II SA/Rz 479/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 479/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] uzupełnioną postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r., Burmistrz Miasta [...] przyznał M. P. jednorazowo nie podlegający zwrotowi zasiłek specjalny celowy w kwocie 100 zł. Od decyzji tej odwołała się M. P., kwestionując przyjętą przez organ wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu. Podniosła, że jedynym jej źródłem utrzymania są otrzymywane od ojca alimenty w wysokości 370 zł. Wskazała, że w 2010 r. podjęła naukę na studiach zaocznych, bowiem musiała się opiekować chorą matką, która zmarła w 2012 r. i od tej chwili prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, powołując w podstawie prawnej art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej w dalszej części "k.p.a." oraz art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182). W uzasadnieniu Kolegium podało, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji M. P. mieszka sama i kontynuuje naukę w Szkole [...] w K. w systemie zaocznym. Uzyskuje dochód z tytułu alimentów w kwocie 370 zł oraz tytułem dodatku mieszkaniowego w kwocie 233,06 zł (od stycznia 2013 r.) – łącznie 603,06 zł. Powyższe przekracza wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Duże obciążenie finansowe dla wnioskodawczyni stanowią opłaty za studia, a obecnie niezapłacony rachunek za gaz w wysokości 302 zł. W ocenie organu II instancji sytuacja powyższa uzasadniała przyznanie M. P. jednorazowo specjalnego zasiłku celowego w kwocie 100 zł. Natomiast to, że kwota powyższa nie spełnia oczekiwań odwołującej nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa. Organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie przedmiotowego świadczenia możliwe jest jedynie w sytuacjach szczególnych, rozumianych jako wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Kolegium zwróciło uwagę, że organ odpowiedzialny za udzielenie pomocy przyznaje świadczenia w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Dysponując zaś ograniczonymi środkami finansowymi musi je rozdzielać pomiędzy stale rosnąca liczbę osób wymagających wsparcia. W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 4 powołanej ustawy do tak obliczonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze i świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że dodatek mieszkaniowy przyznany M. P. decyzją Burmistrza [...] znak: [...] w wysokości 233,06 zł na okres od 1.01.2013 r. do 30.06.2013r. stanowi dochód wnioskodawczyni i podlega zsumowaniu razem z otrzymywanymi alimentami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. M. P. wniosła o jej uchylenie, kwestionując wliczenie przez organ do osiąganego przez nią dochodu kwoty pobieranego dodatku mieszkaniowego - jako niezgodne z art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Z przepisu tego wynika bowiem, że dodatek tego rodzaju nie podlega wliczeniu do dochodu. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jej materialną podstawą jest art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182), stanowiący, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten znalazł zastosowanie w sprawie, bowiem z ustaleń organów wynika, że dochód M. P. w wysokości 603,06 zł przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Skarżąca kwestionuje sposób ustalenia jej dochodu, wskazując, że bezpodstawnie doliczono do niego otrzymywany od stycznia 2013 r. dodatek mieszkaniowy w wysokości 233,06 zł. Zarzuty te nie są zasadne, a ustalenia organu w zakresie wysokości dochodu są prawidłowe. Sposób ustalenia dochodu, którego wysokość co do zasady determinuje możliwość przyznania świadczeń z pomocy społecznej, regulują przepisy art. 8 ust. 3-13. W ust. 3 wskazano wydatki pomniejszające dochód, takie jak podatek dochodowy, składki na ubezpieczenia zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób, natomiast ust. 4 zawiera katalog przysporzeń podlegających wyłączeniom od dochodu. Katalog ten ma charakter zamknięty. W dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowił, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Słusznie wskazuje organ, że wśród tych wyłączeń nie ma dodatku mieszkaniowego, a zatem dodatek ten stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Takie też stanowisko prezentowane jest w jednolitym w tym zakresie orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 16.03.2012 r., I OSK 1901/11, System Orzecznictwa LEX Nr 1145078, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10.01.2013 r., II SA/Sz 591/12, LEX Nr 1274656), w którym podkreśla się związanie organu przy obliczaniu dochodu przepisem art. 8, w tym także zawartym w ust. 4 katalogiem wyłączeń. Nie ma natomiast racji skarżąca powołując się na art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz.734, ze zm.), który od dochodu odlicza dodatek mieszkaniowy. Przepis ten dotyczy bowiem wyłącznie sposobu obliczenia dochodu na potrzeby ustawy o dodatkach mieszkaniowych i uzyskania dodatku mieszkaniowego i nie ma zastosowania do świadczeń przewidzianych ustawą o pomocy społecznej, która zawiera samodzielne regulacje dotyczące obliczania dochodu. Prawidłowo zatem obliczony został w niniejszej sprawie dochód skarżącej i właściwie też organ zastosował wobec niej art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przyznając specjalny zasiłek celowy w wysokości 100 zł. Należy podkreślić, że przepis ten stanowi wyjątek od ogólnej przyznawania świadczeń z pomocy społecznej po spełnieniu przesłanki kryterium dochodowego i umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego osobom, które to kryterium przekraczają, w szczególnych przypadkach związanych z ich sytuacją życiową. Szczególne przypadki, o których mowa w powołanym przepisie, muszą być zatem wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20.09.2012 r., II SA/Lu 449/12, LEX Nr 1221398 i powołane tam orzeczenia: wyrok NSA z dnia 15.01.2006 r., I OSK 777/05, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4.11.2009 r., IV SA/Po 470/09). Jednocześnie rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, LEX Nr 531606). Jak wynika z treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. Niewątpliwie organ uwzględnił szczególną sytuację skarżącej, która jest osobą młodą, studiuje, po śmierci matki znalazła się w trudnej sytuacji materialnej zdana na własne możliwości. Nie można jednak pominąć faktu, że jak wynika z akt sprawy, w okresie ostatniego roku korzystała ona z licznych form pomocy społecznej – zasiłków okresowych, celowych, pomocy na zakup żywności. Mając zatem na uwadze ten fakt oraz to, że rolą pomocy społecznej jest pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji, uznać należy, że przyznając M. P. specjalny zasiłek celowy w kwocie 100 zł organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało odstaw do uchylenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Z przedstawionych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.