II SA/Rz 552/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Robert Sawuła NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania I. B., utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania jej z pobytu stałego z lokalu położonego w S. Osiedle [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, orzekający organ podniósł, że w dniu [...] maja 2009 r. A. R. złożył do Burmistrza wniosek o wymeldowanie byłej małżonki I. B. z pobytu stałego z lokalu w S., Osiedle [...], w którym – według wnioskodawcy – ww. nie zamieszkuje od czerwca 2006 r. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) przesłankami wymeldowania osoby są: opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. Dodać należy, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zatem w postępowaniu dowodowym konieczne jest ustalenie nie tylko faktu fizycznego przebywania osoby w lokalu, ale także tego, czy opuszczając lokal osoba działa z jednoczesnym zamiarem zerwania z nim związków i przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. Przy ustalaniu tej kwestii nie można oczywiście poprzestać na oświadczeniach osoby zainteresowanej. Należy oprzeć się na obiektywnych, możliwych do stwierdzenie okolicznościach, do których należeć będą m.in. sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (wyroki NSA: z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepubl., oraz z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt SA/Sz 1278/00 niepubl.). Co się tyczy kwestii charakteru opuszczenia lokalu (trwałe czy czasowe), zbadaniu będzie podlegało m.in. to, czy osoba mieszka w lokalu, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję, a także w pobliżu tego lokalu koncentruje się miejsce jej pracy, nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsce robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej. Należy zarazem mieć na względzie to, że stan przejściowej nieobecności, czy też występowania nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania, nie upoważnia jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił lokal. Co się zaś tyczy kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu wskazać należy, że musi ona wynikać z woli danej osoby, a nie bezprawnych działań lub zachowań innych osób (przymusu fizycznego, czy psychicznego, bądź wymiany zamków w drzwiach). Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że dokonując oceny, czy została spełniona niezbędna przesłanka do wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, organ powinien ustalić: 1. czy doszło do faktycznego opuszczenia lokalu przez osobę, a jeżeli tak, to 2. jakie były okoliczności opuszczenia lokalu (dobrowolne, czy pod przymusem) i jaki ma ono charakter (trwały, czy czasowy). W rozpoznawanej sprawie organ I instancji należycie, zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. ustalił stan faktyczny, zapewniając jednocześnie stronom czynny udział w prowadzonym postępowaniu, zaś ocena tego organu - którą Wojewoda w całości podziela - iż I. B. dobrowolnie i w sposób trwały opuściła przedmiotowy lokal, nie narusza art. 80 K.p.a., jest logiczna, nie nosi cech dowolności, jest przekonująca i odpowiada wymogom art. 107 § 3 KPA. Powyższa kwestia była najistotniejsza dla wydania decyzji o wymeldowaniu. W ślad za ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji wskazać należy, że I. B. nie przebywa obecnie w lokalu w S., Osiedle [...]. Przedmiotowy lokal opuściła w czerwcu 2006 roku. Okoliczność ta została potwierdzona na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2009 roku (zeznanie K. D. w charakterze świadka) jak również na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2009 roku (zeznanie S. Ż. w charakterze świadka). Z akt sprawy nie wynika, że opuszczenie lokalu przez I. B. było efektem przymusu ze strony A. R. (pełnomocnik odwołującej się w odwołaniu stwierdził oględnie, że wyjazd za granicę związany był z "agresywnym zachowaniem się jej byłego męża"). Zresztą w świetle powołanego wyżej orzecznictwa, powoływanie się na opuszczenie lokalu wskutek przymusu psychicznego lub fizycznego po latach nie może być uwzględnione. W tej sytuacji, opuszczenie domu przez I. B. bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, uzasadniało jej wymeldowanie w drodze decyzji administracyjnej. Wyjazd za granicę nie jest oczywiście równoznaczny z opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uzasadniającym wymeldowanie. Jednak w okolicznościach rozpatrywanej sprawy konieczne było wymeldowanie I. B. z lokalu. Zdaniem Wojewody, 3 letni pobyt za granicą i fakt zawarcia tam związku małżeńskiego jest wystarczającą przesłanką ku temu. Nie do zaakceptowania byłby pogląd, że w miejscu obecnego pobytu tj. USA I. B. nie zorganizowała sobie przez 3 lata centrum życiowego (vide: zawarcie