II SA/Rz 48/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Ryszard Bryk /spr./ WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 48/08 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi M.J. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...]r., Nr [...]– utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. o braku podstaw do stwierdzenia u w/w choroby zawodowej – zawodowe uszkodzenie słuchu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. nr 64, poz. 294, ze zm./. W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 10 powołanego wyżej rozporządzenia z dnia 18.11.1983 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie było wszczęte w dniu [...]r. M.J. był zatrudniony w n/w zakładach pracy: - w Zakładach Azotowych w C. w latach 1975-1976 jako aparatowy procesów chemicznych, - w Zakładach Mięsnych w N. w latach 1976-2000 jako maszynista chłodniczy. Na przełomie lat 1978-79 odbywał zasadniczą służbę wojskową, zaś w latach 1988-1989 pracował na budowie eksportowej w M. W sprawie były wydane następujące orzeczenia lekarskie: 1) Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w R. z dnia [...]r. o braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej, 2) orzeczenie uzupełniające tegoż Ośrodka z dnia [...]r. o braku podstaw do rozpoznania u M.J. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, 3) orzeczenie z dnia [...]r., wydane przez ten Ośrodek o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, 4) orzeczenie uzupełniające z dnia [...]r., również o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Decyzją z dnia [...]r., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. stwierdzającą brak podstaw do rozpoznania u M.J. choroby zawodowej – uszkodzenia słuchu, wywołanej działaniem hałasu. Na skutek skargi w/w, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27.04.2004 r., sygn. akt SA/Rz 1534/02 uchylił decyzję organu II instancji z dnia [...]r. Powodem kasacji były uchybienia procesowe. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, żaby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wezwać Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. /dalej: WOMP/ do uzupełnienia wydanego orzeczenia lekarskiego, a w razie wniosku strony o ponowne badanie lekarskie, zlecić przeprowadzenie takich badań lekarskich instancji odwoławczej. Rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części i w związku z tym organ odwoławczy uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzją z dnia [...]r. organ I instancji, opierając się na opiniach WOMP z dnia [...]r., [...]r. i [...]r. ponownie orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u M.J. rzeczonej choroby zawodowej. Od tej decyzji odwołał się M.J. i po rozpatrzeniu tego odwołania, organ II instancji decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 3.04.2007 r., sygn. akt II SA/Rz 69/07 uchylił decyzję organu II instancji z dnia [...]r. Orzeczeniem lekarskim uzupełniającym z dnia [...]r. lekarze WOMP podkreślili, że przeprowadzone badania "wykazały bardzo znaczną, wręcz ogromną progresję ubytku słuchu /z 26 dB w 2000 r., do 62-63 dB w latach 2001-2006 r./". Wyjaśnili że "przewlekły uraz akustyczny spowodowany wieloletnim narażeniem na hałas nie ulega pogłębieniu po ustaniu narażenia", co ma stanowić najbardziej charakterystyczną cechę takiego urazu. Lekarze wskazali również na alternatywne źródła uszkodzenia słuchu". Mając na uwadze wskazaną opinię lekarską, organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanej działaniem hałasu. Organ dodał, że M.J. nie złożył wniosku o skierowanie go na ponowne badania do jednostki lekarskiej instancji odwoławczej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, za pośrednictwem organu odwoławczego, skarżący M.J., nie wskazując kierunku weryfikacji zaskarżonej decyzji, zarzucił iż jest ona niezgodna i sprzeczna z zebranym materiałem dowodowym, z którego wynika, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy między narażeniem na hałas, a uszkodzeniem słuchu. Orzeczenie lekarskie nr [...] dnia [...]r. i orzeczenia uzupełniające WOMP stwierdzają, że był narażony na hałas o natężeniach przekraczających normatywy higieniczne /89,5 do 93,4 dB/ w miejscu pracy, tj. w Zakładach Mięsnych N. S.A. oraz ma uszkodzony słuch. W takiej sytuacji nie rozumie dlaczego PWIS pomija te fakty. