jeszcze jedną okolicznością, która nie może umknąć uwadze przy rozpatrywaniu wniosku M. W. o prawo pomocy i decydowaniu o jego zakresie jest to, że zgodnie z przytoczonym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie tego prawa spoczywa na stronie wnioskującej i to ona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (tak wskazano również w postanowieniu NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 609/10). "W sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy" – postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10. W tym kontekście należy stwierdzić, że skarżący wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia, nie wykonał go w zakresie wskazania wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności, opłat za wodę i kanalizację, nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego, nie ustosunkował się także do ponoszenia wydatków na leczenie, a w stosunku do żony ogólnikowo wyjaśnił, że w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad bratem i zamieszkiwanie u niego w domu, "odpada mu koszt /jej/ utrzymania. Niezależnie od tego, nie budzi wątpliwości ponoszenie chociażby okazjonalnych wydatków na zakup odzieży, środków czystości, pomocy szkolnych, których źródło finansowania w kontekście wykazanych dochodów (1327 zł.) i opłat (900 zł.) budzi pewne zastrzeżenia. W tych okolicznościach za zasadne uznano przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych wyłącznie w zakresie, w jakim umożliwi mu to sądową kontrolę zaskarżonej decyzji. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.