II SA/Rz 452/17

Dnia 20 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwów A. W. i M. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2017 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. W., A. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego - postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 452/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargi A. W. i M. W. (dalej w skrócie: "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego Skarżący wnieśli o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym, t. j. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając zgłoszone żądania podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. A. W. jest osobą bezrobotną, natomiast M. W. prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi żadnych dochodów. Pozostają na utrzymaniu pełnoletniej córki, która osiąga miesięczny dochód w kwocie 3.000 zł, jednakże ma również na utrzymaniu swoje dziecko. Ponieważ oświadczenia skarżących nie zawierały żadnych danych odnośnie ich konkretnych miesięcznych wydatków, rodzaju prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, faktu podejmowania przez skarżącą prac dorywczych, stanu majątkowego ich córki oraz wieku jej dziecka, referendarz sądowy wezwał ich do złożenia dodatkowych oświadczeń w tym zakresie, jak również do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych dorosłych członków wspólnego gospodarstwa domowego oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W wyznaczonym terminie skarżący podali, że A. W. nie podejmuje prac dorywczych, w związku z czym nie osiąga żadnych dochodów. M. W. prowadzi jednoosobową działalność remontowo-budowlaną i nie zatrudnia pracowników. Córka stron ma dziecko w wieku 4 lat. Jest ona współwłaścicielem kamienicy (udział w wysokości 1/3) oraz właścicielem nieruchomości rolnych i lasów o pow. ok. 2 ha. Średnie comiesięczne wydatki stron na utrzymanie gospodarstwa domowego, samochodu córki, a także wyżywienie i leczenie wynoszą ok. 6.700 zł. Skarżący zobowiązali się także do późniejszego przedłożenia żądanych od nich wyciągów bankowych oraz deklaracji podatkowych, wskazując na sezon urlopowy i konieczność udania się do placówki banku położonej o ok. 40 km od miejsca zamieszkania, jednakże nie uczynili tego w deklarowanym przez siebie terminie. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 452/17, referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśnił, że ze złożonych przez skarżących oświadczeń wynikało, że ich wydatki przekraczają ponad dwukrotnie jedyne środki, którymi dysponują. W ocenie referendarza świadczy to najprawdopodobniej o zaniechaniu ujawnienia dodatkowych dochodów, które mogą pochodzić np. z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Skarżący oświadczyli wprawdzie, że nie przynosi ona żadnych zysków, jednak pomimo wezwania nie nadesłali żądanych dokumentów w postaci wyciągów z rachunków bankowych oraz deklaracji podatkowych. Referendarz podkreślił, że brak zastosowania się przez wnoszących o wsparcie do kierowanego do nich wezwania w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "Ppsa") może stanowić samodzielną przesłankę odmowy przyznania żądanego prawa pomocy. Zauważył również, że tylko wydatkom koniecznym tj. przesądzającym o egzystencji można przyznać walor pierwszeństwa przed obowiązkiem zapłaty należności publicznoprawnej. Takim niezbędnym wydatkiem nie jest więc ten na telefony i internet w kwocie 200 zł. Wątpliwości referendarza budziły również deklarowane miesięczne koszty utrzymania samochodu w kwocie 2000 zł, a także należności za opał w kwocie 1.000 zł. Ostatecznie referendarz uznał, że skarżący nie są osobami ubogimi co w połączeniu z brakiem zastosowania się do wezwania przesądza o braku podstaw do przyznania jakiegokolwiek wsparcia. Skarżący wnieśli jednobrzmiące sprzeciwy od powyższego rozstrzygnięcia, w których zarzucili naruszenie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 Ppsa poprzez uznanie, iż brak jest podstaw do przyznania im pomocy prawnej, podczas gdy ich sytuacja finansowa sprawia, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania i ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak również art. 255 Ppsa poprzez bezpodstawne i bezprzedmiotowe wezwanie ich do przedłożenia dokumentacji, której nie byli w stanie zgromadzić, podczas gdy przedstawione przez nich okoliczności winny skutkować przyznaniem im prawa pomocy. Wobec powyższego wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie ich od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu sprzeciwów podnieśli, że zarówno w złożonych przez nich wnioskach o przyznanie prawa pomocy jak i w odpowiedziach na wezwanie referendarza przedstawili szczegółowo swój stan rodzinny, źródła utrzymania oraz sytuację majątkową swoją oraz ich córki. W ich ocenie nie posiadają środków potrzebnych do pokrycia kosztów sądowych ani ustanowienia pełnomocnika, a ich dochód nie pozwala na pokrycie podstawowych potrzeb egzystencjonalnych. Nie posiadają żadnych nieruchomości, czy też ruchomości o znacznej wartości natomiast ich córka ma na utrzymaniu własne kilkuletnie dziecko i dopiero zaczęła pracę. Podnieśli, że przedstawiony przez nich spis wydatków należy uznać za rzetelny i nie odbiegający od wydatków ponoszonych przez przeciętne gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 Ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 Ppsa). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Zatem to strona zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana w zakreślonym terminie złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub/i przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów albo stanu rodzinnego. Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego i prezentację w niebudzący wątpliwości sposób - źródła swego utrzymania, jak również ponoszonych przez siebie wydatków (tak również NSA w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OZ 652/14). Brak wypełnienia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (tak m. in. NSA w postanowieniach z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I FZ 1294/14, z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1109/14). Należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (tak również NSA w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1109/14). W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Skarżący wypełniając formularz PPF nie wyjaśnili istotnych kwestii dotyczących swojej sytuacji majątkowej, w szczególności ile wynoszą ich miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania, prowadzoną działalnością gospodarczą, a także jaki jest stan majątkowy ich córki, która jak wynikało ze złożonego oświadczenia, pomaga im w utrzymaniu. W tej sytuacji referendarz sądowy prawidłowo wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy podzielić wątpliwości referendarza odnośnie prawdziwości danych zawartych w złożonych przez skarżących oświadczeniach. Trudno bezkrytycznie przyjąć, że przy deklarowanych dochodach w wysokości 3.000 zł, generują miesięczne w wydatki w kwocie 6.700 zł, a przy tym skarżący prowadzi działalność gospodarczą nie przynoszącą żadnych dochodów. Nie sposób też przyjąć, że w sezonie letnim przeznaczają na zakup opału 1.000 zł, natomiast córka przeznacza na utrzymanie samochodu 2.000 zł, co stanowi 2/3 jej deklarowanych dochodów. Deklarowana zaś kwota wydatków świadczy albo o zatajeniu posiadania oszczędności, z których są pokrywane, albo o nieujawnieniu rzeczywistych źródeł i wysokości dochodów. Zarzuty skarżących związane z celowością wzywania o poszczególne dane i dokumenty nie mogą być uwzględnione. Strona chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. To zaś czy określone dane i materiały przedstawione na żądanie rzeczywiście dokumentowałyby sytuację majątkową w danej chwili i zostały prawidłowo ocenione mogłoby być przedmiotem oceny w razie wypełnienia wezwania referendarza. Skoro więc w przedmiotowej sprawie skarżący nie złożyli dodatkowych oświadczeń i nie przedłożyli żądanych dokumentów, uniemożliwili tym samym referendarzowi sądowemu dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny ich sytuacji materialnej. Słusznie więc referendarz przyjął, że wobec nieprzedłożenia wyciągów z rachunków bankowych skarżących, a także deklaracji podatkowych dotyczących prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, nie było możliwe ustalenie ich rzeczywistej sytuacji materialnej. Przedstawione powyżej okoliczności dawały referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2017 r. Sąd w tej sytuacji podziela. Z powyższych względów, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.