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. wniósł o oddalenie skargi i powtórzył motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze wyjaśnił, że nie kwestionuje faktu narażenia skarżącego na hałas w środowisku pracy i faktu stwierdzenia u niego ubytku słuchu, ale do uznania choroby za zawodową niezbędna jest pozytywna opinia lekarska stwierdzająca, że dolegliwości strony są następstwem działania czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Z opinii WOMP z dnia [...]r. dolegliwości skarżącego nie są skutkiem narażenia na hałas w środowisku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy nawiązać do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./, z którego wynika, że wojewódzki sąd administracyjny jako sąd I instancji kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z funkcji kontrolnej Sądu wynika reguła, że Sąd I instancji przy tej kontroli uwzględnia stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Z kolei zakres kontroli sądowej określa art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm./, zwanej dalej skrótem p.p.s.a., i stanowi, że sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną i tym samym jest zobowiązany do uwzględniania naruszeń prawa nie wskazanych w skardze. Stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok na podstawie stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy administracyjnej i sądowej. Stan faktyczny sprawy jest następujący: W dniu 30.10.2000 r. wpłynęło do Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. zgłoszenie podejrzenia u M.J. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu wywołanej działaniem hałasu w środowisku pracy, wystawione przez lekarza specjalistę medycyny pracy z Zakładowej Służby Zdrowia w Zakładach Mięsnych w N. /k. 1 akt adm./. Z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wynika, iż M.J. /ur. 29.05.1954 r. był zatrudniony w n/w zakładach pracy: 1) w Zakładach Azotowych w C. w okresie 30.07.1975-19.06.1976 r. jako aparatowy procesów chemicznych, 2) w Zakładach Mięsnych w N. w okresie 20.08.1976 – 31.10.2000 r. jako maszynista chłodniczy. W okresie 25.10.1978 r. – 4.12.1979 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, zaś w okresie 1.04.1988 – 31.03.1989 r. w trakcie urlopu bezpłatnego pracował na budowie eksportowej w M. jako pracownik placowy. Praca na stanowisku maszynisty chłodniczego polegała na dozorze i obsłudze sprężarek amoniakalnych /narażenie na hałas/ oraz na pracach związanych z nadzorem nad instalacją zewnętrzną i wewnątrz budynków produkcyjnych, a także na przeprowadzaniu okresowej konserwacji urządzeń i drobnych napraw bieżących. Pracował w systemie trójzmianowym i w ruchu ciągłym. Według informacji Zakładów Mięsnych w N., wynikającej z kart pomiarów akustycznych, średnie natężenie hałasu dla zmiany roboczej w latach 1979, 1985, 1986, 1988, 1994, nie przekraczało normatywów higienicznych, zaś w 1996 r. kształtowało się na pograniczu normy /k. 3a akt adm./. Wyniki te zostały zweryfikowane w Laboratorium Higieny Pracy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno Epidemiologicznej w R. i stwierdzono, że na hali maszyn poziom hałasu przekraczał dopuszczalne normy /k. 11a – akt adm./. Według zakładu pracy, M.J. był narażony w czasie zmiany na ponadnormatywny hałas przez 2 – 2,5 godziny, zainteresowany podaje 8 godzin /k. 6 i 4 akt adm./. W orzeczeniu lekarskim Nr [...] z dnia [...]r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. /dalej WOMP/ - stwierdził brak