II SA/Rz 514/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości -skargę oddala- II SA/Rz 514/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi J. K. jest decyzja Wojewody z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości nr 766/23 o pow. 0,0106 ha i nr 766/28 o pow. 0,0401 ha położonych w obr. 207 [...], stanowiących własność osób fizycznych – odpowiadających części dawnej pgr 329 gm. kat. R., której własność Skarb Państwa nabył na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...].10.1958r., sygn. akt [...]. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., określanej dalej w skrócie u.g.n.) Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2009 r. J. K., reprezentowana przez pełnomocnika adwokat B. P. złożyła w Urzędzie Miasta [...] wniosek skierowany do Prezydenta Miasta o zwrot nieruchomości położonych w R. nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...] października 1958r., sygn. akt [...], postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...] października 1966 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lipca 1978 r., sygn. akt [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Prezydent Miasta umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu na rzecz J. K. nieruchomości położonych w R. oznaczonych jako działki nr 766/23 o pow. 0,0106 ha i nr 766/28 o pow. 0,0401 ha położonych w obr. 207 R.-Ś., stanowiących własność osób fizycznych – odpowiadających części dawnej pgr 329 gm. kat. R., której własność Skarb Państwa nabył na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...].10.1958r., sygn. akt [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie ww. nieruchomości zostały nabyte przez Skarb Państwa w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich /Dz.U. z 1946r. Nr 13, poz. 87 ze zm./. Brak jest w aktualnie obowiązującym stanie prawny przepisu, który uprawniałby właściwy organ do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości. Zasadnym zatem jest umorzenie postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. Dodatkowo organ podniósł, że roszczenie o zwrot nieruchomości nabytych na podstawie ww. dekretu jest roszczeniem o charakterze cywilnym i winno być dochodzone przed sądami powszechnymi. Odwołanie od tej decyzji złożyła J. K., reprezentowana przez pełnomocnika adwokat B. P. wnosząc o jej uchylenie w całości, ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem. Odwołująca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. W jej ocenie roszczenie o zwrot przedmiotowych nieruchomości w pełni zasługuje na uwzględnienie. Wskazała, że od początku lat dziewięćdziesiątych stara się o zwrot nieruchomości, ewentualnie o odszkodowanie, a przepisy wówczas obowiązujące dawały pełne podstawy do uznania jej roszczeń za zasadne. Wojewoda decyzją z dnia [...] września 2010r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu jako słuszne uznał stanowisko organu I instancji o niedopuszczalności zwrotu nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Wskazał na brak przepisu w ustawie o gospodarce nieruchomościami z dnia 21.08.1997r., który uprawniałby właściwy organ do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Brak roszczenia oznacza, że takie postępowanie jako bezprzedmiotowe należy umorzyć, co też uczynił organ I instancji. Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przez J. K., reprezentowaną przez pełnomocnika adwokat B. P. Skarżąca wniosła o jej uchylenie i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa adwokackiego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą przyczyny dla których dalsze prowadzenie postępowania w sprawie o zwrot na rzecz skarżącej wyżej wymienionych nieruchomości jest bezprzedmiotowe, podczas gdy prawidłowa interpretacja zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przeczy tej tezie, a tym samym stanowi podstawę do uwzględnienia roszczenia skarżącej. Nadto zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 k.p.a. przez nieodniesienie się do faktu, że skarżąca od początku lat dziewięćdziesiątych ubiega się o zwrot nieruchomości przez nią odziedziczonych. Nadto podniosła zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 2 i 3 u.g.n. przez uznanie, że charakter cywilny przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów u.g.n. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 12 września 2011r. uczestnik postępowania M. M. – reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego T. C. powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego wskazał, że w zaistniałym stanie prawny brak jest podstaw do żądania przez skarżącą zwrotu nieruchomości i niewątpliwie należy uznać za słuszne stanowisko organów rozstrzygających sprawę w postępowaniu administracyjnym, że przejęcie nieruchomości nie stanowiło aktu wywłaszczeniowego, a więc nie jest możliwy zwrot nieruchomości na drodze administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy - lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd wskazanych wyżej wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. W sprawie tej bezspornym jest, że J. K. – jako spadkobierczyni poprzednich właścicieli wystąpiła o zwrot nieruchomości położonych w R. nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...] października 1958r., sygn. akt [...], postanowienia Sądu Powiatowego w R. dnia [...] października 1966 r., sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lipca 1978 r., sygn. akt [...]. Aktualnie wnioskowane do zwrotu nieruchomości odpowiadają nieruchomościom położonym w obr. 207 [...] oznaczonych jako działki nr 1001, nr 1002/1, nr 1002/2, nr 766/23 i nr 766/28 oraz część działki nr 766/22. