II SA/Rz 431/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. B., K.1 B., K. W. i M. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 7 stycznia 2025 r. nr N-I.7581.4.41.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – skargę oddala – Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 7 stycznia 2025 r. nr N-I.7581.4.41.2024, w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskami z 13 i 14 maja 2020 r. AB zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1954 r. nr [...]. Wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowi własność Gminy Miasto [...], wobec czego postanowieniem z 4 września 2020 r. nr N-1.7581.2.66.2020 Wojewoda Podkarpacki wyłączył Prezydenta Miasta [...] od rozpatrzenia sprawy, wskazując jednocześnie Starostę [...] (dalej: "Starosta" lub "Organ I instancji") do jej załatwienia. W piśmie z 31 sierpnia 2022 r. KB i LB poinformowały Starostę o śmierci AB w dniu [....] października 2020 r. Jednocześnie podniosły, że ograniczają złożony wniosek do jego udziału. Decyzją z [...] lipca 2024 r., znak: [...] Starosta odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] i oznaczonej jako stanowiące własność Gminy Miasto [...] działki nr [...]. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła [...]. Odwołujący zarzucili wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy, prowadzące do błędnego przyjęcia, że na działkach objętych wnioskiem zrealizowano cel wywłaszczenia. Decyzją z 7 stycznia 2025 r. nr N-I.7581.4.41.2024, Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Starosty. Organy wskazały, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lipca 1954 r. nr [...], wydanym na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn. Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 z późn. zm.), dokonano wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...]. Zgodnie z wnioskiem Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [...], ww. nieruchomość została wywłaszczona pod budownictwo mieszkaniowe dla pracowników instytucji publicznych w [...]. Na podstawie dokumentacji geodezyjno-prawnej ustalono, że pgr. [...] odpowiada obecnie działkom nr [...]. Organy podały, że wnioskodawcy są spadkobiercami po zmarłych właścicielach wywłaszczonej nieruchomości, a prawo to nabyli na podstawie [...]. Na podstawie oględzin przeprowadzonych 12 czerwca 2024 r. stwierdzono, że na działkach nr [...] znajduje się chodnik wraz z wjazdem z kostki brukowej, zestawy zabawowe dla dzieci, altanka zadaszona, wiata wraz z koszem na śmieci. Ponadto zdecydowana część działek porośnięta jest trawą oraz różnego rodzaju krzewami i drzewami. Przez działki przebiegają urządzenia podziemne: prąd, gaz, kanalizacja, ogrzewanie oraz sieć telekomunikacyjna (światłowód). Ustalono ponadto, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowi teren Przedszkola [...]. Teren jest w całości ogrodzony, zarządzany i utrzymywany przez przedszkole oraz stanowi całość gospodarczą wraz z pozostałymi działkami. W ocenie Organów, budowa osiedla mieszkaniowego to nie tylko budowa samych budynków mieszkalnych lecz także całej infrastruktury towarzyszącej, wpływającej na funkcjonowanie tego osiedla. Tym samym w opisywanej sprawie zrealizowano cel wywłaszczenia, jakim było budownictwo mieszkaniowe dla pracowników instytucji publicznych w [...]. Wskazano, że nazwa ta określała budowę osiedla mieszkalnego którego struktura oraz funkcjonalność w ówczesnych czasach znacząco się różniła od obecnych osiedli mieszkaniowych. Osiedla budowane w tamtych czasach były zaś skrupulatnie planowane w skali miasta. Nie były wyspami oderwanymi od całości tkanki miejskiej - wręcz przeciwnie, wpisywały się w nią w myśl zasad urbanistyki. Osiedla projektowano jako jak najbardziej samowystarczalne - zapewniona była bliskość sklepów, punktów usługowych, szkół, placów zabaw, placówek ochrony zdrowia. Dbano o zachowanie odpowiednich proporcji między wysokościami budynków, a odległościami między nimi, co zapewniało odpowiednie doświetlenie mieszkań. Przestrzeń między budynkami była bogata w zieleń, która nie tylko działa pozytywnie na samopoczucie mieszkańców, ale również gwarantowała ochronę przed upałami, regulację ciepła, regulację wilgotności, zatrzymywała pyły znajdujące się w powietrzu i chroniła przed hałasem. Zdaniem Organów, ze wskazanych względów uznać należało, że przedszkole zrealizowane na wnioskowanej nieruchomości stanowi infrastrukturę niezbędną do funkcjonowania osiedla mieszkaniowego. Dlatego teren będący przedmiotem wniosku nie powinien zostać zwrócony pomimo tego, że nie wszyscy mieszkańcy osiedla mogą z niego korzystać. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, [...] wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji Skarżące zarzuciły naruszenie: 1. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.) – dalej: "u.g.n.", poprzez jego błędną wykładnię i w efekcie błędne uznanie, że cel wywłaszczenia na działkach objętych wnioskiem został zrealizowany; 2. art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i nieorzeczenie o zwrocie na rzecz Skarżących nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia; 3. art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że sporna nieruchomość powinna został uznana za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. W odpowiedzi na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. O oddaleniu skargi zdecydowały następujące okoliczności, ustalone bezspornie w toku postępowania. Po pierwsze ustalono, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość została wywłaszczona pod budownictwo mieszkaniowe dla pracowników instytucji publicznych w [...]. Po drugie na podstawie oględzin przeprowadzonych 12 czerwca 2024 r. stwierdzono, że na działkach nr [...] znajduje się chodnik wraz z wjazdem z kostki brukowej, zestawy zabawowe dla dzieci, altanka zadaszona, wiata wraz z koszem na śmieci. Ponadto zdecydowana część działek porośnięta jest trawą oraz różnego rodzaju krzewami i drzewami. Przez działki przebiegają urządzenia podziemne: prąd, gaz, kanalizacja, ogrzewanie oraz sieć telekomunikacyjna (światłowód). Ustalono ponadto, że nieruchomość objęta wnioskiem stanowi teren Przedszkola [...]. Teren jest w całości ogrodzony, zarządzany i utrzymywany przez przedszkole oraz stanowi całość gospodarczą wraz z pozostałymi działkami. W orzecznictwie sądów administracyjnych występuje ugruntowane już stanowisko, zgodnie z którym, w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe czy też budownictwo mieszkaniowe cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany zarówno w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach budynków mieszkalnych, jak również innych obiektów związanych immanentnie z potrzebami mieszkańców, czy też szerzej z funkcjonowaniem osiedla mieszkaniowego. Dotyczy to wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki) – tak wyrok NSA z 26 czerwca 2024 r., I OSK 166/23, dost. w bazie CBOSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Wprawdzie na działkach, których dotyczy wniosek nie są posadowione budynki mieszkalne, jednak znajdują się one pomiędzy budynkami mieszkalnymi a budynkiem przedszkola. Na działkach znajduje się infrastruktura towarzysząca i niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania osiedla w postaci chodnika wraz z wjazdem z kostki brukowej, wiaty wraz z koszem na śmieci, zestawów zabawowych dla dzieci, altanki zadaszonej. Jest to teren przedszkola, jednak nie budzi wątpliwości, że budowa budynku przedszkola i infrastruktury niezbędnej do jego funkcjonowania mieści się w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego. Sposób zagospodarowania działek został ukazany na zdjęciach dołączonych do protokołu oględzin. Prawidłowo więc Organy uznały, że cel wywłaszczenia na nieruchomościach objętych wnioskiem został zrealizowany. Zgodnie z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje wyłącznie wtedy, gdy jest ona zbędna w rozumieniu ustawy, czyli nie została wykorzystana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (bądź został on zrealizowany tylko częściowo, co do części nieruchomości). Jeżeli przed upływem ustawowych 7 czy 10 lat nie rozpoczęto w ogóle inwestycji, a potem również cel nie został faktycznie zrealizowany - wówczas można mówić o zbędności i zwrocie. Natomiast jeżeli do realizacji celu ostatecznie doszło, roszczenie o zwrot nie powstaje - niezależnie od tego, kiedy ten cel został spełniony (tak wyrok NSA z 14.03.2025 r., I OSK 463/22, LEX nr 3857586). Wobec niebudzących w sprawie ustaleń, że doszło do realizacji celu wywłaszczenia Sąd jako niezasadne ocenił zarzuty dotyczące naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. Z tych powodów skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.