podstaw do rozpoznania u M.J. choroby zawodowej słuchu, bo badania audiometryczne słuchu wykonywane od 1995 r. wykazywały niewielki stopień obniżenia czułości słuchu. Trzykrotne poszerzone badania audiometryczne przeprowadzone w WOMP wykazały podobny charakter zmian przesunięcia progu słuchu bez wyraźnej progresji, co jednakże nie upośledza społecznej zdolności słuchu /t. I, k. 6a – akt adm./. W uzupełnionym orzeczeniu lekarskim z dnia [...]r., lekarze z WOMP po uwzględnieniu zweryfikowanego natężenia hałasu, stwierdzili że aczkolwiek M.J. był narażony na ponadnormatywny hałas /89,5 dB do 93,4 dB/ i ma ubytek słuchu, ale ten ubytek nie upośledza społecznej wydolności słuchu, stan słuchu nie ma wpływu na sprawność organizmu badanego i z tego względu podtrzymali poprzednią opinię, iż nie ma podstaw do rozpoznania choroby zawodowej słuchu /t. I, k. 12 akt adm./. Decyzją z dnia [...]r., Nr[...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r., Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej słuchu z poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65, poz. 294, ze zm./. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wprawdzie kwestia narażenia na hałas nie budzi wątpliwości, ale brak jest skutków działania hałasu. Chodzi o to, że stwierdzony u M.J. ubytek słuchu nie upośledza społecznej wydolności słuchu /tak ustalili lekarze WOMP/. Na skutek skargi M.J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 27.04.2004 r., sygn. akt SA/Rz 1534/02 uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R. z dnia [...]r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja z dnia [...]r. została wydana z naruszeniem prawa, bo w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych ustawodawca nie określił stopnia uszkodzenia słuchu, od którego uszkodzenie to może być uznane za schorzenie zawodowe, przyczyną odmowy stwierdzenia choroby zawodowej nie może być wyłącznie okoliczność, iż uszkodzenie słuchu wywołane hałasem nie przekracza 30 dB w uchu lepiej słyszącym. Zalecenia w tej kwestii zawarte w "Wytycznych metodologicznych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych" opracowanych przez Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej, jako wydanych bez upoważnienia ustawowego nie stanowią prawa i nie mogą być podstawą negatywnej dla pracownika decyzji o braku podstaw do stwierdzenia chorób zawodowych. We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy hałas na jaki narażony był skarżący dotyczy tylko jednego zakładu pracy, a jeśli nie, rozszerzy dochodzenie epidemiologiczne na pozostały zakład oraz oceni, czy był to hałas ponadnormatywny, a następnie uzyska uzupełnienie opinii tak, by odpowiadała ona wskazaniom Sądu, bądź jeśli skarżący złoży stosowny wniosek podda go ponownym badaniom w uprawnionej jednostce orzeczniczej i wyda decyzję odpowiadającą poczynionym ustaleniom /t. I, k. 26-21 akt adm./. Ponownie rozpatrując sprawę, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia [...]r., Nr[...], uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r., Nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia w/w organowi I instancji /t. I, k. 34 akt adm./. Wydanie decyzji kasacyjnej motywował tym, że wykonanie zaleceń Sądu wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, zatem wskazówki Sądu powinien wykonać organ I instancji. Pismem z dnia [...]r., organ I instancji zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. o przeprowadzenie oceny narażenia zawodowego M.J. w Zakładach Azotowych w C., gdzie w/w był zatrudniony w okresie 30.07.1975-19.06.1976 r. Odpowiadając na to pismo, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. w piśmie z dnia [...]r., Nr [...] wyjaśnił, iż Zakłady Azotowe w C. zostały przekształcone w spółki, które zostały zlikwidowane, i z tego powodu nie może zrealizować zleconej mu czynności /t. I, k. 40-41 i 48 akt adm./. Skarżący na budowę eksportową do M. został skierowany przez Kombinat Budownictwa Ogólnego "Zagłębie" S. za zgodą Zakładów Mięsnych w N., które udzieliły mu urlopu bezpłatnego /t. I, k. 44 i 43 akt adm./. Z notatki służbowej z dnia [...]r., sporządzonej przez pracownika Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. wynika, iż tego dnia w siedzibie organu M.J. wyjaśnił, że od listopada 2000 r. do czerwca 2002 r. pracował jako pracownik ochrony w Jednostce Wojskowej w N. Notatkę sporządziła młodszy asystent A. O.