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika także, że działki nr 1001, nr 1002/1, nr 1002/2 oraz część działki nr 766/22 stanowią własność Gminy Miasto wobec czego Prezydent Miasta wystąpił do Wojewody o wyłącznie go oraz wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy o zwrot ww. działek. W pozostałym zakresie (tj. sprawa o zwrot działek aktualnie oznaczonych jako działka nr 766/28 i nr 766/23 – stanowiących własność osób fizycznych) wniosek został rozpoznany przez Prezydenta Miasta. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość oznaczona obecnie jako działki nr 766/28 oraz 766/23 przejęta została na własność Skarbu Państwa w oparciu o przepis art. 34 ust. 1 dekretu Rady Ministrów z dnia 8.03.1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich /Dz.U. Nr 13, poz. 87 ze zm./, na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w Rzeszowie Wydział Cywilny z dnia [...] października 1958r., sygn. akt [...]. Z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że nieruchomość ta stanowiła majątek opuszczony przez właściciela w związku z wojną 1939-1945, a właściciel nie zgłosił swych roszczeń do dnia 31.12.1955r. zarówno w trybie postępowania sądowego, jak i administracyjnego. Wskazać należy, że instytucja prawna tzw. "przemilczenia" przewidziana w art. 34 ust. 1 dekretu z 8.03.1946r. była sposobem nabycia prawa na skutek upływu czasu i miała na celu likwidację stanu polegającego na tym, że właściciel nie wykazywał z jakichkolwiek przyczyn zainteresowania swoją rzeczą. Organem uprawnionym do orzekania w powyższym przedmiocie był sąd powszechny, albowiem sprawa taka miała charakter cywilny, a nie administracyjny i wywoływała skutki w sferze uprawnień cywilnoprawnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20.05.2008r., sygn. II SA/Gd 798/07). Powyższe stanowisko znajduje także oparcie w Uchwale Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1956 r. z uzupełnieniem wprowadzonym uchwałą Całej Izby Cywilnej z dnia 26 października 1956 r. I CO 9/56 (OSN 1957, z. 1, poz. 1), w której wskazano, że nabycie własności w trybie art. 34 dekretu jest następstwem tzw. "przemilczenia", które polega na nabyciu własności ex lege (z mocy prawa) na skutek tego, że uprawniony nie wykonuje swojego prawa przez czas określony w ustawie. W przedmiotowej sprawie postanowienie Sądu Powiatowego w R. Wydział Cywilny z dnia [...] października 1958r., sygn. akt [...] zostało wydane w oparciu o obowiązująca wówczas podstawę prawną i przez organ do tego uprawniony (tj. sąd powszechny). Obecnie zasady ubiegania się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm./ Zgodnie z art. 136 i nast. u.g.n., postępowanie o zwrot nieruchomości może toczyć się jedynie w stosunku do nieruchomości, co do których zapadła decyzja administracyjna o wywłaszczeniu, a także takich, o których mowa w art. 216 ustawy. Przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa natomiast przypadki, w których nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie w drodze decyzji o wywłaszczeniu, a co do których pomimo to mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 dział III ustawy tj. przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jak słusznie wskazały organy obu instancji art. 216 u.g.n. nie przewiduje dopuszczalności prowadzenia takiego postępowania w stosunku do nieruchomości nabytych lub przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, na mocy którego przechodziły grunty na własność Skarbu Państwa. W wyroku z dnia 23 września 2010r., sygn. akt I OSK 1602/09 (publ. baza: www.cbois.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 216 u.g.n. stanowiący normę o charakterze szczególnym, nie podlega interpretacji rozszerzającej. Wyliczenie w nim ustaw i przepisów poszczególnych ustaw ma charakter enumeratywny i stanowi katalog zamknięty. Niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione w tym artykule, a także nieruchomości przejętych bez żadnego tytułu prawnego i co do których nie wydano w tym przedmiocie żadnych decyzji administracyjnych. Wśród wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami aktów prawnych brak jest dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, a który to został powołany w postanowieniu Sądu Powiatowego w Rzeszowie Wydział Cywilny z dnia 13 października 1958r., sygn. akt Ns I 602/58. Zdaniem składu orzekającego w sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości i nie są właściwe do orzekania w tym trybie. Wszelkich roszczeń związanych z nieruchomością przejętą w trybie wskazanego dekretu byli właściciele (spadkobiercy) mogą dochodzić na drodze cywilnej. Z uwagi na brak przepisu prawa materialnego umożliwiającego organowi orzekanie co do istoty sprawy, postępowanie prowadzone w sprawie zwrotu nieruchomości stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., co też zasadnie uczyniły organy w niniejszej sprawie. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku procesowego, wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. W niniejszej sprawie jest to brak podstawy prawnej do orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Sąd za niezasadny uznał także podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 2 i 3 u.g.n. dotyczący wydania przez właściwy organ decyzji o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. Jak wynika z zalegającego w aktach administracyjnych zawiadomienia stron z dnia [...] września 2009r. o toczącym się z wniosku J. K. postępowaniu w sprawie o zwrot nieruchomości, Prezydent Miasta poinformował, że wniosek dotyczący ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu przejęcia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa został wydzielony do odrębnego postępowania i jest prowadzony pod sygn. [...]. Z wszystkich tych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.