II SA/Rz 444/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2015 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2015 r.nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]; II. zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego A. A. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A.A. jest decyzja [....] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zwanego "PWIS" z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] PWIS utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, zwanego dalej "PPIS" z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] stwierdzającą brak podstaw do uznania choroby zawodowej u A.A., przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi A.A. na wyżej wspomnianą decyzję wyrokiem z dnia 25 października 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 681/10 uchylił ją oraz uchylił poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2010 r., z uwagi na stwierdzenie naruszenia przepisów procesowych, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że nie można przyjąć jako właściwej praktyki, która koncentruje postępowanie wyjaśniające wokół opinii medycznych nie ustosunkowując się, a przede wszystkim nie poddając ocenie wszystkich dowodów, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd dopatrzył się uchybień w zakresie wyjaśnienia stanu narażenia skarżącego na wystąpienie choroby zawodowej, bowiem dokumenty dołączone przez skarżącego wskazują na inne parametry związane z pracą niż te, które przyjęto jako podstawę opiniowania medycznego. Ustalenie narażenia zawodowego jest istotnym elementem postępowania w sprawie orzekania o chorobie zawodowej, dlatego organy mają obowiązek ustalić wszystkie elementy tego stanu w sposób poprawny, w szczególności w zakresie ustalania warunków pracy, tym bardziej, że w rozpoznawanej sprawie organy wykazują inne wymiary pracy skarżącego niż on w piśmie skierowanym do WOMP z dnia [...] lipca 2009 r. i [...] lipca 2009 r. Przy rozbieżności w tym zakresie należało dopuścić środki dowodowe, przy pomocy których można by te sprzeczności usunąć. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy sanitarne zostały zobowiązane do dokładnego wyjaśnienia przebiegu zatrudnienia skarżącego, zwłaszcza ustalenia w jakim zakresie czasu świadczył pracę, w tym w godzinach nadliczbowych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] PPIS nie stwierdził u A. A. – przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego określonej jako zespół cieśni nadgarstka określonej w poz. 20 pkt 1. W ramach ponownie prowadzonego postępowania dowodowego PPIS przeprowadził dowód z zeznań świadków, którzy wraz ze skarżącym wykonywali prace malarskie w tym samym zakładzie i w tym samym czasie ustalając, że prace malarskie były wykonywane przez skarżącego nie tylko w ramowym czasie pracy, ale także w godzinach nadliczbowych. Powyższe ustalenia potwierdził także były pracodawca w harmonogramie i charakterystyce stanowiska pracy malarza, w których wynika, m. in. średni czas trwania czynności wykonywanych przez malarza maszyn budowlanych i podzespołów. Organ wyjaśnił, że treść tych pism pokrywa się, co do zasady, z zeznaniami przesłuchanych świadków. Specjalista medycyny rodzinnej R.F. pismem z dnia [...] lutego 2011 r. przesłała do PPIS uzupełnione na wezwanie organu zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej o dwie jednostki chorobowe nieuwzględnione wcześniej, tj. : zespół rowka nerwu łokciowego z poz. 20. 2 i zespół kanału de Guyona z poz. 20. 3 wykazu. Zgodnie z wytycznymi Sądu sporządzono kartę oceny narażenia zawodowego uwzględniając w niej pracę w godzinach nadliczbowych. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, zwany dalej "WOMP" w dniu [...] września 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej określonej w poz. 20. 1 rozporządzenia z 2009 r. Orzeczenie tej samej treści wydał Instytut Medycyny Pracy w wyniku postępowania odwoławczego w dniu [...] stycznia 2012 r., nr [...]. Decyzja PPIS z dnia [...] czerwca 2013 r. została decyzją PWIS z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] uchylona, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na niepowołanie w podstawie prawnej decyzji żadnego konkretnego aktu prawnego, który uprawniałby do przeprowadzeni postepowania w sprawie chorób zawodowych. Samo ogólne powołanie w się w sentencji zaskarżonej decyzji na przepisy prawne bez przytoczenia rozporządzenia z 2009 r. nie może stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] PPIS ponownie nie stwierdził u A.A. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego określonej jako zespół cieśni nadgarstka określonej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiących załącznik do rozporządzenia z 2009 r. Organ I instancji ustalił, że skarżący w okresie od [...] lipca 2010 r. do [...] lipca 2012 r. przebywał na zasiłku dla bezrobotnych (roczny urlop "A" S.A.), natomiast od 22 lipca 2011 r. do 31 marca 2012 r. był zatrudniony jako wiertacz w "A" S.A. (Wydział Z-5) w S.W. i wykonywał prace na wiertarce promieniowej. W trakcie pracy narażony był na obciążenie obu rąk w stawach łokciowych i nadgarstkowych, wykonywane przez niego operacje były powtarzalne przez 360 minut, gdzie pracownik obsługiwał maszynę, natomiast przez 120 minut wykonywał przygotowawcze prace porządkowe. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy z uwzględnieniem ww. pracy wiertacza wydał uzupełniające orzeczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, w którym stwierdził, że choroba pacjenta nie ma podłoża zawodowego. Organ wyjaśnił, że mimo ustalenia, że A.A. wykonywał prace w warunkach narażenia zawodowego, placówki orzecznicze nie znalazły podstaw do stwierdzenia związku przyczynowego spowodowanego wykonywaniem przez niego pracy a chorobą zawodową. Ustalenia występowania u strony choroby w sensie medycznym jest zadaniem biegłych, a organ administracji nie ma prawa polemizować z treścią wydanych przez nich opinii. W odwołaniu od powyższej decyzji A.A. nie zgodził się jej treścią. Podał, że zarówno w rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002 r. oraz z dnia 30 czerwca 2009 r. wskazano, iż ocenę narażenia zawodowego przeprowadza z toku rozpoznania choroby zawodowej lekarz orzecznik, a w toku podejmowania decyzji właściwy organ inspekcji sanitarnej. Z uwagi zatem na fakt, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym lekarz orzecznik nie powinien wydawać swego rodzaju decyzji i wyręczać w tym zakresie organu. Podał, że choroby, na jakie cierpi pozostają w ścisłym związku z wykonywaną przez niego przez okres 30 lat pracą fizyczną. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] PWIS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zmianami), zwanej dalej "K.p.a." oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia z 2009 r. utrzymał w mocy decyzję PPIS z dnia [...] stycznia 2015 r. Organ wyjaśnił, że pojęcie "choroby zawodowej" jest pojęciem szerszym niż pojęcie "choroby" w sensie medycznym. Biegli mają orzec o występowaniu u stron schorzenia w sensie medycznym oraz czy ustalony w postępowaniu rodzaj czynnika narażenia i długość narażenia mogą z medycznego punktu widzenia stanowić przyczynę stwierdzonej choroby oraz określić stopień prawdopodobieństwa tego faktu. Organ administracji może dokonać kontroli opinii biegłego jedynie w jej sensie formalnym, a nie merytorycznym, przy czym biegli mają za zadanie orzec o chorobie jako jednostce medycznej a nie przesądzać czy dolegliwości strony stanowią chorobę zawodowa. O tym z kolei orzeka organ inspekcji sanitarnej. Z ostatecznego orzeczenia WOMP nr [...] wynika, że choroba zawodowa A.A. nie ma podłoża zawodowego. Charakter pracy oraz krótki okres zatrudnienia nie mógł przyczynić się do rozwoju choroby zawodowej. Orzeczenie to pozostaje w zgodzie ze wszystkimi wcześniej wydanymi orzeczeniami. Brak jest w sprawie przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia sprawy przez biegłych w sensie medycznym, a z treści orzeczeń lekarskich wynika, że odwołujący w takcie świadczenia pracy nie był narażony na czynniki szkodliwe w stopniu mogącym powodować choroby w uwagi na czas narażenia oraz na podejmowane czynności. Organ ponadto stwierdził, że w sprawie brak jest związku przyczynowego miedzy narażeniem na czynniki szkodliwe w środowisku pracy a chorobami u niego zdiagnozowanymi. W skardze na wskazaną wyżej decyzję PWIS z dnia [...] lutego 2015 r. A. A. reprezentowany przez adwokata M.W. oraz radcę prawnego B.K. zarzucił naruszenie: 1) art. 7 i 77 K.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę przyczyn wystąpienia u skarżącego przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, tj. zespołu cieśni nadgarstka, a tym samym możliwości jednoznacznego wykluczenia związku tej choroby ze sposobem wykonywania pracy - w szczególności poprzez nieuwzględnienie rzeczywistego czasu pracy wykonywanej przez skarżącego w analizowanym okresie (pominięcie znacznej ilości godzin nadliczbowych), zaniechanie wnikliwego zbadania sposobu wykonywania czynności z uwzględnieniem zmiennej - na przestrzeni lat - technologii pracy, pominięcie kwestii wpływu używanych w procesie pracy narzędzi wytwarzających drgania na możliwość wystąpienia zdiagnozowanych schorzeń, niedokonanie analizy w przedmiocie etologii choroby skarżącego, a także ograniczenie postępowania dowodowego jedynie do opinii biegłych, nie poddając należytej ocenie wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, 2) art. 80 K.p.a. poprzez dowolną (a nie swobodną) ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie polegającą na bezkrytycznym uznaniu wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich za wiążącą podstawę wydania decyzji -bez uprzedniej weryfikacji prawidłowości ich sporządzenia w aspekcie Wymogów postawionych w § 6 rozporządzenia z 2009 r. (zwłaszcza w świetle wynikającego z nich braku rzetelnej analizy wymiaru i charakteru czynności wykonywanych przez skarżącego w trakcie wykonywania pracy) - i pomimo tego uznania sprawy za wystarczająco wyjaśnioną dla przyjęcia pozazawodowej etiologii zdiagnozowanych schorzeń, 3) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy odniesienia się do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu, a dotyczących m.in. wadliwości sporządzonych w sprawie orzeczeń lekarskich w zakresie wskazanym w punkcie 2 oraz zaniechaniu ustosunkowania się do wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, ograniczając się jedynie do bezkrytycznego przyjęcia wniosków zaproponowanych przez lekarzy orzeczników. Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie w całości decyzji PWIS z dnia [...] lutego 2015 r. oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, według norm przypisanych. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądowa kontrola legalności przeprowadzona stosownie do wskazań art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji należało je wyeliminować z obrotu prawnego. Ustalenia stanu faktycznego są bezsporne i sprawa nadaje się do wyrokowania. Skarżący A.A. od 1979 r. do nadal pracuje na stanowisku malarza i malarza natryskowego w "A" S.A. Z karty oceny narażenia zawodowego wynika, że wykonywaną pracę charakteryzuje przeciążenie kończyn górnych w stawach nadgarstkowych i łokciowych. Ponadto skarżący przez cały okres zatrudnienia pracował dodatkowo w godzinach nadliczbowych. W podsumowaniu, praca z uwagi na sposób jej wykonywania stwarza możliwości powstania choroby zawodowej. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący cierpi na zespół cieśni w obrębie nadgarstka, co zostało potwierdzone podczas przeprowadzonych badań i konsultacji przed Wojewódzkim Ośrodkiem Medycznym (orzeczenia lekarskie nr [...] oraz [...]) oraz Instytutem Medycyny Pracy (orzeczenie [...], [...] i [...]). W pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wymieniono przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 2351 Kodeksu pracy, wg. niej za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc spełnienie dwóch warunków. Pierwszym z nich jest zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). Zaś drugim – ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Podkreślić należy, że wystąpienie tych przesłanek bądź ich brak organ orzekający obowiązany jest ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. W przedmiotowej sprawie jest poza sporem, że skarżący cierpi na zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że przez wiele lat pracował obciążając kończyny górne w obrębie nadgarstków, w tym wykonując czynności powtarzalne. Pomimo tego obie orzekające w sprawie placówki medyczne, w swych orzeczeniach lekarskich – które były podstawą rozstrzygnięcia – nie rozpoznały u skarżącego schorzenia o charakterze zawodowym. Orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. i bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak, że organ prowadzący postępowanie zwolniony jest z obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wyznaczonych przez art. 80 K.p.a. Dla odmowy ustalenia istnienia choroby zawodowej, konieczne jest również ustalenie, że rodzaj wykonywanej pracy nie ma żadnego wpływu na powstanie i rozwój schorzenia. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym "zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania" (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 października 2012 r., III SA/Kr 1312/11). Uzasadniając rozstrzygnięcie o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej organy powołały się na wnioski sformułowane w orzeczeniach lekarskich. Równocześnie należy zwrócić uwagę, że przepis art. 2351 Kodeksu pracy wyraźnie wskazuje na istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy warunkami pracy a występującym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego stwierdzenia, iż wymieniona choroba jest wykazana w wykazie chorób zawodowych, oraz że praca wykonywana była w warunkach szkodliwych istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 lipca 1984 r. w sprawie o sygn. II PRN 9/84 stwierdził, że konstrukcja § 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przemawia za tym, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w warunkach narażenia – istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Pogląd ten podziela również Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmując, że ma ono charakter wzruszalny i jako takie może być obalone dowodem przeciwnym (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II OSK 7/05). Oznacza to, że jeżeli u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia, zdiagnozowana zostanie jedna z chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter poza zawodowy. Nie wystarczy tu więc wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne są zobligowane do jednoznacznego i przekonywującego ustalenia, że właśnie te czynniki a nie sposób wykonywania pracy – wywołały te dolegliwości. Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie brak jest jakiegokolwiek ustosunkowania się do zebranych dowodów. Zaniechanie przez organ administracji oceny wszystkich dowodów, zwłaszcza tych na które wskazuje skarżący, jest uchybieniem przepisom postępowania, które ma wpływ na wynik postępowania. Organy prowadzące postępowanie nie mogą bezkrytycznie przytaczać opinii lekarzy specjalistów. Poza tym organ prowadząc postępowanie jest związany wskazaniami wyroku Sądu z dnia 25 października 2010 r. Organy prowadząc ponownie postępowanie przeprowadzą je zgodnie z wymaganiami z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz wskazaniami Sądu. Z tych względów na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.