-K. Kolejne orzeczenie lekarskie wydał WOMP w dniu [...]r. /uzupełniające do pierwszego nr 188/2001/. W orzeczeniu tym podano, że w 2001 roku, czyli po zakończeniu pracy w narażeniu ponadnormatywnym stwierdzono u M.J. obustronny ubytek słuchu typu odbiorczego o średniej wielkości dla częstotliwości 1,2 i 4 tys. Hz – 26 dB w obu uszach. Ponowne badania słuchu były przeprowadzone w WOMP w grudniu 2005 r. i w lutym 2006 r. i wyniki tych badań wykazały znaczny stopień progresywny ubytku słuchu w porównaniu do badań z 2001 r. Średni ubytek słuchu dla prawego ucha wyniósł 62 dB, zaś dla lewego ucha 63 dB. W ciągu 4 lat doszło więc do bardzo wyraźnego pogorszenia stanu słuchu w obu uszach, pomimo ustania narażenia na ponadnormatywny hałas /2000 r./. Przewlekły uraz akustyczny nie ulega pogorszeniu po ustąpieniu narażenia, co daje podstawę do stwierdzenia, że obecnie rozpoznane uszkodzenie słuchu powstało z przyczyn pozazawodowych /t. II, k. 46a akt adm./. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R. decyzją z dnia [...]r., Nr [...]– utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r., Nr [...] odmawiającą stwierdzenia choroby słuchu z poz. 15 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do § 10 rozporządzenia RM z 18.11.1983 r. jest związany orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie w tym znaczeniu, że nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Może natomiast orzeczenie lekarskie zakwestionować, jeżeli nie odpowiada wymogom k.p.a. /art. 84/, bądź § 7 w/w rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu skargi M.J. na decyzję organu II instancji z dnia [...]r., wyrokiem z dnia 3.04.2007 r., sygn. akt II SA/Rz 69/07 – uchylił wskazaną decyzję /t. II, k. 77-72 akt adm./. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że orzeczenie WOMP z [...]r. nie odpowiada wymogom jakie, stosownie do treści art. 84 k.p.a. winna posiadać opinia biegłego, a w szczególności nie zawiera uzasadnienia, które stanowiłoby właściwe oparcie dla postawionej konkluzji. W opinii, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji potwierdza się fakt narażenia M.J. na ponadnormatywny hałas /lata 1995-2000/ i stwierdza się uszkodzenie słuchu. Wykluczenie związku przyczynowego pomiędzy chorobą skarżącego, a warunkami panującymi w środowisku pracy przez stwierdzenie, że ubytek słuchu pogłębiał się również w okresie braku narażenia na hałas nie zostało wyjaśnione, przede wszystkim nie wskazano na inną niż hałas, bardziej prawdopodobną przyczynę schorzenia. We wskazówkach co do dalszego postępowania Sąd zobowiązał organ do uzyskania opinii uzupełniającej odpowiadającej wskazaniom Sądu zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 27.04.2004 r., sygn. akt SA/Rz 1534/02, a w sytuacji gdy opinia WOMP nie wyjaśni w sposób jednoznaczny etiologii niedosłuchu skarżącego, organ rozważy możliwość zwrócenia się do właściwego instytutu naukowo-badawczego – Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. N. w Ł. W kolejnym orzeczeniu lekarskim uzupełniającym z dnia [...]r., lekarze z WOMP podtrzymali poprzednie orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej uszkodzenia słuchu i wyjaśnili, że przewlekły uraz akustyczny spowodowany wieloletnim narażeniem na hałas, nie ulega pogłębieniu po ustaniu narażenia. W przypadku M.J. zaistniała odwrotna sytuacja, bo po 6 latach po zakończeniu narażenia na hałas w Zakładach Mięsnych w N. doszło do ogromnej progresji