II SA/Rz 501/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- II SA/Rz 501/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił E. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad S. J. W motywach uzasadnienia wskazał na fakt, iż podopieczny jest bratem matki wnioskodawczyni, a zatem na E. S. nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem niego, a tym samym nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. E. S. odwołała się od tej decyzji, zarzucając, że jej uzasadnienie jest niezrozumiałe i "nie koreluje z sentencją". W decyzji nie wskazano właściwej podstawy prawnej, zaś "ust. 1 pkt 4" uzasadnia prawo odwołującej do dochodzonego świadczenia. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy kwestionowane nim rozstrzygnięcie. W podstawie prawnej powołało art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że jakkolwiek podstawa prawna decyzji organu I instancji, jak też uzasadnienie tego aktu wskazuje szereg przepisów nie mających zastosowania w przedmiotowej sprawie, to nie można uznać, by stanowiło to naruszenie przepisów postępowania o możliwym wpływie na treść rozstrzygnięcia. Bezspornym jest, iż S. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 26.11.2012 r.), a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2.11.2012 r. Kolegium podkreśliło, że przedmiotowe świadczenie przysługuje jednak tylko takim osobom, na których zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Obowiązek ten w świetle art. 128 powyższej ustawy obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 617 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Mając to uwadze Kolegium wskazało, że E. S. nie należy do kręgu osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do S. J., który jest jej krewnym w linii bocznej jako brat matki. Kolegium podkreśliło, że na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie ma wpływu fakt, że wnioskodawczyni jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego S. J. na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego [...]. Wynikający z tego orzeczenia obowiązek dotyczy bowiem jedynie kwestii związanych z pieczą na osobą i majątkiem pozostającego pod opieką oraz jego reprezentacji. Organ zwrócił także uwagę, że wbrew twierdzeniom odwołującej, nie ma w jej sytuacji zastosowania przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako że dotyczy on także osób, na których względem podopiecznego ciąży obowiązek alimentacyjny. E. S. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o jej zmianę lub uchylenie z powodu sprzeczności z prawem i zasadami współżycia społecznego. Zaznaczyła, że została wprowadzona w błąd przez organ. Podniosła, że w świetle poprzednio obowiązujących przepisów, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej przysługiwało. Powinno się zaś oceniać stan prawny z daty wystąpienia z wnioskiem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.). Przesłanki przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.). W brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), obowiązującym w dacie orzekania przez organy, przepis ten w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanek podmiotowych dotyczy też art. 17 ust. 1 a), który stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4 (obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym), innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatkowy warunek wprowadza art. 17 ust. 1 b), uzależniając możliwość przyznania świadczenia od wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), zwanej dalej K.r.o. Stosownie do art. 128 K.r.o. polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 K.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). W stanie faktycznym niniejszej sprawy, który jest bezsporny, opiekę nad S. J. sprawuje skarżąca, będąca dla swojego podopiecznego siostrzenicą (córką siostry). Skarżąca jest zatem spokrewniona ze S. J. w trzecim stopniu w linii bocznej. Z takiego pokrewieństwa, zgodnie z przepisami K.r.o. nie wynika jednak obowiązek alimentacyjny. Istnienie takiego obowiązku po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest jedną z przesłanek warunkujących przyznanie tego świadczenia, co wynika z treści przytoczonego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki określone w tym przepisie mają charakter kumulatywny, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od ich łącznego spełnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 28.12.2010 r., II SA/Ol 1010/10, Wspólnota 2011/4/28, wyrok WSA w Opolu z dnia 3.08.2010 r., II SA/Op 345/10, nie publ.). Brak zatem wystąpienia jednej z nich – obowiązku alimentacyjnego skarżącej wobec podopiecznego – skutkować musiał odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak słusznie orzekły organy. Prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia nie podważa okoliczność ustanowienia skarżącej opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego S. J., bowiem, jak słusznie podkreślił organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stosowne orzeczenie sądu powszechnego nie nakłada obowiązku alimentacyjnego, a dotyczy kwestii związanych z pieczą mad osobą i majątkiem oraz reprezentowaniem pozostającego pod opieką. Należy również podkreślić, że podnoszona przez skarżącą kwestia "poprzednio obowiązujących przepisów" nie ma w rozpoznawanej sprawie znaczenia, bowiem przepisy te, podobnie jak obecnie obowiązujące uzależniały nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego względem osoby podlegającej opiece po stronie ubiegającego się o świadczenie. Z wszystkich tych względów, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.