związku małżeńskiego). Okoliczności sprawy wskazują jednoznacznie, że nie przylatuje do Polski (z zeznań świadków wynika jednoznacznie, iż nie widziano jej w okolicach lokalu gdzie jest zameldowana), przebywa w Stanach Zjednoczonych Ameryki, zaś jej deklaracje o powrocie na stałe do Polski, w tym do przedmiotowego lokalu, jak na razie są ogólnikowe i mają czysto subiektywny charakter. Dodatkowo w toku oględzin lokalu przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2009 roku ustalono, iż nie ma w nim żadnych rzeczy należących do I. B. Podkreślić na koniec należy, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w danym lokalu. W obecnej sytuacji, utrzymanie zameldowania I. B. w opisanym wyżej domu sankcjonowałoby fikcję meldunkową, co jest niezgodne z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu to należy stwierdzić, iż istotnie podczas prowadzonego postępowania administracyjnego pełnomocnik I. B. złożył wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy cywilnej zawisłej przed Sądem Rejonowym w R., a dotyczącej podziału majątku wspólnego. Wniosek ten powinien być rozpatrzony przez Burmistrza, co niestety nie zostało uczynione. W związku z tym mogłoby się wydawać, iż zarzut pełnomocnika T. B. jest zasadny i jako taki powinien spowodować uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednakże zdaniem Wojewody nierozpatrzenie wniosku pełnomocnika I. B. w przedmiocie zawieszenia postępowania nie może być podstawą do uchylenia decyzji organu I instancji. Zgodnie z przyjętym orzecznictwem a zwłaszcza Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2008 r. II OSK 1426/07 rozstrzygnięcie przez sąd cywilny sprawy o przywrócenie posiadania lokalu nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej o wymeldowanie powoda z tego lokalu. Co prawda w wyroku jest mowa o postępowaniu posesoryjnym prowadzonym w oparciu o art. 342 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, jednakże zdaniem organu II instancji wyrok ten należy również odnosić do spraw o podział majątku wspólnego w skład którego może wchodzić lokal mieszkalny. Biorąc pod uwagę, iż wniosek o zawieszenie postępowania byłby i tak załatwiony negatywnie uznano, iż nie ma on znaczenia dla meritum rozstrzygnięcia w związku z czym, nierozpatrzenie go przez organ I instancji nie może być podstawą do uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nawet przyjmując hipotetycznie, iż sąd w wyniku przeprowadzonego postępowania przyzna lokal mieszkalny należący do A. R. I. B., to orzeczenie takie nie miałoby wpływu na fakt zameldowania I. B. pod adresem S., Osiedle [...]. Wynika to z czysto rejestracyjnego charakteru meldunku, który pozostaje w oderwaniu od prawa własności do lokalu mieszkalnego. Należy podkreślić, iż obowiązująca ustawa pozwala na wymeldowanie właściciela, w przypadku gdy zostaną spełnione przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy. W podobnej sprawie orzekał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który w wyroku z dnia 20 grudnia 2007 roku III S.A./Łd 214/06 stwierdził, iż decyzja o wymeldowaniu nie przesądza o uprawnieniach do lokalu uzyskanego w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej, jak również kwestii rozliczeń między byłymi małżonkami. Rozstrzygnięcie sporów w tej materii należy do sądów powszechnych. Orzeczenie o wymeldowaniu jest jedynie odzwierciedleniem faktycznego stanu rzeczy, co do miejsca pobytu skarżącego. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby, podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem faktycznym. Zdaniem Wojewody powyższe wady nie stanowią uchybień, które mogłyby wywoływać tak daleko idące skutki jak uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Wady te nie były wadami kwalifikowanymi, a poza tym były to wady nieistotne. Na decyzję tę I. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na bezzasadnym przyjęciu, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu, z którego została wymeldowana. Charakteru opuszczenia lokalu nie wyjaśnia przeprowadzona wizja lokalna z uwagi na to, że wnioskodawca mógł z łatwością usunąć rzeczy należące do skarżącej. Skarżąca nie opuściła tego lokalu dobrowolnie, lecz na skutek przymusu fizycznego i psychicznego. Opuszczenie przez nią lokalu ma charakter okresowy - na czas zarobkowania w USA. Nadto skarżąca zarzuciła orzekającym organom naruszenie przepisu art. 15 kpa oraz art. 244 i art. 245 kpa poprzez zignorowanie wniosku o zawieszenie postępowania, co wpłynęło jej zdaniem na naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.l269zezm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy /145 § 1 pkt. 1/, ani też nie narusza przepisów przepisów postępowania które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie, mając na uwadze treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 993 ze zm./ powołanego przez orzekające organy jako podstawa materialnoprawna zaskarżonego rozstrzygnięcia przywołać należy treść tego przepisu. W brzmieniu obowiązującym w przedmiotowej sprawie, przepis ten stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z wykształconego w zakresie ustawy o ewidencji ludności orzecznictwa sądowego, a przede wszystkim z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r /sygn. akt K 20/01/ wynika, że ewidencja ludności służąca rejestrowaniu pobytu ma charakter wyłącznie porządkowy, zaś czynność meldunkowa nie posiada żadnego związku z prawem do lokalu. Zameldowanie nie jest związane z rozstrzyganiem uprawnień do lokali, ani tym samym prawa do przebywania w nim. Jedynie stwierdzenie faktu przebywania, bądź nieprzebywania w lokalu winno być kryterium rozstrzygającym o zameldowaniu, natomiast podstawę do wymeldowania stanowi ustalenie przez właściwy organ faktu opuszczenia lokalu, a opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny / wyrok NSA z 1.07.2008r OSK 739/07, wyrok NSA z 3.04.2009r II OSK 485/08, wyrok z 25.03.2009r II OSK 402/08, wyrok NSAz 14.10.2008r II OSK 1189/07/. Oznacza to, że orzekający w sprawie o wymeldowanie organ, postępowanie poprzedzające rozstrzygnięcie winien poprzedzić wnikliwym postępowaniem zmierzającym do ustalenia faktów wyczerpujących znamiona określonych art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy. W realiach rozpoznawanej sprawy , orzekające w sprawie organy w sposób dostateczny uzasadniły trwały i dobrowolny fakt opuszczenia lokalu mieszkalnego przez skarżącą. Ustaliły bowiem, że skarżąca od 2006r przebywa w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej gdzie zawarła związek małżeński. Z zeznań świadków wynika, że od tego czasu skarżąca nie przebywała w miejscu zameldowania zaś w wyniku przeprowadzonych w dniu [...] sierpnia 2009r oględzin lokalu, nie stwierdzono żadnych rzeczy do niej należących. Z tych ustaleń organ wyprowadził konkluzję, że utrzymanie zameldowania skarżącej w tym lokalu sankcjonuje fikcję meldunkową, co jest niezgodne z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych . W ocenie Sądu ustaleń tych nie podważa gołosłowne zapewnienie skarżącej o chęci powrotu w "niedalekiej przyszłości" jak również tym, że wyjazd jej był spowodowany agresywnym zachowaniem męża. W tym stanie sprawy nie można orzekającym organom zarzucić, ani naruszenia zasad postępowania administracyjnego określonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa ani też wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zebrany materiał dowodowy w sposób niezbędny daje podstawę do merytorycznego zakończenia postępowania mając również na uwadze odmowę ujawnienia szerszych informacji przez pełnomocnika skarżącej za wyjątkiem podniesionych w piśmie /k.36/. Sąd w całości podziela stanowisko skarżącej w przedmiocie naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 101 kpa . Z akt sprawy, bowiem niewątpliwie wynika, że skarżąca wniosek o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o podział majątku dorobkowego złożyła w dniu [...] lipca 2009r w oparciu o treść art. 97 par. 1 pkt.4 kpa. Przepis ten obliguje organ administracji publicznej do zawieszenia postępowania, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tym miejscu Sąd ponownie musi przywołać wyżej omówioną instytucje zameldowania i wymeldowania z lokalu, która ma tylko i wyłącznie charakter ewidencyjny, a jako taka nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądza o ich utracie. Instytucja zameldowania bądź wymeldowania są aktami, których istota sprowadzą się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu konkretnej osoby. Oznacza to, że dla postępowania w sprawie o wymeldowanie osoby z danego lokalu nie jest kwestią prejudycjalną ani podział majątku dorobkowego, ani też zniesienie współwłasności. Taka konstatacja przesądza o tym, że przesłanka określona art. 97 par. 1 pkt. 4 kpa, stanowiąca podstawę wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała, a więc brak było podstaw do zawieszenia toczącego się postępowania.. Oczywiście organ, do którego wniosek - jakkolwiek bezzasadny - o zawieszenie postępowania wpłynął, winien wydać , po jego rozpoznaniu, stosowne postanowienie . W ocenie Sądu uchybienie to jednak nie miało istotnego wpływu na wynik postępowania, a więc nie zaistniała okoliczność określona art. 145 par. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie bez znaczenia dla oceny przez Sąd wyżej omówionego uchybienia ma odmowa udzielania przez skarżącą informacji o przebiegu postępowania toczącego się przed sadem powszechnym oraz niepodjęcia nawet próby uzasadnienia wniosku. Z przyczyn wyżej naprowadzonych Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.