ubytku słuchu z 26 dB do 62-63 dB. Taki stan rzeczy wyklucza zawodowe tło niedosłuchu, a przyczyny tak wysokiej progresji mogą być różne /choroby naczyń krwionośnych, zmiany w centralnym układzie nerwowym, leki ototoksyczne, choroby infekcyjne/. Wspomniana progresja ubytku słuchu mogła być również spowodowana działaniem hałasu, lecz w przypadku skarżącego nastąpiła po zakończeniu zatrudnienia w Zakładach Mięsnych w N. WOMP nie jest zobligowany do dokładnej diagnostyki przyczyn stwierdzonego uszkodzenia słuchu /t. II, k. 79 akt adm./. Kierując się wskazanym orzeczeniem lekarskim, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R., zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., Nr[...] – utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...]r. o braku podstaw do stwierdzenia u M.J. choroby zawodowej uszkodzenia słuchu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Oceniając zaskarżoną decyzję z dnia [...]r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...]r., Nr [...] w zakresie daty jej wydania /[...]r., na [...]r./, w pierwszej kolejności należy nawiązać do § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz. U. Nr 132, poz. 1115/, który stanowi, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej u M.J. rozpoczęło się w październiku 2000 r., zatem organy inspekcji sanitarnej trafnie stosowały w tej sprawie przepisy poprzedniego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65, poz. 294, zm. Dz. U. z 1989 r., Nr 61, poz. 364/. Przez pojęcie choroby zawodowej w rozumieniu § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a pomiędzy tymi elementami istnieje związek przyczynowy. Przy ocenie działania czynnika szkodliwego uwzględnia się: rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy itd. /§ 1 ust. 2 rozporządzenia/. Natomiast stopień uszkodzenia słuchu /poniżej 30 dB/, na tle przepisów rozporządzenia z 1983 r., nie może stanowić samoistnej podstawy eliminującej chorobę zawodową słuchu z poz. 15 wykazu chorób zawodowych, gdyż takiego ograniczenia nie przewidywały omawiane przepisy /por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4.06.1998 r., III RN 36/98, OSNAPiUS Nr 6/99, poz. 192 oraz z dnia 14.03.2002 r., III RN 78/01 – niepublikowany/. Szczegółowo na ten temat wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 27.04.2004 r., sygn. akt SA/Rz 1534/02 /t. I, k. 26-21 akt adm./. Niesporna jest okoliczność, iż skarżący w okresie pracy w Zakładach Mięsnych w N. był narażony na działanie hałasu, który częstokroć przekraczał dopuszczalne normy. W okresowych badaniach lekarskich /lata 1995-2000/ rozpoznawano u skarżącego uraz akustyczny i sygnalizowano, że praca na stanowisku maszynisty chłodniczego powinna być wykonywana tylko ochronnikach słuchu. Skarżący w Zakładach Mięsnych w N. pracował do końca października 2000 r. Badania audiometryczne wykonane w WOMP w 2001 r. wykazały obustronne uszkodzenie słuchu /26 dB/. Te dwa fakty /uszkodzenie słuchu – potwierdzone badaniami i narażenie na hałas w środowisku pracy/, stwarzały domniemanie faktyczne, iż przyczyną uszkodzenia słuchu było narażenie skarżącego na hałas w czasie jego pracy w Zakładach Mięsnych w N. Stanowisko lekarzy WOMP zamieszczone w orzeczeniach lekarskich nr [...]z dnia [...]r. i uzupełniające z dnia [...]r., iż nie jest to choroba zawodowa, bo ubytek słuchu nie upośledza społecznej wydolności słuchu, nie miało w sprawie istotnego znaczenia, nie podważało w/w domniemania. O chorobie zawodowej nie orzeka bowiem lekarz, lecz inspektor sanitarny, zaś rola lekarzy z jednostek organizacyjnych, o jakich mowa w § 7 rozporządzenia z 1983 r., polegała na ustaleniu stanu chorobowego i jego przyczyn /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.01.2002 r., III RN 188/00 – niepublikowany/. W kolejnych orzeczeniach lekarskich z dnia [...]r. i [...]r., lekarze z WOMP stwierdzili, że wykonane w 2006 r. badania audiometryczne w porównaniu