II SA/Rz 540/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej zatwierdzenia podziału nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. W. w treści wniesionej skargi zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który podtrzymała w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF (precyzując, że wnosi o ustanowienie jako pełnomocnika adwokata). Wg jego treści i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości odpowiednio 1187 i 1596 zł. (kwoty netto), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha, - z uwagi na wiek i szczegółowo opisany zły stan zdrowia pozostają w stałym i kosztownym leczeniu (często korzystają z prywatnych poradni specjalistycznych - nie posiadają jednak na to rachunków, gdyż lekarze ich nie wystawiają), - na ponoszone w skali miesiąca wydatki składa się zakup żywności – ok. 1000 zł., opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefon – łącznie 380 zł., zakup koniecznej odzieży i środków czystości – odpowiednio 500 i 100 zł., zakup lekarstw dla skarżącej i męża – 555 i 420 zł., "obecnie najpilniejszą sprawą jest rehabilitacja męża po złamaniu kręgosłupa i zakup opału na zimę" (koszt opału to ok. 3400 zł.), na co nie mają funduszy. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Przyznanie jej prawa pomocy następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, tak w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, jedynym warunkującym go czynnikiem jest stan majątkowy osoby wnioskującej /oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są/, oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i związanych z kosztami koniecznego utrzymania wydatków. M. W. mimo powoływania się na trudną sytuację finansową, w tym brak wystarczających środków na leczenie i zakup opału, wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie wykazała spełnienia żadnej z powyższych przesłanek. Abstrahując od rodzaju ponoszonych przez nią i męża wydatków, które same w sobie nie budzą wątpliwości, podyktowane jest to przede wszystkim ich wyraźną nadwyżką (2955 zł. – żywność, opłaty, odzież i środki czystości, lekarstwa) nad wykazanymi dochodami (2783 zł.) i to w sytuacji, gdy nie uwzględniają one zakupu opału (jego koszt rozliczony w skali miesiąca to 283 zł.), czy sygnalizowanych dodatkowych obciążeń finansowych związanych z odpłatnym prywatnym leczeniem. Mimo że skarżąca w uzasadnieniu wniosku PPF zawarła stwierdzenie o nieadekwatności dochodów do koniecznych wydatków, w żaden sposób nie wyjaśniła, w jaki sposób pokrywana jest brakująca różnica. Nie wskazała też źródeł, z jakich przy już istniejącej nadwyżce wydatków, zamierza w stosunkowo krótkim okresie czasu sfinansować zakup opału (zapewne w wysokości znacznie wyższej, niż jego średni miesięczny koszt) i wygospodarować środki na rehabilitację męża (nie wykazała przy tym w żaden sposób, że ma być ona odpłatna). Nawet przy założeniu, że M. W. i jej męża dotykają okresowe trudności finansowe, nie zwalnia jej to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji odnośnie swojej sytuacji materialnej. W tym kontekście te udzielone jawią się jako niewiarygodne, a tym samym z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być interpretowane na korzyść skarżącej i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej oczekiwaniami. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. I FZ 221/11). Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10), w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec powyższego należy uznać, że M. W. nie wykazała spełnienia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym zakresie, jak i częściowym. Niniejsze rozstrzygnięcie koreluje z orzeczeniem wydanym w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie II SA/Rz 692/12, w której WSA w Rzeszowie postanowieniem z dnia 18 lutego 2013 r. odmówił jej z podobnych przyczyn zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (wniesione przez skarżącą na to postanowienie zażalenie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OZ 306/13). W związku z powyższym, na podstawie 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.