do badań z 2001 r. wykazały bardzo znaczną progresję ubytku słuchu z 26 dB do 62-63 dB i wyjaśnili, iż uraz akustyczny spowodowany wieloletnim narażeniem na hałas, nie ulega pogłębieniu po ustaniu narażenia, zatem z tej przyczyny wykluczyli zawodowe uszkodzenie słuchu. Dodali, że taką progresję mogły wywołać u skarżącego inne przyczyny niż hałas. Nadmienili, że progresję może również powodować hałas, nie może to dotyczyć skarżącego, bowiem progresja nastąpiła po zakończeniu zatrudnienia w Zakładach Mięsnych w N. Orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. było oceniane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 3.04.2007 r., sygn. akt II SA/Rz 69/07 stwierdził, jak niżej: "Obalenie tego domniemania argumentem, że przewlekły uraz akustyczny nie ulega pogorszeniu po ustąpieniu narażenia jest dla Sądu niewystarczający. Opinia nie wskazuje na inną bardziej prawdopodobną przyczynę schorzenia. W szczególności nie wyjaśnia dlaczego wykluczone jest przyjęcie, że wada słuchu skarżącego spowodowana została warunkami panującymi w środowisku pracy, a jej pogłębienie wystąpiło już z innych przyczyn, pozazawodowych przyczyn. Mówiąc wprost – opinia nie zawiera przekonującego uzasadnienia tezy, że pogłębienie się tej wady w okresie, gdy nie występuje już narażenie na ponadnormatywny hałas i to bez względu na ewentualną przyczynę tego pogłębienia". W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uzyskał opinię uzupełniającą odpowiadającą wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia 27.04.2004 r., sygn. akt SA/Rz 1534/02, a w sytuacji gdyby opinia WOMP nie wyjaśniała w sposób jednoznaczny etiologii niedosłuchu skarżącego, organ rozważy możliwość zwrócenia się do właściwego instytutu naukowo-badawczego – Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. N. w Ł. Stosownie do art. 153 p.p.s.a., przytoczone wskazania co do dalszego postępowania były wiążące dla organu przy ponownym rozpatrywaniu oraz dla Sądu rozpoznającego kolejną skargę M.J. Orzeczenie lekarskie WOMP z dnia [...]r., jest zbliżone do poprzedniego z dnia [...]r. i nie usuwa wątpliwości zasygnalizowanych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku. Stwierdzenie zawarte w opinii z dnia [...]r., że "nie jest wykluczone, że p. J.M. nie doznał w okresie po zakończeniu pracy wspomnianej progresji /praca w narażeniu na hałas ponadnormatywny w warunkach poza zatrudnieniem udokumentowanym/", jest tylko przypuszczeniem, nie mającym wsparcia w żadnym dowodzie, przeto na takim domyśle nie może zasadzać się konkluzja opinii, ani też decyzja organu, opierająca się na takiej opinii lekarskiej. Lekarze z WOMP nie wskazali też innej prawdopodobnej przyczyny progresywnego ubytku słuchu, ograniczyli się jedynie do wyjaśnienia, że z teoretycznego punktu widzenia, innymi przyczynami mogły być choroby naczyń krwionośnych, zmiany w centralnym układzie nerwowym, choroby infekcyjne i leki ototoksyczne i jednocześnie zastrzegli, iż WOMP nie jest zobligowany do dokładnej diagnostyki przyczyn stwierdzonego uszkodzenia słuchu. W poprzednich opiniach z dnia [...]r. i [...]r. akcentowali, że 3-krotne poszerzone badania audiometryczne wykazały podobny charakter zmian przesunięcia progu słuchu bez wyraźnej progresji, co prima facie mogłoby prowadzić do wniosku, że stwierdzona w 2006 r. progresja ubytku słuchu została spowodowana przyczynami powstałymi po 2001 r. Orzeczenie lekarskie, o jakim mowa w § 8 rozporządzenia z dnia 18.11.1983 r. jest opinią biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., zatem powinna zawierać konkluzję, uzasadnienie zajętego stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny /por. wyrok NSA z dnia 19.02.1999 r., II SA/Wr 1452/97 – ONSA Nr 2/2000, poz. 63/. Takim wymogom orzeczenie lekarskie z dnia [...]r. nie odpowiada i nie jest oparte na wystarczającej dokumentacji lekarskiej, dotyczącej stanu zdrowia skarżącego w okresie jego zatrudnienia w Zakładach Mięsnych w N. Poza tym organ odwoławczy nie zwrócił uwagi na dalsze wskazówki Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 3.04.2007 r., w którym podano, że jeżeli opinia WOMP nie wyjaśni w sposób jednoznaczny etiologii niedosłuchu, to organ rozważy możliwość zwrócenia się do właściwego instytutu naukowo-badawczego. Chodzi o to, że stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia z dnia 18.11.1983 r., pracownik, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy, o czym stosownie do art. 9 k.p.a. powinien być pouczony przez inspektora sanitarnego. Organ odwoławczy o takiej możliwości skarżącego nie pouczył. Poprzednie pouczenie zawarte w orzeczeniu lekarskim z dnia 21.09.2001 r. i nie złożenie przez skarżącego wniosku o przeprowadzenie ponownego badania /notatka służbowa z dnia 20.05.2002 r., t. I, k. 14 akt adm./, w świetle wskazówek Sądu zamieszczonych w wyroku z dnia 3.04.2007 r., stało się nieaktualne, a po wtóre orzeczenie lekarskie z dnia 4.04.2002 r. mimo negatywnej dla skarżącego konkluzji było dla niego korzystne, bo stwierdzało uszkodzenie słuchu spowodowanego ponadnormatywnym hałasem w środowisku pracy, zaś ubytek słuchu poniżej 30 dB nie miał istotnego znaczenia dla stwierdzenia choroby zawodowej z poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Późniejsze badania i orzeczenia lekarskie stwierdzające wysoki progresywny ubytek słuchu, skomplikowały sprawę przede wszystkim pod względem faktycznym. Z przedstawionych względów należy stwierdzić, iż organ odwoławczy nie zrealizował w pełni wskazań Sądu co do dalszego postępowania i tym samym naruszył art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., bo nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie. Oprócz tego nie zwrócił uwagi na oświadczenie M.J., zamieszczone w notatce służbowej z dnia 1.03.2005 r. /t. I, k. 31a akt adm./, z której wynika, że skarżący od listopada 2000 r. do czerwca 2002 r. pracował jako pracownik ochrony w Jednostce Wojskowej w N. Mając to wszystko na uwadze i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a., bowiem zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania. Nie orzekał również o kosztach postępowania sądowego, gdyż skarżący takich kosztów nie poniósł. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy uwzględni n/w wskazówki Sądu: 1) pouczy skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie ponownych badań lekarskich przez Instytut Medycyny Pracy w Ł., 2) zwróci się do Jednostki Wojskowej w N. o udzielenie informacji, czy skarżący M.J. był zatrudniony w tej Jednostce w okresie listopad 2000 – czerwiec 2002 r., a jeżeli tak, czy podstawą zatrudnienia była umowa o pracę, czy umowa zlecenia lub inna, 3) uzupełni dokumentację lekarską dotyczącą skarżącego z okresu jego pracy w Zakładach Mięsnych w N., a w szczególności z lat 1995-2000 na okoliczność, czy leczył się na choroby o jakich wspomniano w orzeczeniu lekarskim WOMP z dnia 28.09.2007 r., 4) akta sprawy administracyjnej wraz z pełną dokumentacją lekarską przedstawi w/w Instytutowi Medycyny Pracy, a jeżeli skarżący nie złoży wniosku o przeprowadzenie ponownych badań przez instytut, to uzupełnioną dokumentację lekarską określoną w pkt 3 przedstawi WOMP w R. w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy skarżący leczył się na choroby wymienione w opinii z dnia 28.09.2007 r., a jeżeli tak, to postawi drugi pytanie, czy przyczyna zewnętrzna /hałas/ i przyczyny wewnętrzne /choroby/, łącznie spowodowały uszkodzenie słuchu, a jeżeli przyczyną sprawczą nie był w ogóle hałas istniejący w środowisku pracy, to takie stanowisko powinno być umotywowane w opinii. Jeżeli nie istniały przyczyny wewnętrzne w okresie zatrudnienia w Zakładach Mięsnych w N., to przyjmie, że domniemanie istnienia związku przyczynowego między chorobą /uszkodzenie słuchu/ a narażeniem na hałas nie zostało wzruszone i stosownie do tego wyda stosowną decyzję.